Кога температурата на воздухот ќе се искачи над оптималните граници, организмот на птиците почнува да троши огромна количина енергија за да ја одржи нормалната телесна температура. Доколку жештината трае подолго време, доаѓа до намалување на внесот на храна, пад на производството на јајца, послаб раст, намален имунитет и зголемена смртност.

За многу фармери, неколку дена екстремно топло време можат да значат загуби од илјадници евра, особено кај поголемите комерцијални фарми.

Зошто кокошките тешко ја поднесуваат жештината?

За разлика од луѓето, кокошките немаат потни жлезди. Тие не можат да ја ладат кожата преку потење, па се потпираат на други механизми за намалување на телесната температура.

Главните начини на ладење се:

• забрзано дишење со отворен клун;
• ширење на крилјата за подобра циркулација на воздухот;
• намалување на движењето;
• барање сенка и поладни места;
• зголемен внес на вода.

Овие механизми се доволни само кога температурите не се екстремни. Но, кога температурата ќе достигне 35 °C или повеќе, особено ако влажноста е висока, птиците веќе не можат успешно да ја регулираат телесната температура.

Што претставува топлотен стрес?

Топлотниот стрес е физиолошка состојба во која организмот произведува повеќе топлина отколку што може да ослободи.

Во такви услови:

• срцето работи побрзо;
• дишењето се забрзува;
• се зголемува потрошувачката на вода;
• се намалува варењето на храната;
• се нарушува метаболизмот.

Колку подолго трае ваквата состојба, толку поголеми се последиците.

Кои температури се критични?

Оптималната температура зависи од возраста и категоријата на живината.

Несилки

• идеално: 18–24 °C
• благ стрес: 25–28 °C
• силен стрес: над 30 °C
• критична состојба: над 35 °C

Бројлери

Возрасните бројлери се особено чувствителни поради брзиот раст и големата телесна маса.

При температури над 32 °C:

• растот значително се успорува;
• внесот на храна нагло опаѓа;
• конверзијата на храната се влошува;
• се зголемува ризикот од угинување.

Првите симптоми што треба да ги забележи секој фармер

Во почетокот симптомите се лесно забележливи.

Живината:

• дише со отворен клун;
• стои со раширени крилја;
• избегнува движење;
• се собира околу поилките;
• повеќе пие отколку што јаде;
• изгледа поспано.

Ако температурата продолжи да расте, се појавуваат:

• слабост;
• губење рамнотежа;
• сина боја на гребенот;
• лежање на страна;
• колапс;
• угинување.

Како жештината влијае врз бројлерите?

Кај бројлерите најголемиот проблем е намалениот внес на храна.

Кога температурата расте, организмот намерно го намалува апетитот бидејќи варењето создава дополнителна топлина.

Последиците се сериозни:

• побавен дневен прираст;
• помала завршна тежина;
• подолг период до колење;
• поголема потрошувачка на концентрат по килограм прираст;
• помала економска исплатливост.

Последици врз кокошките несилки

Кај несилките најбрзо се забележува падот на производството.

При продолжени високи температури:

• бројот на јајца се намалува;
• јајцата стануваат полесни;
• лушпата е потенка;
• се појавуваат повеќе испукани јајца;
• се намалува квалитетот на белката.

Во некои случаи производството може да опадне за повеќе од 15–20%, а за враќање на претходното ниво се потребни неколку недели, дури и кога времето ќе се подобри.

Зошто се намалува квалитетот на јајцата?

При топлотен стрес кокошките забрзано дишат и губат повеќе јаглерод диоксид.

Ова влијае врз рамнотежата на минералите во организмот и го отежнува создавањето на калциум карбонат – главната состојка на лушпата.

Поради тоа се јавуваат:

• тенка лушпа;
• деформирани јајца;
• поголем број скршени јајца;
• пократок рок на чување.

За производителите што продаваат јајца, ова директно значи поголеми економски загуби.

Внесот на вода драматично се зголемува

Во летните денови кокошките можат да испијат два до три пати повеќе вода отколку во пролет или есен.

Затоа е неопходно:

• поилките секогаш да бидат полни;
• водата да биде чиста;
• температурата на водата да не биде превисока;
• редовно да се проверува протокот на вода.

Намалениот имунитет отвора врата за болести

Долготрајниот топлотен стрес не влијае само на производството.

Организмот станува почувствителен на инфекции бидејќи се намалува активноста на имунолошкиот систем.

Во такви услови почесто се јавуваат:

• бактериски инфекции;
• респираторни заболувања;
• проблеми со варењето;
• поголема чувствителност кон паразити.

Дополнително, закрепнувањето трае подолго, а трошоците за лекување се зголемуваат.

Зошто климатските промени се нов предизвик?

Според климатските анализи, бројот на денови со температури над 35 °C во регионот се зголемува. Тоа значи дека топлотниот стрес повеќе не е повремен проблем, туку станува редовен дел од летното производство.

Фармерите ќе треба сè повеќе да инвестираат во подобра вентилација, системи за ладење, автоматски поилки и современи решенија за одржување на оптимални услови во живинарниците.

Заклучок

Топлотниот стрес е еден од најголемите предизвици во современото живинарство. Со порастот на температурите и зголемувањето на бројот на тропски денови, фармерите се соочуваат со значителни економски загуби кои можат да се избегнат со навремени мерки.

Во вториот дел од оваа анализа ќе ги обработиме практичните мерки за заштита – системи за ладење, правилна исхрана, додатоци во храната и водата, како и конкретни препораки за секој тип на живинарска фарма.

Извори: Стандардни сточарски практики за заштита на живина од високи температури. Климатски анализи за регионот. Искуства на живинарски фарми во Македонија.