Официјални бројки за 2010–2023: колку шума е исечена без дозвола, каде и што значи тоа за селата.
Бесправна сеча во државните шуми во 2023 година е 26.642 кубни метри дрво, 2,3 пати повеќе отколку во 2010 година, кога била 11.557 m³. Ова го покажуваат официјалните податоци на Државниот завод за статистика, објавени од Министерството за животна средина и просторно планирање во август 2024 година.
Во целиот период од 2010 до 2023 година без дозвола се исечени вкупно 347.097 m³ дрво. Најмногу шума се сече во Скопскиот регион, кој во 2023 година има 66,7% од целата бесправна сеча во државата.
- Бесправна сеча во 2023: 26.642 m³, за 1,47% повеќе од 2022.
- Најмногу е исечено во 2019: 45.795 m³.
- Во 2023 година, две третини од бесправната сеча се во Скопскиот регион.
- Според извештајот, државата е „многу далеку“ од целта за намалување на бесправната сеча.
Бесправна сеча по години: од 11.557 до 45.795 кубни метри
Најмалку шума е исечена бесправно во 2010 година, 11.557 m³. Веќе следната година количината е повеќе од двојно поголема, 25.189 m³. Потоа, до 2018 година, бројките се движат меѓу 18.000 и 26.000 m³ годишно.
Во 2019 година се случува скок од 88,3% во однос на 2018, на рекордни 45.795 m³. Следната година бројката паѓа на 19.282 m³, но потоа повторно расте и во последните три години е над 26.000 m³.
| Година | Бесправна сеча | Промена од претходната година |
|---|---|---|
| 2010 | 11.557 m³ | — |
| 2011 | 25.189 m³ | +118,0% |
| 2012 | 26.239 m³ | +4,2% |
| 2013 | 25.942 m³ | −1,1% |
| 2014 | 25.230 m³ | −2,7% |
| 2015 | 22.054 m³ | −12,6% |
| 2016 | 18.662 m³ | −15,4% |
| 2017 | 20.128 m³ | +7,9% |
| 2018 | 24.322 m³ | +20,8% |
| 2019 | 45.795 m³ | +88,3% |
| 2020 | 19.282 m³ | −57,9% |
| 2021 | 29.800 m³ | +54,5% |
| 2022 | 26.255 m³ | −11,9% |
| 2023 | 26.642 m³ | +1,5% |
Каде најмногу се сече бесправно: Скопскиот регион далеку пред другите
Според извештајот, Скопскиот регион е на прво место по бесправна сеча во целиот период од 2010 до 2023 година. Неговиот удел во бесправната сеча во државата се движи од 28,4% во 2011 до дури 80,8% во 2016 година. На второ место е Пелагонискиот регион.
Во 2023 година Скопскиот регион има 66,7%, а на последно место е Североисточниот регион, со само 0,1%.
Каде бесправната сеча најмногу опаднала
Во пет региони бесправната сеча во 2023 е многу помала отколку во нивната најлоша година:
Тоа значи дека проблемот се концентрира на неколку места, а Скопскиот регион е главното жариште.
Зошто се сече бесправно?
Извештајот наведува дека бесправната сеча е предизвикана од човекот, „заради социјални причини или економски профит“. Во пракса, двете причини се мешаат:
- Огрев: дрвото е главниот извор на греење за голем дел од домаќинствата во руралните средини, а секоја зима побарувачката е голема.
- Профит: дрвото исечено без дозвола се продава поевтино, без давачки и без надоместок за обнова на шумата.
- Контрола: извештајот бара јасни надлежности за чување на шумите и повеќе вкрстена контрола за сузбивање на незаконската сеча.
Што значи бесправната сеча за шумите и за селата
Шумите не даваат само дрва. Тие ја штитат почвата од ерозија, ги задржуваат водите и ги штитат селата и патиштата од порои и поплави. Кога шумата се сече без план, честопати голо, по стрмни терени, тие функции се губат.
Извештајот покажува и пошироки последици:
- Површината под шума во 2023 е 15% помала отколку во 1990 година, и 4% помала отколку во 2021.
- Шумските пожари во просек уништуваат околу 8.475 хектари шума годишно, а просечната штета е околу 453 милиони денари годишно (1999–2023).
- Пошумувањето со нови шуми во 2023 е за 90,9% помало отколку во 1990 година.
Купувате дрва за огрев? Еве на што да внимавате
Според Законот за шумите, исеченото дрво мора да има шумски жиг и испратница кога се превезува, а дрвото што се превезува без нив се смета за бесправно исечено. Купувачот не е тој што сече, но со купувањето „дрва без документи“ ја поттикнува бесправната сеча, а самиот може да има проблем при контрола.
- 1Побарајте испратница за дрвата што ги купувате. Таа се издава за секое возило и за секој превоз посебно.
- 2Проверете дали трупците имаат шумски жиг, втиснат знак на пресекот.
- 3Купувајте од регистрирани продавачи и складови.
- 4Сомнително ниска цена често значи дрва без документи.
- 5Ако забележите бесправна сеча, пријавете ја на полиција (192) или кај шумочуварската служба на ЈП Национални шуми.
Заклучок
Бесправната сеча не е проблем само на шумарите. Секоја година без дозвола се сечат околу 25.000 кубни метри дрво, а последиците ги чувствуваат селата: ерозија, порои, помалку вода и сè помалку шума. Бројките покажуваат дека во неколку региони сечата е намалена, што значи дека може. Најголемата одговорност е на институциите, но и секој купувач на огрев може да придонесе, со тоа што ќе купува дрва со документи.
Прашања и одговори за бесправната сеча
Колку шума се сече бесправно во Македонија?+−
Во кој регион има најмногу бесправна сеча?+−
Која година имало најмногу бесправна сеча?+−
Дали бројките ја опфаќаат и сечата во приватните шуми?+−
Како да знам дали дрвата што ги купувам се легални?+−
Каде да пријавам бесправна сеча?+−
