Откупната цена на јаболка 2026 е прашањето што ја дели оваа есен секоја куќа во Преспа. На прв поглед, европските бројки делуваат охрабрувачки: Полска, најголемиот производител во Европа, има 30% помалку јаболка, а вкупниот род во Европската унија е најнизок во речиси една деценија. Кога родот паѓа, цената би требало да расте. Но на терен сликата е поинаква. Индустриското јаболко во Македонија се нуди по цена под лањската, во Полска преработувачите ги намалуваат цените, а во Србија трговците нудат речиси двојно помалку отколку лани.

Оваа анализа ги реди сите достапни проверливи податоци: прогнозата на Светската асоцијација за јаболка и круши (WAPA), официјалниот полски пазарен систем ZSRIR, унгарскиот овоштарски совет FruitVeB, италијанските велепродажни пазари, бенчмарк цените за концентрат од јаболков сок и изјавите од Србија и Македонија. Секоја бројка е со извор, земја, период и тип на цена. Каде нема сигурен податок, тоа е јасно напишано. На крај се дадени три сценарија за можните откупни цени во Македонија, со образложение за секој опсег.

Која цена всушност ја споредуваме?

Најчестата грешка во разговорите за цената на јаболката е мешањето на различни нивоа на цена. Кога некој ќе прочита дека јаболкото во Италија е 1,50 евра за килограм, лесно заклучува дека италијанскиот овоштар добива 92 денари. Тоа не е точно. Цената на велепродажен пазар ги содржи трошоците за сортирање, пакување, ладно чување, транспорт и маржата на трговецот. Производителот добива значително помалку.

За да не се создаде погрешен впечаток, во секоја табела во оваа анализа е означен типот на цена.

Малопродажни цени од супермаркети не се користени како доказ за приходот на производителот.

Постои и втора важна поделба: свежо (десертно) јаболко и индустриско јаболко. Првото се продава по сорта, класа и калибар. Второто оди во преработка и неговата цена ја одредуваат цената на концентратот, залихите на сок и конкуренцијата меѓу преработувачите. Двата пазари се поврзани, но често се движат во различни насоки, како што покажува и 2026 година.

Европското производство на јаболка во 2026: најслаб род во последните девет години

Што покажа Prognosfruit 2026

Prognosfruit е годишната конференција на која WAPA ја објавува првата европска прогноза за јаболка и круши. Во 2026 година се одржа во Констанц, Германија, на 6 август, за 50-ти пат по ред. ФАКТ Производството на јаболка во ЕУ кај најголемите производители е проценето на 9.496.047 тони. Тоа е пад од 15,6% во однос на конечната бројка за 2025 и 14,3% под просекот на претходните три години. Според FruitToday, ова е најниската бројка во последните девет години.

WAPA ја опиша сезоната како „совршена бура“ за временските услови: длабоки февруарски мразови, мразеви доцна во април, долги топлотни бранови и суша, локални невремиња со град и обилни дождови. Генералниот секретар Филип Бинар предупреди дека секторот можеби ги достигнува границите на она што сегашните алатки и практики можат да го издржат, со принос погоден од климата, растечки трошоци и сè помал број дозволени средства за заштита.

Прогнозата може и да се намали. Организаторите нагласија дека екстремно високите температури најмногу влијаат во последната фаза на развој на плодот, со помал калибар, што може да предизвика ревизија надолу во текот на сезоната. Треба да се има предвид и спротивниот пример од лани: во август 2025 WAPA прогнозираше 10,4 милиони тони, а во ноември бројката беше ревидирана на 10,9–11 милиони тони, главно поради поволното време во септември и зголемување кај Полска за 400.000 тони.

Производство по земји

* ПРЕСМЕТКА: 2025 е изведена наназад од проценката за 2026 и објавената процентуална промена; процентите се заокружени, па бројките се приближни. ** Августовска прогноза на WAPA за 2024 (USDA/FAS, Expana), не конечна бројка. Извори: WAPA/Prognosfruit 2026 (FRUIT PROCESSING, 06.08.2026); FruitToday (24.08.2026); eComercio Agrario (07.08.2026); Dnevnik/Novosti (16.08.2026).

Што значи оваа табела за Македонија? Падот е концентриран во земјите што се најголеми конкуренти на источноевропските и прекуморските пазари (Полска) и на западноевропскиот пазар (Франција, Белгија, Германија). Италија, најголемиот производител на Golden Delicious, има речиси непроменет род. Грција, наш сосед и конкурент на балканските пазари, расте за 53%. Србија, најважниот регионален играч, има голем род. Со други зборови, недостигот е најсилен таму каде Македонија најмалку продава, а вишокот е најблиску до нас.

Производство по сорти во ЕУ

Извори: WAPA, Prognosfruit 2026 (FRUIT PROCESSING); FruitToday за Granny Smith, Fuji и новите сорти. Во Полска, бербата на Gala е проценета на 340.000 тони, 50.000 тони помалку од лани (WAPA преку Sad24).

WAPA забележува и две квалитативни работи што се важни за цената: плодовите во просек се нешто поситни од лани, а бербата во многу земји е порана. Поситниот плод значи помалку јаболка во најплатените калибри. Пораната берба значи порано излегување на пазар, во моментот кога дел од стариот род сè уште се продава.

Залихите: причината зошто цените не скокаат

Помалиот род не значи автоматски повисоки цени ако ладилниците се полни. Сезоната 2025/26 беше обележана со залихи постојано над лањските. Табелата покажува како разликата се зголемуваше, наместо да се намалува, како што одмаваше сезоната.

Извор: WAPA, месечни извештаи за залихи (преку FreshPlaza, EastFruit, Logos Press, Hort News). Податоците ги покриваат земјите што известуваат до WAPA, вклучително и Велика Британија и Швајцарија.

ФАКТ На почетокот на јуни 2026 Германија имаше 134,5% повеќе јаболка во ладилник, Полска 118,3% повеќе, Австрија дури 287,5% повеќе. ПРОЦЕНКА Ова е клучната причина зошто новата сезона почна без „глад“ за јаболка. Трговците и преработувачите го чистеа стариот род речиси до почетокот на бербата на Gala.

Цени на јаболка во Европа по сорти

Ова е делот каде транспарентноста е најважна. За септември 2026, јавно достапни и проверливи цени за новиот род постојат главно за Gala (Полска, Италија, Унгарија, Србија) и за индустриско јаболко. За Golden Delicious, Red Delicious, Granny Smith, Fuji, Braeburn и Cripps Pink од новиот род, во моментот на истражувањето не најдовме доволно сигурни јавни бројки. Бербата на овие сорти во голем дел од Европа почнува кон крајот на септември и во октомври. Затоа табелата содржи и цени од стариот род од пролетта 2026, јасно одвоени, како ориентир за односите меѓу сортите и регионите.

Главна табела: нов род 2026

Конверзиите во евра и денари се ПРЕСМЕТКА по курсевите наведени на почетокот. Цената за Украина е конвертирана според износите во форинти што ги наведува FruitVeB. Италијанските цени се велепродажни и содржат пакување и логистика.

Стар род, пролет 2026 (од ладилник)

Овие цени не се споредливи со цена при берба, бидејќи вклучуваат месеци ладно чување и кало. Корисни се за да се види колкави се разликите меѓу регионите во иста земја и како се рангираат сортите.

Извори: ZSRIR / MRiRW „Rynek owoców i warzyw świeżych“ преку sadownictwo.com.pl (недели 5, 8 и 16 од 2026); FruitVeB за Idared во јуни 2026. Злотите се конвертирани по денешниот курс, не по курсот од тој период.

Што покажуваат пролетните цени? Разликата меѓу мазовско (регионот околу Гројец, центар на извозното овоштарство) и свентокшиско е речиси двојна за иста сорта и калибар. Причината е структурата на купувачите: мазовско има повеќе извозници, групи на производители и договори со маркети. Истата логика важи за Македонија: цената во Ресен не зависи само од европскиот пазар, туку и од тоа колку купувачи се натпреваруваат за истото јаболко.

Второ, Idared се продаваше скапо во април 2026 (2,65 злоти во мазовско), но до крајот на мај цената падна за 15%. Според FruitVeB, растот од април беше поттикнат од добар извоз надвор од ЕУ во март, но во мај трендот се преврте и Idared се стабилизираше на 1,30–1,50 злоти за 70+ mm. Ова е важна лекција за чувањето: пролетниот скок може да трае само неколку недели.

Gala во Полска: споредба на три сезони

Конверзиите се по денешниот курс заради споредливост. Методите на прибирање не се идентични: FruitVeB дава месечен просек, а Sad24 најдобри потврдени понуди во првите недели од бербата.

ПРЕСМЕТКА Средината на најдобрите понуди за крупна Gala во 2026 (околу 1,90 злоти) е околу 16% под просекот за септември 2025 (2,25 злоти) и околу 21% под септември 2024. Споредбата треба да се чита внимателно: во 2025 година, според FruitVeB, цената на Gala до крајот на септември падна за 29–33% во однос на првите денови од месецот. Ако 2026 го повтори истиот тек, разликата може да се намали или зголеми. Сигурно е едно: полскиот пад на родот од 30% досега не донесе поголема цена за Gala.

Калибарот стана главна тема на сезоната

Полските откупувачи во моментов нудат 1,00–1,10 злоти за Gala од 60–65 mm и не исклучуваат натамошно намалување во тој сегмент. Најдобрите потврдени понуди се 2,00 злоти за плодови над 68 или 70 mm, со многу понуди од 1,80 и 1,90 злоти. Во разговорите со производители, извозници и советници на Sad24 преовладува уверувањето дека ситната Gala ќе биде поевтина, а крупната треба да добива на вредност. Трговците дури сега праќаат понуди и преговараат со купувачи на далечни пазари, а цените најверојатно ќе се стабилизираат кон крајот на септември.

ПРЕСМЕТКА Разликата меѓу Gala 60–65 mm и Gala над 70 mm во Полска е околу 11–13 денари по килограм. Истото јаболко, од иста сорта и ист овоштарник, речиси ја удвојува цената само поради пет милиметри дијаметар. Два фактори ја објаснуваат оваа разлика: WAPA потврдува поситен калибар низ Европа, а купувачите на далечни пазари (Индија, Египет, Блискиот Исток) бараат крупен плод.

Зошто италијанските цени се двојно повисоки?

Новата Royal Gala на италијанските велепродажни пазари чини 0,90–1,00 евра од рамничарски региони и 1,20–1,50 евра од планински региони, во зависност од калибарот. Тоа е 55–92 денари. Но ова е велепродажна цена. За споредба, ISMEA пресметува дека просечниот трошок за производство на јаболка во Италија во 2025 бил 20.000–25.000 евра по хектар, или 0,40–0,55 евра по килограм. ПРЕСМЕТКА Тоа е 25–34 денари само за производство, пред пакување. Италијанското јаболко е скапо затоа што е скапо за производство и затоа што оди во организиран систем на задруги со сопствени ладилници и брендови (Melinda, VOG, VIP), а не затоа што италијанскиот пазар плаќа „повеќе за исто јаболко“.

Германија: EXW цена при пакувалница

Секундарен извор (агрегатор кој се повикува на германски пазарни податоци) наведува дека на почетокот на сезоната 2025/26 цените во Германија биле 58 евра за 100 kg франко пакувалница во октомври 2025, наспроти 83 евра година порано и петгодишен просек од 73 евра. ПРЕСМЕТКА Тоа е 35,7 ден/kg за пакувано јаболко, 30% под 2024. Бројката не можевме да ја потврдиме во примарен извор (AMI или BLE) и ја наведуваме само како индикација за правецот на цените во 2025. За 2026 немаме германски EXW податок.

Анализа по сорта

Gala

• Производство: 1,36 милиони тони во ЕУ (−8,9%), најниско во пет години. Полска 340.000 тони (−50.000 t).
• Европска понуда: намалена, со поголем удел на ситни плодови. Во Полска, пресортирањето на првите партии покажува значително поголем процент плодови под 70 mm од порано.
• Побарувачка: Gala е сè повеќе барана од маркетите во ЕУ, но полскиот пазар и понатаму зависи главно од меѓународните цени. Во Унгарија ценовниот ниво е „исклучително потиснат“ според FruitVeB.
• Актуелни цени: 25–28 ден/kg за крупна сортирана Gala во Полска, 23–28 ден/kg за I класа 65+ во Унгарија, околу 24 ден/kg во Србија, 14–16 ден/kg за ситна Gala во Полска.
• Тренд: на почетокот на сезоната под нивото од 2025 и 2024; можна стабилизација кон крајот на септември.
• Перспектива до крајот на 2026: ПРОЦЕНКА стабилна до благо растечка цена за крупна обоена Gala, притисок врз ситната.

Golden Delicious

• Производство: 1,81 милиони тони (−11,1%), најголемата европска сорта.
• Европска понуда: послабо намалена отколку вкупниот род, бидејќи Италија, главниот производител на Golden, има само −2%.
• Побарувачка: ISMEA ја наведува Golden како референтна сорта во италијанската малопродажба.
• Актуелни цени за нов род: н/д. Стар род во април 2026: 20,5–35,8 ден/kg во Полска, во зависност од регионот.
• Перспектива: ПРОЦЕНКА стабилна, со премија за калибар над 70 mm и за плод без рѓосаност.

Idared

• Производство: 415.559 тони (−19,7%), најголем процентуален пад меѓу главните сорти.
• Европска понуда: намалена, но Полска влезе во летото со двојно повеќе стари јаболка во ладилник од лани (227.000 t на 1 јуни, +118%).
• Побарувачка: главно источни и прекуморски пазари. Слаба позиција во Западна Европа.
• Цени: стар род 18,4–21,2 ден/kg (70+ mm, Полска, јуни 2026). Нов род н/д.
• Значење за Македонија: во 2020 година здруженијата наведоа дека Idared зафаќа околу 70% од насадите во Преспа (изјава, не официјална статистика).

Red Delicious / Red Chief

• Производство: 496.522 тони (−5,3%).
• Понуда и побарувачка: мал пад на понудата; сорта со постојана побарувачка на пазарите на Блискиот Исток и во регионот.
• Цени за нов род: н/д.
• Квалитет: интензивната темноцрвена боја е пресудна. Топлите ноќи во 2026 (Србија пријавува ноќи над 15°C за време на обојувањето кај Gala) може да ја намалат обоеноста и кај Red Delicious.

Granny Smith

• Производство: −4% во ЕУ.
• Цени: н/д за нов род.
• Значење: мала застапеност во Македонија; цената силно зависи од зелената боја без руменило и од отсуство на изгореници.

Fuji

• Производство: +1% во ЕУ, единствена класична сорта без пад.
• Цени: н/д за нов род.
• Значење: многу мала застапеност во Македонија.

Jonagold / Jonagored

• Производство: нема посебна бројка во сумарниот извештај.
• Цени: стар род 28,3 ден/kg (70/80 mm, мазовско, февруари 2026). Во 2024 FruitVeB наведуваше дека Idared и Jonagold/Jonagored се продаваат на речиси исто ниво во Полска.

Индустриско јаболко: зошто цената паѓа и покрај помалиот род

Индустриското јаболко е најнеповолниот дел од сликата за 2026 година. Тоа е важно за Македонија, бидејќи во сезони со градобијност, суша и ситен плод, голем дел од преспанскиот род завршува токму во оваа категорија.

Полска: два извора, ист правец

За Полска постојат два независни извори на цени, со различни бројки. Прикажуваме ги двата и објаснуваме зошто се разликуваат.

Извори: ZSRIR / IERiGŻ-PIB преку Kobieta w sadzie (13.09.2026); FruitVeB (31.08.2026 и 15.09.2026); Agrárszektor.

Зошто бројките се разликуваат? ZSRIR ги собира цените во преработувачки капацитети и откупни пунктови во четири војводства и дава опсег од најниска до највисока цена. FruitVeB следи пазарни извештаи и дава просек. Разликата во „лањската“ споредба доаѓа од тоа што двата извора користат различни референтни датуми и примероци. Суштинското е дека двата извора го покажуваат истиот тек: благ раст кон крајот на август, потоа пад во септември.

ФАКТ Според FruitVeB, пазарот на индустриско јаболко во Полска повторно покажува позната појава: цените не ги одредуваат ни понудата ни реалната побарувачка, туку купувачите со доволна пазарна моќ да ги туркаат надолу. Падот се случи иако бербата сè уште не беше во полн интензитет, а во ладилниците сè уште има значителни количини непродадено лањско јаболко. Постои ризик сезоната 2026 да го повтори текот од 2025, кога просечната цена до крајот на октомври падна на 0,54 злоти.

Дел полски производители изјавуваат дека при 60–70 гроши нема да го продадат целото индустриско јаболко, а се спомнува и идеја за неколкудневно запирање на испораките. Некои велат дека 90 гроши е нивото под кое не сакаат да продаваат. Тоа се индивидуални изјави, не пазарни цени.

Унгарија: под лани и под 2024

ФАКТ Во Унгарија, откупот на индустриско јаболко од страна на преработувачите на сок започна на 24 август, а другите два капацитети почнуваат на 1 септември. FruitVeB ја опишува цената како „обесхрабрувачки ниска“: основната цена е нето 50–52 форинти/kg, испорачано во преработувачот, што е околу 15 форинти под лани и речиси 30 форинти под 2024.

Сите конверзии се по денешниот курс од околу 400 форинти за евро.

Германија и Австрија

За Германија нема објавен просек за 2026. Како историски ориентир: во 2024 година, поради мал европски род и речиси празни залихи сок, германските преработувачи платиле просечно 28 евра за 100 kg мост-јаболка франко силос и 40 евра за органски. ПРЕСМЕТКА Тоа е 17,2 ден/kg, историски рекорд, повеќе од двојно над денешната полска цена. Германски индустриски извештај од јули 2026 наведува дека се очекуваат околу 450.000 тони јаболка од традиционалните овоштарници (Streuobst) и дека дождот ќе биде одлучувачки; цени за 2026 нема. За Австрија, Чешка, Романија и Србија проверливи цени на индустриско јаболко за 2026 не најдовме.

Македонија: 4 денари плус 2 денари субвенција

ФАКТ (изјава на политичка партија) Либерално-демократската партија соопшти дека во моментов на производителите им се нуди 4 денари за килограм индустриско јаболко, плус 2 денари субвенција, што е под производната цена од околу 10 денари. ЛДП бара минимум 12 денари. СДСМ исто така ја наведува цената од 4 денари и тврди дека субвенцијата од 2 денари за откупеното јаболко од 2024 не е исплатена. Ова не се официјални пазарни податоци, но се единствените јавни бројки за цената во 2026.

Споредба: индустриско јаболко во денари

ПРЕСМЕТКА за промената во Македонија: 4 наспроти 9 денари, без субвенција. Со субвенцијата од 2 денари, падот е околу 33%, под услов субвенцијата навистина да се исплати.

Зошто македонската цена е половина од полската? ПРОЦЕНКА Три фактори: транспорт до преработувач (Македонија нема преработувачи на концентрат со капацитет сличен на полските, па суровината патува далеку), мал број купувачи без натпревар за суровина, и пониска шеќерна вредност кај јаболка оштетени од суша и град. Првиот фактор сам по себе може да ја објасни поголемата разлика: камион до преработувач во Србија или Бугарија чини многу во однос на цена од 8–10 денари за килограм.

За што се користи индустриското јаболко

• Концентрат од јаболков сок (AJC) – главната дестинација; околу 70 Brix, тргуван глобално во буриња. Неговата цена ја одредува цената на суровината.
• NFC сок („не од концентрат“, директен сок) – доминантен во Германија и Австрија, со повисока цена и локален карактер.
• Пире – за детска храна, јогурти, пекарство.
• Сајдер, оцет и алкохол – важни во Франција, Велика Британија и Германија.
• Сушено јаболко, пектин, влакна – мал, но растечки сегмент.

Во Хрватска, стручната литература наведува дека околу 40% од вкупно набраните јаболка во Европа завршуваат во индустрија (концентрат, алкохол, оцет), а околу 60% на рафтовите (Господарски лист, 2024). Бројката е ориентациона и зависи од годината.

Концентрат од јаболков сок (AJC): зошто диктира цена на индустриското јаболко

Кога концентратот е скап, преработувачите се борат за суровина и ја зголемуваат откупната цена. Кога е евтин и има залихи, првата жртва е цената на индустриското јаболко. Во 2026 се случува второто.

Извори: Expana/Mintec преку FreshPlaza (21.11.2024 и 01.07.2026); Czarnikow (10.09.2024). Типовите на киселост не се идентични, па споредбите се ориентациони.

ПРЕСМЕТКА Полскиот концентрат во мај 2026 беше околу 48% под рекордот од октомври 2024. Кога концентратот чинеше 2.700 евра, германските преработувачи плаќаа рекордни 28 евра за 100 kg мост-јаболка. Со концентрат од 1.400 евра, суровината нема основа да поскапи.

Улогата на Полска

Полска е европскиот еталон за концентрат со висока киселост, барана од производителите на пијалаци. Производството на полски AJC во сезоната 2024/25 беше проценето на околу 200.000 тони. ФАКТ За 2026, пазарните извори во мај пријавуваа очекуван голем пад на полскиот род за концентрат по мразовите, со проценки на загуба од 35–40%, иако дел од учесниците ги сметаа за превисоки. Истовремено трговијата беше мирна.

Улогата на Турција

Сезоната 2025/26 беше катастрофална за Турција, со загуби на родот од околу 60% според USDA, и Турција практично ја немаше на пазарот. За 2026/27 турскиот статистички завод предвидува раст на родот од 93,6%. Односно, двата големи европски извори на концентрат речиси целосно ги сменија улогите во однос на лани.

Улогата на Кина

Кина е најголемиот светски извозник на концентрат. Нејзината прва прогноза за 2026 покажува стабилен род во однос на лани. Индустриски извори наведуваат дека кинескиот извоз се пренасочува кон нови пазари (Југоисточна Азија и земјите од иницијативата „Појас и пат“), што европските купувачи го користат како преговарачка сила. Проверливи кинески цени за септември 2026 не најдовме.

Европска побарувачка

Германски индустриски извештај од април 2026 наведува дека потрошувачката на овошен сок опаѓа, додека сокот од зеленчук расте. Дел од пазарните извори укажуваат на глобален вишок на концентрат што врши притисок врз преработувачите.

Регионален пазар: Србија е клучот за Преспа

За македонскиот производител, цените во Италија или Германија се далечен ориентир. Реалниот пазар е регионален: Србија, Бугарија, Косово, Грција, Албанија и Босна и Херцеговина. Во 2024 година македонските јаболка се извезувале на 19 пазари, а најголеми биле Бугарија, Србија и Косово (ИзвозМК, според ДЗС).

Извори: Dnevnik/Novosti (16.08.2026); WAPA/FruitToday (Грција); eComercio Agrario и FruitVeB (Унгарија); EastFruit преку Agrárszektor (Украина, 07.09.2026); Kobieta w sadzie (Босна, 12.08.2026); ИзвозМК (извозни пазари 2024). „н/д“ значи дека во истражувањето не најдовме проверлив јавен податок, а не дека податокот не постои.

Србија: голем род, пола цена, непродадени залихи

ФАКТ (стручна проценка) Проф. д-р Зоран Кесеровиќ од Земјоделскиот факултет во Нови Сад проценува дека Србија годинава може да произведе околу 450.000 тони јаболка, што ја става сезоната меѓу трите најдобри во последните дваесетина години. Пред повеќе од две децении Србија произведувала околу 520.000 тони.

Производител од Наково вели дека лани во ова време јаболкото се откупувало по 60–90 динари за килограм, а сега се нуди околу 45 динари. Кесеровиќ ја опишува сезоната со високи трошоци, двојно пониска откупна цена и вишок јаболка од бербата 2025, и советува купувачи да се бараат во соседните земји и во поранешните југословенски републики. Производителите пријавуваат послаба боја и калибар поради суша и жештини, а ноќните температури над 15°C го отежнуваат обојувањето на Gala.

Во април 2026 српските медиуми пренесоа дека јаболкото во извоз се продава по околу 70 динари, додека во малопродажба 140–250 динари, а проф. Кесеровиќ укажа дека малите производители добиваат знатно пониски цени од извозната. ПРЕСМЕТКА 70 динари се околу 0,60 евра или 36,7 денари, извозна цена, не откупна.

Зошто Србија е најважниот сигнал

Во 2025 година Србија имаше дефицит. Македонски овоштар тогаш изјави дека голем дел од македонското јаболко ќе оди во Србија, бидејќи таму нудат повеќе од домашните трговци, и дека во 2024 година српските откупувачи плаќале 17 денари при берба. Во 2026 година ситуацијата е обратна. Србија не е купувач со дефицит, туку конкурент со вишок кој бара пазари токму таму каде продава и Македонија.

Унгарија и Украина: потврда на регионалниот тренд

Унгарија не е во непосредниот регион, но нејзиниот пазар е добар показател, бидејќи има слична структура на откуп (посредници, ладилници, неколку преработувачи на сок). ФАКТ Производителската цена за Gala I класа 65+, набрана во сандак без трошоци по бербата, во последната недела од август изнесувала нето 150–180 форинти/kg, според промптните цени на посредниците што главно снабдуваат велепродажни пазари. FruitVeB вели дека и пазарот на свежо јаболко е исклучително потиснат. ПРЕСМЕТКА Тоа е 23–28 ден/kg, речиси идентично со полската крупна Gala.

Во Украина, според EastFruit, квалитетните партии од раните сорти се продаваат по 15–25 гривни, околу 20% под нивото од крајот на август, а цените на свежото јаболко од новата берба се во просек 44% под крајот на август 2025, што укажува на значителен вишок. Украина е голем конкурент на Полска на пазарите на Idared, што индиректно ја притиска и цената на Idared низ цела Источна Европа.

Каде е македонското јаболко во оваа слика?

Производство и површини

Официјалните податоци на Државниот завод за статистика за површини, број на стебла, принос и производство на јаболка за 2025 и проценка за 2026 не успеавме да ги преземеме и провериме во текот на ова истражување. Тие треба да се проверат во базата МакСтат, во табелите за овоштарство. Затоа тука не даваме официјални бројки за површини и принос.

Достапни се само секторски и медиумски проценки, кои не треба да се сметаат за статистика:

Бројките се изјави на здруженија, локална власт и медиуми. Не се споредливи меѓусебно ниту со податоците на ДЗС.

Временски услови и ризици

Сезоната 2025 беше тешка за Преспа. Крајот на март 2025 донесе мраз кој во некои насади предизвика целосно измрзнување на цветовите. Во септември 2025 овоштарите пријавуваа род 50–60% помал од лани и нешто послаб квалитет. За 2026 немаме проверлив извештај за штети од мраз или град во Преспа, ниту проценка на родот. Регионалните извештаи од Србија и Унгарија зборуваат за суша и жештини кои го намалуваат калибарот и ја влошуваат бојата. Ако истото важи за Преспа, тоа директно ќе се одрази на уделот на прва класа и на количината индустриско јаболко.

Македонски извоз на јаболка

Податоците за извозот се најдобриот објективен показател за тоа по која вредност македонското јаболко реално излегува од земјата. За жал, во истражувањето најдовме сигурни податоци само за 2022 и 2023 година, и податок за главните пазари во 2024.

* ПРЕСМЕТКА: 2022 е изведена од објавените промени за 2023 (вредност −8,2%, количина −27%); просечната вредност е делење на вредноста со количината. Извор: ДЗС преку ИзвозМК (03.04.2024 и 27.05.2025). Податоците за 2021, 2024 и 2025 по количина и вредност, како и табелата по земји купувачи, треба да се преземат од МакСтат (тарифна ознака 0808 10).

Што покажуваат овие бројки

ПРЕСМЕТКА Во 2023, количината паднала за 27%, а вредноста само за 8,2%. Тоа значи дека просечната вредност по килограм пораснала за околу 26%, од околу 0,17 на 0,215 евра. Помала понуда донесе повисока единечна вредност, но не и поголем вкупен приход.

ПРЕСМЕТКА Просечната извозна вредност од 0,215 €/kg во 2023 (13,2 ден/kg) е пониска од денешната откупна цена за крупна Gala во Полска (25–28 ден/kg) и приближно еднаква на откупната цена на ситна полска Gala. Причината е структурата: македонскиот извоз е доминантно Idared, во голема мера во рефус или едноставна амбалажа, кон регионални пазари каде цената е пониска.

Табелата по земји купувачи со количина, вредност и единечна вредност не можевме да ја пополниме со проверливи бројки, па ја изоставаме наместо да внесуваме непотврдени податоци.

Од европска продажна цена до откупна цена во Ресен

Зошто 0,80 евра за килограм кај странски купувач не значи 49 денари за овоштарот во Ресен? Одговорот е во трошоците меѓу овоштарникот и камионот. Јавни официјални бројки за македонскиот синџир не постојат, па секоја ставка подолу е РАБОТНА ПРЕТПОСТАВКА во опсег.

ПРЕСМЕТКА врз основа на работните претпоставки од претходната табела. Долната граница на „максимум за откуп“ одговара на високи трошоци, горната на ниски.

Пример: зошто сандакот вреди помалку од прва класа

Табелата ја покажува вредноста за килограм извезена прва класа. Но овоштарот продава цел род. Да земеме пример со купувач кој плаќа 0,80 € за прва класа и трговец со средни трошоци, кој може да плати околу 24 ден/kg за прва класа.

Уделите и цените за II класа и индустриско се РАБОТНА ПРЕТПОСТАВКА; просекот е ПРЕСМЕТКА.

Ако уделот на прва класа падне од 70% на 50% поради суша или град, просекот паѓа на околу 15 ден/kg, без никаква промена на европската цена. Затоа за производителот уделот на прва класа е исто толку важен колку и цената.

Историски откупни цени во Македонија

Македонија нема официјална серија на откупни цени за јаболка по класа и сорта. Податоците подолу се од договори посредувани од Министерството, изјави на здруженија, производители и политички партии. Секој ред е означен според тоа од каде доаѓа.

Една медиумска статија (Вечер, без јасен датум) наведува 10 ден. за Idared прва класа и 13–15 ден. за сортни јаболка; бидејќи годината не може да се утврди, не е внесена во табелата.

Што учиме од историјата? Во 2018/19, сезона со вишок во Преспа и голем род во Европа, цената на индустриското јаболко падна на 1 денар, а конзумното на 3–6 денари. Во 2024, сезона со мал род во Полска, беше договорен минимум од 18 денари за Idared. 2026 година е меѓу овие две крајности: европскиот род е мал, но залихите и Србија го туркаат пазарот кон слабата страна.

Што може да очекуваат македонските производители?

Фактори што ги туркаат цените

Трите сценарија

Слабо сценарио

Голема понуда во регионот (Србија, Грција), слаб извоз кон далечни пазари, продолжен пад на цената на индустриското јаболко во Полска како во 2025, високи преостанати залихи на Idared во Полска и Украина, послаб квалитет и калибар во Преспа поради суша. Купувачите ги држат цените ниски низ цела берба.

Основно (најреално) сценарио

Нормална побарувачка, извозот тече со вообичаено темпо, сегашните европски трендови продолжуваат: стабилизација на цената на Gala кон крајот на септември, умерена премија за крупен плод, индустриско јаболко без раст. Србија пласира дел од вишокот надвор од регионот.

Позитивно сценарио

Ноемвриската ревизија на WAPA го намалува родот во ЕУ поради калибарот, недостиг на квалитетно крупно јаболко, силна побарувачка од Блискиот Исток и Индија за полското јаболко што ја ослободува регионалната понуда, побрзо празнење на ладилниците во ЕУ, организиран договор за минимални цени во Македонија како во 2024.

ПРОЦЕНКА. Цени без субвенција и без ДДВ. Изборот на опсези е објаснет подолу.

Образложение за секој опсег

Gala I класа. Овој опсег е изведен од: полската откупна цена за Gala над 68/70 mm (25,5–28,3 ден/kg, најдобри понуди), унгарската производителска цена за Gala I класа 65+ (23–28 ден/kg) и српската цена (~24 ден/kg). Горната граница на основното сценарио е под полското ниво, бидејќи Македонија нема развиена мрежа од пакувалници и извозници за далечни пазари, а Gala е мала сорта во Преспа, па купувачите ретко формираат посебни партии. Долната граница го одразува ризикот од ситен калибар и слаба боја.

Golden Delicious I класа. Изведен од Idared со вообичаена премија за сортни јаболка, потврдена во договорот од 2024 (20–22 ден. наспроти 18 за Idared), и од умерениот пад на понудата на Golden во ЕУ (−11%). Горната граница е ограничена со тоа што Италија, главниот европски производител на Golden, има речиси непроменет род. Ниска сигурност, бидејќи нема цени за новиот род во ниту една земја.

Red Delicious / Red Chief I класа. Изведен од Golden, со нешто пониско ниво поради малиот пад на понудата во ЕУ (−5%) и зависноста од обоеноста, која во топлата 2026 е ризик. Позитивното сценарио претпоставува добро обоени партии за пазарите на Блискиот Исток.

Idared I класа. Изведен од: договорените 18 денари во 2024 (година со мал род во Полска и празни залихи), корегирано надолу поради (1) големите полски залихи на стар Idared, (2) српскиот вишок и двојно пониските српски цени, (3) украинскиот вишок на источните пазари и (4) слабиот сигнал од индустриското јаболко, кое ја поставува долната граница за сè што не е прва класа. Основното сценарио е 1–6 денари под 2024, но значително над кризните нивоа од 2018/19. Големиот пад на Idared во ЕУ (−19,7%) е причината горната граница на позитивното сценарио да го достигнува нивото од 2024.

Granny Smith и Fuji. Изведени по аналогија со Golden, бидејќи во Македонија нема ни ценовни податоци ни значајни количини. Ниска сигурност; не треба да се користат како референца без конкретна понуда од купувач.

II класа. Изведен од односот меѓу прва и втора класа во досегашните македонски сезони, ограничен одоздола со цената на индустриското јаболко (втората класа мора да вреди барем колку индустриското плус трошокот за рачно сортирање) и одозгора со сегментот на ситната Gala во Полска (14–16 ден/kg), кој е најблизок пазарен еквивалент.

Индустриско јаболко. Долната граница е актуелната понуда од 4 денари. Горната граница на основното сценарио претпоставува натпревар меѓу купувачите во текот на бербата. Позитивното сценарио до 10 денари се приближува кон полското и унгарското ниво (7,6–10,9 ден/kg), кое е тешко достижно без домашен преработувач што се натпреварува за суровина или без дополнителна државна интервенција. Највисока сигурност меѓу категориите, бидејќи цената во сите споредувани земји се движи во иста насока.

Пет фактори што може да ја сменат откупната цена во Македонија

1. Родот во Полска и ноемвриската ревизија на WAPA

Полска одредува цена за Idared и Gala на источните и прекуморските пазари. Ако WAPA на Pipfruit Observatory во ноември го намали полскиот род поради поситен калибар, крупното јаболко во целиот регион ќе поскапи. Лани се случи спротивното: ревизијата за Полска беше +400.000 тони. Сигнал за следење: неделните извештаи на ZSRIR и изјавите на полските групи на производители.

2. Индустриското јаболко и концентратот

Додека концентратот стои околу 1.400 евра за тон, индустриското јаболко нема основа да поскапи. Цената на индустриското ја поставува и долната граница за втората класа и за ситните плодови, па нејзиниот ефект се пренесува на целиот род. Сигнал за следење: Expana бенчмарк цени, FruitVeB неделни извештаи за Полска.

3. Извозната побарувачка и Србија

Регионалните пазари (Бугарија, Косово, Србија) купуваат околу исто квалитетно ниво како македонското јаболко. Ако Србија го пласира вишокот кон Русија, Блискиот Исток или Индија, притисокот во регионот ќе се намали. Ако не, ќе се зголеми. Сигнал за следење: српски откупни цени за Idared и Golden во октомври.

4. Квалитетот и калибарот на македонското јаболко

Во 2026 разликата меѓу калибар 60–65 и 70+ mm може да биде 11–13 денари по килограм. Уделот на прва класа е фактор кој производителот делумно го контролира и кој сам може да го промени просечниот приход за 20–30%.

5. Складирањето и понудата октомври–март

Лани европските ладилници беа полни до јуни, а пролетниот скок на Idared во Полска траеше само неколку недели. Ако производителите масовно го чуваат родот очекувајќи подобра цена, понудата во зима ќе биде голема и цената нема да порасне колку што очекуваат.

Дополнителни фактори

• Исплатата на субвенциите. Субвенција од 2 денари по килограм го менува нето приходот за индустриско јаболко за 50%, но само ако се исплати навреме.
• Цената на дизелот. Српските медиуми на 17 септември 2026 пренесоа нов рекорд на цената на дизелот во Германија. Транспортот е ставка што директно се одзема од откупната цена.
• Работната сила. Дневниците за берачи во Преспа во 2025 беа 2.500–2.700 денари со храна и сместување. Повисоки трошоци за берба ја намалуваат исплатливоста на бербата на индустриско јаболко.
• Турција како конкурент на концентрат и свежо јаболко на пазарите на Блискиот Исток.
• Увозот во Македонија од Србија и Албанија, кој во минатите сезони беше предмет на незадоволство кај производителите.

Да се продаде во берба или да се чува?

Ова е аналитички пример, не совет. Индивидуалната одлука зависи од квалитетот на јаболкото, пристапот до ладилник (сопствен или изнајмен, обичен или ULO), договорот со купувачот и финансиската состојба на стопанството.

ПРЕСМЕТКА според формулата погоре.

Што покажуваат пресметките. За чувањето да има економска смисла, зимската или пролетната цена треба да биде 18–35% повисока од цената при берба, во зависност од рокот и калото. Послабото јаболко има најлоша позиција: помала почетна цена, поголемо кало и поголем ризик од гниење, па треба пропорционално најголем раст на цената.

Историски, во сезоните со мал род и празни залихи (како 2024/25 во Полска, кога Idared во јануари беше 20% поскап од година порано) чувањето се исплатуваше. Во сезоните со полни ладилници (2025/26) пролетните цени беа под притисок, а Idared во Полска по краткиот скок во април повторно падна за 15% до крајот на мај. Сезоната 2026/27 почнува со помал род, но со полни ладилници од претходната сезона, што ја прави одлуката за чување поризична од вообичаено.

„Колку вреди моето јаболко?“

Две партии од иста сорта можат да имаат двојно различна вредност. Табелите подолу ги наведуваат особините што ја зголемуваат или намалуваат пазарната вредност, според барањата на трговците и класите опишани во европските и полските пазарни извештаи.

Golden Delicious: I класа, 70–80 mm, добра обоеност, без оштетувања, со можност за ладно чување

ПРОЦЕНКА Ваквата партија е во горниот дел од опсегот за Golden I класа (околу 18–20 ден/kg во основното сценарио); партија со рѓосаност и калибар 65–70 mm веројатно паѓа во долниот дел или во II класа.

Gala: I класа, пругаст клон, 70+ mm

Red Delicious / Red Chief

Idared

Индустриско јаболко

Клучни бројки на едно место

Што да следиме во следните 30 дена

1. Стабилизацијата на цената на Gala во Полска кон крајот на септември. Ако крупната Gala падне под 1,80 злоти, основното сценарио за Gala треба да се спушти.
2. Првите откупни цени за Golden и Idared во Полска од неделните извештаи на ZSRIR и FruitVeB.
3. Првата јавна цена за Idared прва класа во Преспа и дали Министерството ќе посредува за договор за минимални цени, како во 2024.
4. Цената на концентратот по почетокот на полската и турската преработка во полн обем.
5. Српските откупни цени за Idared и Golden во октомври и податоците за српскиот извоз.
6. Исплатата на субвенцијата од 2 денари за откупено индустриско јаболко.
7. Временските услови во Преспа во октомври, особено дожд и мраз во време на бербата на Idared.
8. Податоците на WAPA за залихи на 1 октомври и 1 ноември и ноемвриската ревизија на родот.

Што во моментов покажува европскиот пазар и што значи тоа за Преспа?

Сезоната 2026 е сезона на парадокси. Европа има најмал род на јаболка во последните девет години. Полска, најголемиот производител и најголемиот конкурент на Македонија на источните пазари, има 30% помалку. Idared, сортата што доминира во преспанските насади, е намален за речиси една петтина во ЕУ. Кога би се гледале само овие бројки, секој би очекувал цените силно да растат. Но пазарот на јаболка не функционира само според тоа колку е набрано оваа година.

Има ли основа за подобра или полоша сезона од 2025? За производителите со квалитетно, крупно и добро обоено јаболко, основата е делумно подобра, бидејќи во Европа има помалку од таквите плодови. За сè друго, основата е послаба отколку што сугерира падот на родот. Причината е што сезоната 2025/26 заврши со рекордни залихи: на 1 јуни 2026 во европските ладилници имаше половина повеќе јаболка отколку година порано, а Полска и Германија двојно повеќе. Трговците и преработувачите ја почнаа новата сезона без глад за суровина. Во Македонија сликата е дополнително отежната, бидејќи индустриското јаболко веќе се нуди по цена значително пониска од лани, а Србија, која лани купуваше македонско јаболко, годинава е конкурент со голем род и пола цена.

Кои сорти имаат најдобра пазарна позиција? Крупната и обоената Gala, како и Golden Delicious без рѓосаност и со добар калибар. Кај Gala европскиот род е најнизок во пет години, а купувачите во Полска веќе плаќаат речиси двојно повеќе за крупен отколку за ситен плод. Golden има умерен пад на понудата, а Италија, главниот конкурент, не го зголемува родот. Idared има најголем пад на понудата во ЕУ, но истовремено носи најголем товар: стари залихи во Полска, украински вишок на источните пазари и српски вишок во регионот. Затоа Idared, иако статистички најмногу намален, нема најсилна ценовна позиција.

Што се случува со индустриското јаболко? Тука сликата е јасно негативна и најсигурна. Во Полска цената е под лањската и паѓа во септември, во Унгарија е околу четвртина пониска од лани, а во Македонија се нудат 4 денари. Концентратот од јаболков сок е речиси половина под рекордот од 2024, Турција се враќа на пазарот со речиси двојно поголем род, а потрошувачката на сок во Германија опаѓа. Секое подобрување на цената на индустриското јаболко во Македонија годинава речиси сигурно не може да дојде од европскиот пазар. Може да дојде само од домашни мерки: организиран откуп, навремена субвенција и натпревар меѓу купувачите.

Колку е важен квалитетот? Повеќе од кога и да е. Во 2026 разликата меѓу јаболко од 60 и од 70 милиметри може да значи двојно поголема цена. Пресметката на просечниот приход покажува дека пад на уделот на прва класа од 70 на 50 проценти сам по себе го намалува приходот по килограм за околу една петтина, без никаква промена на европските цени. Производителите кои со наводнување, проретчување, заштита од град и навремена берба го зачувале калибарот имаат реална предност. Оние со ситен или оштетен плод ризикуваат голем дел од родот да заврши во индустрија, по цена под производната.

Кои пазари треба да се следат? Прво Србија, бидејќи нејзиниот вишок директно влијае на Бугарија, Косово и самата Македонија, трите најважни пазари за македонското јаболко. Второ, полскиот пазар на Gala и Idared, кој до крајот на септември и во октомври ќе ги стабилизира цените за Источна Европа. Трето, цената на концентратот, како најсигурен показател за индустриското јаболко. Четврто, месечните податоци на WAPA за залихите, кои ќе покажат дали Европа побрзо ќе го потроши помалиот род.

Што треба да се случи за цените да растат? Прво, надолна ревизија на европскиот род поради помалиот калибар, која би го потврдила недостигот на крупно јаболко. Второ, побрзо празнење на европските ладилници отколку лани. Трето, успешен српски извоз надвор од регионот, со што би се ослободил просторот на балканските пазари. Четврто, поорганизиран настап на македонските производители: сортирање и калибрирање пред продажба, групни партии за поголеми купувачи и договор за минимални цени пред шпицот на бербата.

Кои ризици може да ги притиснат цените? Српскиот вишок и непродадените српски залихи од 2025. Големите полски залихи на стар Idared. Евтиниот турски концентрат и глобалниот вишок на сок. Украинскиот вишок на источните пазари. Поскап дизел и транспорт. Задоцнета исплата на субвенциите, која ја намалува реалната нето цена. И временските услови во октомври, кои можат да го скратат периодот за берба на Idared и да ја зголемат количината индустриско јаболко.

Реалниот заклучок е дека 2026 не е година на општ раст на откупната цена на јаболката, иако Европа има помалку јаболка. Тоа е година во која пазарот остро ги дели јаболката по квалитет и калибар, и во која регионот, а не Западна Европа, ја одредува цената за преспанското јаболко. Основното сценарио за Idared прва класа е околу 12–17 денари за килограм, за крупна Gala 18–24 денари, а за индустриско јаболко 4–7 денари. Тоа се проценки, не гарантирани цени, и ќе се менуваат со секоја нова бројка од Полска, Србија и пазарот на концентрат. Zemjodelie.mk ќе ги следи и ќе ја ажурира анализата кога ќе се појават првите потврдени цени за Idared и Golden.

Методологија

• Производство: прва прогноза на WAPA/Prognosfruit (06.08.2026). Бројките за 2025 се пресметани наназад од процентуалните промени и се приближни. За земјите без објавена бројка стои „н/д“.
• Цени: групирани по тип (производителска, откупна, велепродажна, пазарна). Малопродажни цени не се користени. Цените од стар род (пролет 2026) се одвоени од новиот род.
• Конверзии: злоти по средниот курс на НБП од 16.09.2026 (4,3435); форинти според конверзијата што ја користи FruitVeB во септември 2026 (околу 400 за евро); српски динари по приближен курс од 117,2 (работна претпоставка); денари по 61,5 за евро. Историските цени се конвертирани по денешниот курс заради споредливост.
• ДДВ: полските цени од ZSRIR и унгарските од FruitVeB се нето, без ДДВ, освен каде е наведено поинаку. Македонските цени се како што се објавени.
• Кога два извора се разликуваат (ZSRIR и FruitVeB за Полска), прикажани се двата со објаснување.
• Трошоците во синџирот и за чување се работни претпоставки во опсег, бидејќи нема јавни официјални бројки за Македонија.
• Сценаријата се аналитички проценки со образложение, заокружени во опсези без лажна прецизност.
• Податоците за Македонија за 2026 се од изјави на политички партии и медиуми, што е јасно назначено. Официјалните податоци на ДЗС за производство (2025/2026) и за извоз (2024/2025) не беа преземени и треба да се проверат во МакСтат.
• Сите аритметички пресметки и конверзии се проверени програмски.

Извори

• WAPA / Prognosfruit 2026, FRUIT PROCESSING: fruit-processing.com
• FruitToday, земји и сорти 2026: fruittoday.com
• eComercio Agrario, Унгарија и калибар: ecomercioagrario.com
• WAPA ревизија 2025/26: fruittoday.com
• WAPA залихи 1 јуни 2026: freshplaza.com
• WAPA залихи 1 април 2026: freshplaza.com
• WAPA залихи 1 март 2026: freshplaza.com
• WAPA залихи 1 јануари 2026: freshplaza.com
• WAPA залихи 1 декември 2025: east-fruit.com
• WAPA залихи 1 мај 2026: logos-pres.md
• ZSRIR, индустриско јаболко во Полска: kobietawsadzie.pl
• FruitVeB, индустриско јаболко, средина на септември 2026: fruitveb.hu
• FruitVeB, индустриско јаболко, крај на август 2026: fruitveb.hu
• FruitVeB, пазарна слика Унгарија, 31.08.2026: fruitveb.hu
• FruitVeB, Idared во Полска, јуни 2026: fruitveb.hu
• FruitVeB, Gala во Полска 2025 и 2024: fruitveb.hu
• Sad24, Gala по калибар: sad24.pl и sad24.pl
• Sad24, род на Gala и прогнози: sad24.pl
• Kobieta w sadzie, несортирана Gala: kobietawsadzie.pl
• ZSRIR, цени април 2026: sadownictwo.com.pl
• FreshPlaza Италија, Royal Gala: freshplaza.it
• ISMEA, трошоци за производство во Италија: rivistafrutticoltura.edagricole.it
• Expana, концентрат 2026: freshplaza.com
• Expana, концентрат 2024: freshplaza.com
• VdF, мост-јаболка 2024: fruchtsaft.de
• EastFruit/FruitVeB, Украина: agrarszektor.hu
• Dnevnik / Novosti, Србија: novosti.rs
• Војводина уживо, извозни и малопродажни цени во Србија: vojvodinauzivo.rs
• Радио Лидер, договор 2024: lider.mk
• 24инфо, сезона 2025: 24info.mk
• Телма, изјава на ЛДП 2026: telma.com.mk
• СДСМ, изјава 2026: sdsm.org.mk
• ИзвозМК / ДЗС, извоз 2023: izvoz.mk
• Зелена Берза, Преспа 2020: zelenaberza.com.mk
• СДК.мк, Преспа 2019: sdk.mk
• НБП курс: strefabiznesu.pl
• ДЗС, база МакСтат (за проверка на производство и извоз): stat.gov.mk

Најчесто поставувани прашања