Начинот на кој шеќерната репка се чисти, сортира и привремено чува по вадењето директно влијае врз загубите пред предавање или складирање. Најмногу проблеми создаваат грубото ракување, длабоките повреди, заостанатата земја, листовите и влагата без проветрување.
По вадењето, корените не престануваат да живеат. Тие продолжуваат да дишат, губат дел од влагата и постепено ја намалуваат технолошката вредност, особено ако се изложени на сонце, ветер, висока влажност или механички оштетувања.
За производителот во Македонија, правилното постапување зависи и од условите на парцелата. Тешката и влажна почва носи повеќе земја со корените, додека сувата почва може да создаде повеќе грутки и прашина. На повисоките и постудени места ризикот од измрзнување е поизразен, а во потоплите низински подрачја побрзо се развиваат гниење и сушење.
Целта не е коренот да се трие до целосно мазна површина, туку да се отстранат вишокот земја и листови без да се оштети ткивото. Секоја постапка треба да го зачува коренот цврст, чист и со што помал број рани.
- Работете со репката внимателно.
- Отстранете ја само лабавата земја.
- Отстранете ги листовите без длабоко засекување.
Почнете со внимателно вадење и собирање
Работете со репката внимателно.
Оштетувањата често почнуваат уште при вадењето, а стануваат видливи дури по неколку часа или денови. Пресечени врвови, длабоки гребнатини, прободи од работни делови и удари при паѓање се места преку кои навлегуваат микроорганизми и се забрзува распаѓањето.
Пред почетокот проверете дали вадилката, транспортерите и местата за истовар имаат остри рабови, лабави делови или преголема висина од која корените паѓаат. Ако машината собира премногу земја, прво подесете ја работата и брзината, наместо подоцна агресивно да ја отстранувате земјата со триење.
При рачно префрлање, не фрлајте ги корените од висина и не користете вила така што металот ќе го прободува телото на репката. За поместување се посоодветни лопати, гајби или контејнери со мазни површини.
- Проверете ги работните делови пред вадењето.
- Намалете ги падовите при истовар.
- Одделете ги очигледно пресечените и прободени корени.
- Не оставајте извадена репка долго на директно сонце.
Отстранете ја земјата без оштетување на коренот
Отстранете ја само лабавата земја.
Прекумерното чистење може да направи повеќе штета од корист. Ако земјата е залепена за влажниот корен, силно стругање или удирање може да ја оштети кожичката и да создаде ситни рани што не се забележуваат веднаш.
Кога условите дозволуваат, земјата се одвојува со умерено движење на транспортерот или со нежно рачно чистење. Не користете остри алати за стругање. Водено миење не треба да се применува без јасна потреба и без можност корените потоа добро да се исцедат и просушат, бидејќи задржаната вода го зголемува ризикот од гниење.
Ако репката е извадена од тешка, влажна почва, подобро е да се избегне дополнително газење и притискање. Влажната земја се лепи, а при повторно ракување се создаваат модринки и лупење на површината.
- Отстранете ги грутките што лесно се одвојуваат.
- Не ја стругајте површината со нож или метален предмет.
- Избегнувајте миење ако нема услови за брзо оцедување.
- Не мешајте многу земја со репката при транспорт.
Листовите и главата бараат чист рез
Отстранете ги листовите без длабоко засекување.
Зелената маса што останува на коренот задржува влага и го отежнува сортирањето. Сепак, отсекувањето на главата предлабоко може да го оштети коренот и да создаде површина погодна за сушење и инфекција.
Листовите треба да се одделат чисто, без кинење на големи парчиња од телото на репката. Ако се користи механичка опрема, ножевите треба да бидат правилно наместени и доволно остри. Тапи или лошо поставени ножеви повеќе кинат отколку што сечат.
Остатоците од листови не треба да се оставаат во купот со корените. Тие можат да задржат вода, да се загреваат и да го отежнат прегледот на состојбата на репката. Одделно складирање на листовите е попрактично ако се користат како органска материја или за другата намена што ја планира производителот.
- Користете остар и правилно наместен нож.
- Не засекувајте длабоко во рамото на коренот.
- Одделете ги листовите пред формирање на купот.
- Отстранете ги корените со зелени, гнили или влажни површини.
Сортирајте пред товарање, не по истовар
Сортирајте ја репката пред да ја ставите во куп или возило.
Основното сортирање не бара сложена опрема. Со визуелен преглед може да се одделат здравите корени од оние со длабоки повреди, гниење, силно сушење, необична мекост или големи остатоци од листови и земја.
Оштетените корени се проблем не само поради сопствената загуба. Ако се измешаат со здрава репка, влагата и микроорганизмите од нив може да влијаат врз соседните корени, особено во густ и слабо проветрен куп.
При сортирањето работете во сенка или во период со умерена температура, ако условите го дозволуваат тоа. Долгото изложување на сонце го суши надворешниот слој, а наглото префрлање од жешка површина во влажен и затворен простор создава дополнителен проблем со кондензација.
- Одделете ги меките и непријатно миризливи корени.
- Не оставајте гнили делови во средината на купот.
- Проверете ги и корените што изгледаат здрави однадвор, но имаат длабока повреда.
- Користете чисти раце, алати и површини при сортирањето.
Привремено чување: сенка, дренажа и воздух
Местото за привремено чување треба да биде суво, засенето и достапно за проверка. Купот не треба да стои во вдлабнатина каде се собира вода, покрај канал со поплавување или директно на површина што задржува влага.
Подлогата треба да биде стабилна и чиста. Ако корените се стават врз кал или растителни остатоци, долниот слој полесно се навлажнува и се оштетува. За кратко чување може да се користи подлога што овозможува одвојување од влажната земја, но без остри материјали што ќе ја прободуваат репката.
Купот не треба да биде непотребно висок и збиен. Притисокот од горните слоеви ги оштетува долните, а слабата циркулација на воздух го задржува топлиот и влажен воздух меѓу корените. Оставете можност за преглед и за безбедно отстранување на сомнителните корени.
Покривањето, ако е потребно, треба да штити од дожд и силно сонце, но да не создава затворен влажен простор. Материјалот не смее директно да лежи врз влажна репка и треба да може да се отстрани или отвори за проветрување.
- Изберете место без задржување вода.
- Одвојте го купот од каллива подлога.
- Оставете простор за проверка и проветрување.
- Не затворајте влажни корени со непропустлив материјал.
Како да препознаете дека купот се влошува
Прегледувајте го купот визуелно и со допир, без непотребно превртување. Меките места, потемнетата површина, истекување, киселкаст или непријатен мирис и појава на мувла се знаци дека дел од корените се расипуваат.
Посебно проверете ги долните слоеви, местата до покривката и деловите каде корените се повредени. Таму најлесно се задржува влага и се создаваат услови за локално загревање.
Ако се најдат проблематични корени, внимателно одделете ги за да не се оштетат здравите. Не е доволно само да се извади еден видливо расипан корен ако околу него има омекнати или влажни примероци.
Не користете препарати или средства за конзервирање без проверка дали се дозволени за конкретната намена и култура. За предавање во откуп, дополнителните третмани можат да создадат проблем ако не се усогласени со условите на прием.
- Проверете го мирисот и цврстината на корените.
- Прегледајте ги долниот слој и рабовите на купот.
- Отстранете ги омекнатите и мувлосани корени.
- Побарајте упатства од откупувачот пред каков било третман.
Подготовка за транспорт до откуп или складиште
Пред товарање прегледајте ги и возилото и местото на истовар. Каросеријата, контејнерот или приколката треба да бидат чисти, без остатоци од гнило растение, остри метални делови и кал што ќе ја навлажни репката.
Товарете без фрлање и без претерано набивање. Преголемиот притисок создава модринки, а наглото празнење преку висока точка ги оштетува корените. Ако се користи механички истовар, падот треба да биде што помал, а површините да бидат мазни и стабилни.
Товарот треба да биде заштитен од силно сонце, дожд и студен ветер, но заштитата не смее да задржува кондензација. Во постудени висински подрачја, особено следете ги најавите за заладување и не оставајте чувствителен товар изложен на услови во кои може да измрзне.
Договорете ги условите за прием пред тргнување: дали се бара одредено ниво на чистота, како се постапува со листови и земја и дали оштетената репка се одделува. Така се избегнува непотребно претоварање и дополнително оштетување.
- Исчистете го возилото пред товарање.
- Намалете ја висината на паѓање при полнење и празнење.
- Не претоварувајте и не го притискајте товарот непотребно.
- Проверете ги условите за прием пред транспорт.
Разлики според почвата и положбата на парцелата
Начинот на постбербено ракување приспособете го на условите на парцелата. Во низинските подрачја со потопла есен побрзо се забележуваат сушење на изложените корени и загревање во густ куп. На повлажни терени главниот проблем е внесувањето кал и задржувањето вода.
На повисоки места, каде ноќите се постудени, репката треба навреме да се заштити од студ, но без целосно затворање ако е влажна. Брзото менување меѓу топол ден и студена ноќ може да создаде кондензација под покривката.
На тешки почви приоритет е внимателното одвојување на земјата и изборот на сува подлога. На полесни почви можеби има помалку кал, но корените можат да бидат повеќе изложени на сушење и механички удари ако се оставаат долго на отворено.
- Проценете ја влажноста на почвата пред да започнете со вадење.
- На тешки почви избегнувајте дополнително газење со механизација.
- На потопли места обезбедете сенка и проверувајте го купот почесто.
- На повисоки места заштитете од студ без да создадете кондензација.
Кратка контролна листа пред предавање
Еден последен преглед пред транспорт може да спречи мешање на оштетена и здрава репка. Контролата треба да се направи пред товарот да биде затворен, а не само при пристигнување кај откупувачот.
Производителот треба да знае од кој дел од парцелата потекнува секој товар и дали има разлика меѓу рано извадените и подоцна извадените корени. Тоа помага полесно да се пронајде причината ако се појави проблем со чувањето или приемот.
- Корените се одделени од листови и големи грутки земја.
- Нема видливи меки, мувлосани или силно оштетени примероци во товарот.
- Возилото е чисто и без остри површини.
- Товарот не е претерано набиен.
- Постои заштита од сонце, дожд и студ според условите.
- Условите за прием се проверени пред поаѓање.
Најчести грешки што го намалуваат квалитетот
Загубите најчесто не доаѓаат од една голема грешка, туку од низа мали постапки: грубо истоварување, оставање на сонце, мешање со гнили корени, затворање на влажен куп и превоз во нечисто возило.
Проблем создава и претераното отстранување на земјата со сила. Чистиот изглед не е доволен ако коренот е изгребан, засечен или без заштитен надворешен слој. Исто така, не треба да се претпостави дека покривањето автоматски значи заштита; погрешниот материјал може да го задржи дождот и кондензатот.
Постапката треба да се приспособи на крајната намена. Репката што оди веднаш на предавање не се третира исто како репката што ќе остане во привремен куп. Во двата случаи, здравите и неоштетени корени се основата за помали загуби.
- Не ја оставајте репката натрупана на сонце.
- Не ја фрлајте од височина при полнење на приколката.
- Не мешајте омекнати корени со здрави.
- Не затворајте влажен куп со непропустлива покривка.
- Не користете непроверени средства пред предавање.
Најчесто поставувани прашања
Заклучок
По вадењето, шеќерната репка треба да се третира како свеж и чувствителен производ: нежно чистење, плитко и чисто отстранување на листовите, рано сортирање и заштита од сонце, вода и грубо ракување.
За предавање подгответе чист и ненабиен товар, а за привремено чување обезбедете сува подлога, сенка и можност за проветрување и преглед. Прилагодувањето кон почвата, надморската височина и локалните температурни услови е клучно за здравите корени да останат здрави до транспортот.
