Есенска сеидба на пченица и јачмен: подготовка, семе и густина

Пченицата и озимиот јачмен не реагираат исто на условите во есен. Јачменот најчесто се сее порано за да развие доволно растенија пред зимата, додека пченицата има поширок, но сепак условен рок. Во потоплите низини сеидбата може да се помести подоцна, а во повисоките и постудени подрачја обично се планира порано.

Сувата почва, доцнењето на жетвата на преткултурата, крупните грутки и слабата ’ртливост на семето можат да го нарушат никнењето и братењето. Од друга страна, прегуст посев, прерано сеење и прекумерно азотно ѓубрење го зголемуваат ризикот од болести, полегнување и непотребно трошење на влагата.

Пред одлуката за сеидба треба да се проверат влагата и структурата на почвата, преткултурата, сортата, масата на 1.000 семиња и лабораториската ’ртливост. За локалниот рок и изборот на сорта корисна е консултација со агроном, научна институција или подрачна советодавна служба.

Рокот се одредува според реонот и состојбата на почвата

Не постои единствен датум за есенска сеидба на пченица и јачмен во цела Македонија. За пченицата во стручните материјали се среќаваат рамки од приближно 10–25 октомври до 25 октомври–10 ноември. Овие периоди се ориентација, а не задолжителен календар за секоја парцела.

Во повисоките и постудени подрачја сеидбата обично се планира порано, за растенијата да формираат добро коренче и да влезат во зима со доволно развиен склоп. Во потоплите низини може да се сее подоцна, но само ако има доволно влага и ако семеното легло е подготвено.

Озимиот јачмен вообичаено се сее порано од пченицата, често од почетокот на октомври. Премногу раната сеидба во топла и влажна почва може да предизвика прераснување, посилна појава на болести и поголем ризик од полегнување.

• Проверете ја влагата на длабочината на која ќе биде поставено семето.
• Побарајте локална препорака според надморската височина и сортата.
• Не брзајте со јачменот ако почвата е премногу топла и влажна.
• При значително доцнење не користете автоматски иста сорта и иста густина.

Изборот на сорта треба да ја следи намената на производството

Кај пченицата се разгледуваат зимски или факултативни сорти, должината на вегетацијата, отпорноста на измрзнување и полегнување, здравствената состојба и квалитетната група на зрното. Сортата со највисок потенцијален принос во каталогот не мора да биде најдобар избор за парцела со плитка почва, ограничена влага или доцна сеидба.

Кај јачменот прво треба да се расчисти намената. Сточниот јачмен и пиварскиот јачмен немаат исти барања. За пиварскиот јачмен се важни крупноста и хомогеноста на зрното, соодветната протеинска содржина и условите што ги бара откупувачот.

При изборот проверете дали сортата е регистрирана и дали е соодветна за локалните услови. Отпорноста на полегнување е особено значајна на плодни парцели, додека отпорноста на болести и стабилноста при недостиг на вода се важни таму каде што наводнувањето не е достапно.

• Проверете должина на вегетација, зимска отпорност и отпорност на полегнување.
• За јачмен однапред определете дали производството е сточно или пиварско.
• Усогласете ја сортата со рокот на сеидба и очекуваната достапна влага.
• Проверете ги условите за откуп пред изборот на пиварски јачмен.

Преткултурата и основната обработка го поставуваат почетокот

Пченицата и јачменот не треба редовно да се одгледуваат во монокултура. Окопните и легуминозните култури, како и преткултурите што ја ослободуваат парцелата навреме, овозможуваат подобра подготовка и го намалуваат ризикот од натрупување на житни болести, штетници и плевели.

По жетвата остатоците треба рамномерно да се распоредат или правилно да се внесат во почвата. Основната обработка се изведува кога почвата не е премногу влажна. Влегувањето со тешка механизација на влажна почва создава збиен слој, го ограничува развојот на коренот и го отежнува никнењето.

Целта не е најдлабоко можно орање, туку рамномерно поле со зачувана влага, без крупни грутки и со цврсто, но ровко семено легло. Премногу поминувања со механизација ја сушат почвата и ја нарушуваат нејзината структура.

На сушни парцели обработката треба да биде рационална, а плитката предсеидбена подготовка да се изведе непосредно пред сеидбата. На тешка почва не треба да се формира мазна кора, но ниту премногу ситна прашина што лесно се слегнува и се затвора по дожд.

• Распоредете ги жетвените остатоци за да нема нерамномерно никнење.
• Не обработувајте влажна почва со тешка механизација.
• Намалете ги непотребните поминувања за да ја зачувате влагата.
• Пред сеидба отстранете крупни грутки и проверете ја рамномерноста на површината.

Предсеидбената прихрана се планира со анализа

Количината и односот на азот, фосфор и калиум не треба да се одредуваат по универзална шема. Потребни се анализа на почвата, податоци за преткултурата, планираниот принос и познавање на историјата на парцелата.

Фосфорот и калиумот најчесто се планираат пред или со основната обработка, но конкретната програма зависи од утврдената залиха во почвата. Со азотот треба да се постапува внимателно, особено ако почвата е плодна или ако се произведува јачмен за пиварска употреба.

Прекумерниот азот кај јачменот може да го зголеми полегнувањето и да го наруши квалитетот на зрното. Кај пиварскиот јачмен повисоката протеинска содржина може да биде проблем за откуп, па програмата мора да се усогласи со условите на купувачот и со препораката за конкретната парцела.

• Направете анализа на почвата пред планирање на ѓубрењето.
• Земете ја предвид преткултурата и количината на внесени остатоци.
• Не одредувајте доза само според површина или навика од претходната година.
• Кај пиварски јачмен проверете ги барањата за протеини и квалитет на зрното.

Декларираното семе е основа за рамномерен посев

Семето треба да биде декларирано, здраво и со познато потекло. На декларацијата проверете ја сортата, категоријата, чистотата, рокот и податоците за производителот или снабдувачот. Убавиот изглед на зрното сам по себе не гарантира добра ’ртливост и здравствена исправност.

Пред сеидбата проверете ја лабораториската ’ртливост, особено ако семето било складирано подолго или потекнува од сопствено производство. При сомнеж, семенскиот материјал може да се испита во соодветна фитосанитарна лабораторија.

Слабата ’ртливост не се решава сигурно само со зголемување на килограмите семе. Таквата корекција може да доведе до нерамномерна густина, непотребен трошок и прегуст посев на делови каде што семето сепак никнува.

• Проверете ја декларацијата пред внесување на семето во сеалката.
• Измерете или проверете ја масата на 1.000 семиња за конкретната партија.
• Не мешајте различни сорти без јасна евиденција.
• Одделете партија со сомнителен мирис, мувла, оштетувања или нерамномерна чистота.

Третирањето против болести мора да биде прецизно

Третирањето на семето е превентивна мерка против болести што можат да го намалат никнењето и да го загрозат почетниот развој. Тоа не ги заменува здравото и декларирано семе, отпорната сорта, плодоредот, правилниот рок и квалитетната подготовка на почвата.

Секој препарат мора да биде одобрен за конкретната култура и намена. Пред употреба проверете ја актуелната етикета, целниот штетен организам, начинот на мешање, условите за работа и заштитната опрема. Стара препорака за препарат не треба да се применува без проверка на неговата регистрација.

Третирањето треба да биде рамномерно, без прекумерно навлажнување или оштетување на семето. При работа користете соодветна лична заштитна опрема и следете ги упатствата за складирање и отстранување на остатоците.

• Користете само препарат со дозвола за пченица или јачмен и конкретната намена.
• Следете ја етикетата за мешање, примена и заштитни мерки.
• Не комбинирајте препарати по сопствена процена.
• Водете белешка за партијата семе и употребениот третман.

Густината се пресметува во ’ртливи семиња на квадратен метар

Сеидбената норма треба прво да се изрази како број на ’ртливи семиња на квадратен метар, а потоа да се претвори во килограми по хектар. Истата маса семе може да даде различна густина ако сортите имаат различна маса на 1.000 зрна.

Кај пченицата домашните препораки опфаќаат широк распон, приближно 350–700 ’ртливи семиња на квадратен метар. Распонот покажува дека нормата зависи од сортата, рокот, почвата, влагата и очекуваното братење, а не од една фиксна бројка.

Практичната пресметка треба да ги земе предвид целната густина, масата на 1.000 семиња и ’ртливоста. На пример, при иста целна густина, поголемо зрно бара поголема маса семе, додека послаба ’ртливост бара корекција само според стручна пресметка, а не произволно додавање.

• Пресметајте ја нормата според ’ртливи семиња/м².
• Користете ја масата на 1.000 семиња од конкретната партија.
• Коригирајте ја густината според рокот, влагата и способноста за братење.
• Проверете ја калибрацијата на сеалката пред излегување на нива.

Длабочина и услови за никнење

За пченица и јачмен во домашните агрономски материјали најчесто се наведува длабочина од околу 3–5 сантиметри, со приспособување според влажноста и структурата на почвата. Поважно од самата бројка е семето да биде поставено рамномерно и да има добар контакт со влажната почва.

На тешка и влажна почва предлабокото поставување го забавува никнењето и може да го ослаби почетниот развој. На лесна и сува почва премногу плиткото семе може да остане без доволно влага или да биде изложено на сушење и птици.

По сеидбата почвата треба умерено да биде затворена над редовите. Преголем притисок може да создаде кора, а недоволно затворање остава воздушни празнини околу семето.

• Одржувајте рамномерна длабочина низ целата парцела.
• Прилагодете ја длабочината на влагата и типот на почвата.
• Проверете дали семето е покриено и во добар контакт со почвата.
• Следете го никнењето по различни делови од парцелата, особено на закосени или полесни почви.

Што да направите ако сеидбата доцни

Доцнењето може да биде последица на доцна жетва, суша, дождови или неподготвена парцела. Не треба механички да се продолжи со истата зимска сорта и истата густина, бидејќи доцниот посев има пократко време за братење и поинакви услови за презимување.

При значително доцнење агрономот или подрачната советодавна служба може да помогне со избор на поранофазна, факултативна или друга соодветна форма, зависно од реонот и преостанатата влага. Корекцијата на густината мора да се поврзе со сортата и реалната состојба на парцелата.

Ако почвата е сува, одлуката за „сеење на суво“ треба да се донесе внимателно. Се проценуваат временската прогноза, способноста на почвата да задржи вода и веројатноста за брзо и рамномерно никнење. Одложувањето, пак, не смее да продолжи без процена на ризикот од влегување во зима со недоволно развиен посев.

• Разделете го проблемот на избор на сорта, рок и густина.
• Не зголемувајте ја нормата автоматски без пресметка.
• Проверете ја влагата на местото каде што ќе лежи семето.
• Побарајте локална препорака при значително отстапување од оптималниот рок.

Кратка проверка пред да влезе сеалката во нива

Добрата организација ги намалува грешките што подоцна тешко се коригираат. Пред почетокот запишете ги парцелата, преткултурата, сортата, партијата семе, ’ртливоста, масата на 1.000 семиња и планираната густина.

Проверете ја сеалката, дозаторите и длабочината на поставување на семето. По првите поминати метри измерете дали бројот на семиња и растојанието се приближно рамномерни. Посебно внимание посветете на премините, краевите на парцелата и местата со различна влажност.

• Почвата е обработена во соодветна влажност и без крупни грутки.
• Сортата е избрана според реонот, намената и рокот.
• Семето е декларирано, чисто и со проверена ’ртливост.
• Третманот е извршен според актуелната етикета.
• Нормата е пресметана во ’ртливи семиња/м².
• Сеалката е калибрирана и длабочината е проверена на нива.

Заклучок

За секоја парцела редоследот треба да биде јасен: прво процена на преткултурата, влагата и почвата, потоа избор на сорта, проверка на семето и пресметка на густината. Дури после тоа се утврдува количината во килограми и програмата за ѓубрење.

Пченицата и јачменот бараат различен пристап, особено во рокот на сеидба и кај намената на јачменот. Со декларирано семе, правилно третирање, рамномерно семено легло и локална агрономска препорака, посевот влегува во зима со подобра основа за стабилен принос.

Најчесто поставувани прашања