Каде во Европа има најмногу кози? Голема споредба на европските и балканските земји

Козарството можеби не е најголемата гранка во европското сточарство, но во голем број медитерански, планински и рурални региони има огромно економско и традиционално значење. Разликите меѓу европските земји се огромни: додека некои држави одгледуваат само неколку илјади кози, други имаат стада што се бројат во милиони.

Кога ќе се погледнат последните достапни статистички податоци, веднаш се забележува дека европската карта на козарството е концентрирана во неколку големи центри. Турција убедливо се издвојува со повеќе од 10 милиони кози, додека меѓу земјите од Европската Унија водечка е Грција, пред Шпанија, Романија, Франција и Италија.

Балканот исто така има исклучително важна улога. Албанија има повеќе од половина милион кози, а Македонија, Србија, Бугарија, Хрватска, Босна и Херцеговина и Црна Гора заедно формираат значителен козарски регион.

Која земја има најмногу кози во Европа?

Ако Европа се гледа пошироко и во анализата се вклучи Турција, тогаш одговорот е јасен: Турција има убедливо најголема популација на кози. Според последните достапни податоци, земјата има околу 10,8 милиони грла.

Тоа е повеќе од четири пати од бројот на кози во Грција и повеќе од целата популација на кози во многу европски земји заедно.

Ако, пак, се разгледуваат само членките на Европската Унија, тогаш Грција е лидер. Eurostat проценува дека Грција располага со приближно една четвртина од вкупната козја популација во ЕУ.

Табела: број на кози по европски земји

Во следната табела се прикажани последните достапни или најблиски споредливи бројки за европските земји за кои се достапни статистички податоци.

Балканот – еден од најважните региони за козарство во Европа

Балканот има долга традиција во одгледувањето кози. Планинскиот релјеф, пасиштата, медитеранската клима во јужните делови и големиот број мали семејни стопанства создаваат услови во кои козата има многу важна улога.

Кај дел од земјите козарството е ориентирано кон производство на млеко и сирење, додека во други земји значајна улога има комбинираното производство – млеко, месо и приплод.

Посебна табела: колку кози имаат балканските земји?

Ако во пошироката регионална пресметка се вклучат Турција, Грција, Романија, Албанија, Бугарија, Србија, Македонија, Хрватска, Босна и Херцеговина, Црна Гора, Косово и Словенија, станува збор за повеќе од 16 милиони кози.

Само Турција, Грција и Романија сочинуваат огромен дел од оваа бројка.

Западен Балкан: Албанија убедливо напред

Особено интересна е споредбата меѓу земјите од Западен Балкан.

Најмногу кози има Албанија – околу 615.000. Тоа значи дека Албанија има повеќе кози од Србија, Македонија, Босна и Херцеговина, Црна Гора и Косово поединечно со огромна разлика.

Зад Албанија следува Србија со околу 119.000, а веднаш зад неа е Македонија со 97.918 кози.

Македонија има 97.918 кози

Според Државниот завод за статистика, во Македонија во 2024 година имало точно 97.918 кози.

Ова е особено интересен податок затоа што, за разлика од неколку други категории добиток, бројот на козите во Македонија во 2024 година бележи раст.

Во 2023 година во земјава биле регистрирани 85.528 кози, додека во 2024 година бројот пораснал на 97.918.

Тоа значи дека за само една година бројот се зголемил за повеќе од 12.000 грла.

Колку кози има Македонија во споредба со соседите?

Зошто Грција има толку многу кози?

Грција е еден од најкарактеристичните примери за земја во која географијата, традицијата и исхраната директно го поддржуваат козарството.

Голем дел од територијата е планинска и ридска, каде што интензивното земјоделство е потешко, но козите можат успешно да користат пасишта и терени што не се погодни за други видови производство.

Козјото млеко е исто така важна суровина во грчката млечна индустрија, вклучително и во традиционални сирења и мешани овчо-козји производи.

Eurostat покажува дека токму грчките региони се меѓу најголемите козарски региони во ЕУ. Крит, Западна Грција, Пелопонез и Централна Македонија се меѓу регионите со најголеми стада.

Шпанија – вториот голем центар на козарството во ЕУ

Шпанија има околу 2,36 милиони кози и е веднаш зад Грција.

Особено силно козарството е развиено во јужните и посувите делови на земјата. Андалузија е еден од најголемите поединечни козарски региони во Европската Унија.

Шпанија има и добро развиена индустрија за козјо млеко и сирење, како и значаен број специјализирани фарми.

Романија – голема козарска сила од Источна Европа

Со околу 1,4 милиони кози, Романија е меѓу најголемите производители во Европа.

Козарството таму е тесно поврзано со малите и средни земјоделски стопанства, особено во руралните области каде што традиционалното сточарство сè уште има големо значење.

Франција – помалку кози, но силно производство

Франција има околу 1,34 милиони кози, но нејзината важност не се гледа само преку бројот на грла.

Француското козарство е високо специјализирано и е силно поврзано со производство на козјо млеко и широк спектар на сирења со висока додадена вредност.

Тоа е добар пример дека големината на стадото сама по себе не ја определува економската вредност на секторот.

Албанија – козарскиот лидер на Западен Балкан

Албанија заслужува посебно внимание. Во 2024 година таму биле регистрирани околу 615.000 кози.

Само една година претходно бројот бил околу 640.000, што значи дека во 2024 е забележан пад од приближно 3,9%.

Сепак, Албанија останува далеку пред останатите земји од Западен Балкан.

Србија – пад на бројот на кози

Во Србија во 2024 година биле регистрирани околу 119.000 кози.

Податоците покажуваат намалување во споредба со 2023 година, кога имало околу 147.000.

Тоа значи дека за една година бројот се намалил за приближно 28.000 грла.

Хрватска – околу 71.000 кози

Хрватската официјална статистика покажува околу 71.000 кози во 2024 година.

Во 2023 година бројот бил приближно 73.000, што претставува пад од околу 2,7%.

Словенија – околу 25.100 кози

Словенија има далеку помала козја популација од Македонија. На 1 декември 2024 година биле регистрирани околу 25.100 кози.

Тоа значи дека Македонија има речиси четири пати повеќе кози од Словенија.

Зошто козите се важни за руралните региони?

Европа има сè помалку кози

Иако козарството останува важно, долгорочниот тренд во Европската Унија е надолен.

Eurostat наведува дека бројот на козите во ЕУ во последната деценија значително се намалил. Во 2024 година во ЕУ имало околу 10 милиони кози, а бројот бил приближно 16% помал отколку во 2014 година.

Ако се погледне уште подолг период, падот е уште поизразен. Тоа е дел од поширок процес на намалување на сточниот фонд во Европа.

Но Македонија во 2024 оди во спротивна насока

Токму затоа македонскиот податок е интересен.

Додека на ниво на ЕУ козјата популација се намалува, во Македонија во 2024 година е забележан раст од 14,5%.

Останува да се види дали ова е еднократна статистичка промена или почеток на подолгорочен раст на козарството во земјата.

Што ни покажуваат бројките?

Од европската статистика можат да се извлечат неколку јасни заклучоци.

Прво, козарството во Европа е силно концентрирано на југот и југоистокот на континентот. Турција, Грција, Шпанија, Романија, Франција и Италија располагаат со најголеми стада.

Второ, Балканот и поширокиот регион на Југоисточна Европа имаат исклучително важна позиција.

Трето, големиот број грла не значи автоматски и најголем приход. Земји како Франција покажуваат дека преработката, квалитетот, брендирањето и производите со висока додадена вредност можат да бидат исто толку важни колку и самиот број животни.

И конечно, Македонија со речиси 98.000 кози сè уште има релативно значаен козарски сектор во однос на големината на земјата.

Краток ранг – кој има најмногу?

Заклучок

Козарството сè уште има силно присуство во Европа, но распределбата е многу нерамномерна.

Турција е убедливо најголем центар со повеќе од 10 милиони кози, додека Грција е водечката земја во Европската Унија.

Балканот останува еден од европските региони каде што козарството има најголемо традиционално и економско значење. Особено се издвојуваат Грција и Албанија, додека Македонија со 97.918 кози во 2024 година се наоѓа пред Хрватска, Босна и Херцеговина, Црна Гора, Косово и Словенија според бројот на грла.

За Македонија особено интересен е растот од 14,5% во 2024 година. Доколку овој сектор се поврзе со модерни фарми, производство на козјо млеко, сирење, локални брендови, туризам и директна продажба, козарството може да има значително поголема економска вредност од онаа што ја има денес.