„Една чаша“, „пола литар“, „додека не престане да мириса на лак“ – кога ќе прашате колку првенец се фрла, ќе добиете онолку одговори колку што има казани во селото. Еден е сигурен: првенецот не е за пиење.
Во овој текст ја даваме пресметката по литри според зафатнината на казанот и видот на овошјето, но и една важна вистина за метанолот што ретко се кажува.
- Практично правило: првенецот е околу 1% од волуменот на комината во казанот, а кај дуња, јаболко, круша и џибра до 1,5%.
- Првенецот главно ги собира ацеталдехидот и етил ацетатот – соединенијата што „палат“ и прават главоболка.
- Метанолот не излегува само на почетокот. Најмногу се намалува во бурето – со здраво овошје, без стебленца и без претерани ензими.
Што всушност има во првенецот?
Првенецот (глава) е првиот дел од дестилатот. Во него се собираат најлесно испарливите соединенија:
- Ацеталдехид – остар, „зелен“ мирис, причина за главоболка;
- Етил ацетат – мирис на лак за нокти, особено кај комина нападната од бактерии;
- дел од метанолот.
Затоа првенецот не се пие, не се враќа во ракијата и не се користи за „засилување“. Може да се употреби само за технички цели, како чистење.
Колку првенец според големината на казанот
Пресметката се прави според количината комина или мека ракија што ја ставате во казанот, а не според очекуваната ракија.
| Течност во казанот | Сливи, грозје (~1%) | Дуња, јаболко, круша, џибра (~1,5%) |
|---|---|---|
| 60 литри | 0,6 л | 0,9 л |
| 100 литри | 1,0 л | 1,5 л |
| 120 литри | 1,2 л | 1,8 л |
| 160 литри | 1,6 л | 2,4 л |
| 200 литри | 2,0 л | 3,0 л |
Ова се практични, ориентациони вредности. Ако мирисот и по пресметаното количество е уште остар, на лак или растворувач – продолжете да одвојувате. Подобро половина литар повеќе во првенецот, отколку една чаша првенец во ракијата.
Зошто дуњата и џибрата бараат повеќе?
Метанолот се создава од пектинот во месото и кората на плодовите. Дуњата, јаболкото и крушата имаат многу пектин, а џибрата (гроздовата комина по цедењето) содржи лушпи и семки. Затоа кај нив се одвојува повеќе.
И законските граници во ЕУ го покажуваат тоа: за повеќето овошни ракии дозволени се 1.000 грама метанол на хектолитар чист алкохол, за слива, јаболко, кајсија, праска и круша 1.200, за дуња и вилијамовка 1.350, а за лозова ракија од џибра 1.000 грама.
Колку првенец при двојна дестилација?
Кај двојното печење (прво мека, потоа препек), главното одвојување се прави при препекот. Многумина и при меката одвојуваат мала количина од првите капки, а при препекот одвојуваат околу 1–1,5% од волуменот на меката во казанот.
Предноста на препекот е што фракциите подобро се разделуваат, па и првенецот и патоката полесно се одвојуваат.
Зошто само фрлањето првенец не е доволно?
Чистиот метанол врие на 64,7 °C, па многумина мислат дека целиот излегува на почетокот. Во мешавина со вода и алкохол тоа не е така: метанолот се распоредува низ целата дестилација, а дел излегува и кон крајот, во патоката.
Затоа најважното се случува пред казанот:
- само здраво, негнило овошје;
- грозје без стебленца;
- без скршени коски во комината;
- ензими само по упатство;
- навремено печење, без комина што стои со месеци;
- патоката се одвојува исто толку строго како првенецот.
Заклучок: мерете, не погодувајте
Колку првенец да фрлите не е прашање на навика, туку на пресметка: околу 1% од комината во казанот, а кај пектинско овошје и џибра до 1,5%, со продолжено одвојување додека мирисот е остар. Но запомнете – првенецот е само еден дел од безбедноста. Метанолот најмногу се намалува во бурето, со здраво овошје и правилна ферментација.
Најчесто поставувани прашања
Колку првенец се фрла на казан од 100 литри?+−
Дали првенецот е само метанол?+−
Може ли метанолот да се препознае по мирис?+−
Дали првенецот смее да се врати во следниот казан?+−
Зошто кај дуња се фрла повеќе?+−
Колку првенец при препек?+−
За што може да се употреби првенецот?+−
Како да бидам сигурен дека ракијата е безбедна?+−
