Добро испланираната сточна храна до пролет не се мери само во број на бали или тони силажа. Залихите се пресметуваат според категоријата на животните, телесната маса, дневниот оброк, должината на зимскиот период, очекуваните загуби и одделна резерва за прекин во снабдувањето.
Недостигот на храна во зима најчесто не се појавува одеднаш. Почнува со пресметка направена според вкупниот број грла, без да се издвојат кравите во лактација, сувостојните крави, подмладокот, овците и козите. Различната возраст, тежина, продуктивност и фаза на бременост или лактација директно ја менуваат потрошувачката.
Најсигурниот пристап е секоја група да има сопствена пресметка за сено, силажа и концентрирана храна. Потребната количина потоа се зголемува за реалните загуби при складирање и хранење, а над неа се додава и физички одвоена резерва за најмалку дел од непланираните прекини во снабдувањето.
Со ваков план земјоделецот навреме гледа дали има доволно кабеста храна, дали концентратот ќе стигне до пролет и кои залихи треба први да се заштитат од влага, глодари и расипување.
Почнете со групирање, не со вкупниот број животни
Првата табела треба да ги подели животните според категорија. Кравите во лактација обично имаат најголема потреба од сува материја, особено при повисок принос на млеко. Сувостојните крави имаат поинаков оброк, а подмладокот се пресметува според возраста и телесната маса, бидејќи растот ја менува дневната потреба.
Овците и козите исто така не треба да се стават во иста група со говедата. Возрасно животно во одржување троши помалку вкупна храна, но потребата расте кај бремени и дојни женки, како и кај младите животни. Во планот одделно внесете ги и грлата што се очекува да се окотат или отелат пред пролет.
- Крави во лактација – според телесна маса, принос на млеко и квалитет на кабестата храна.
- Сувостојни крави – со умерен оброк и без автоматско префрлање на високопродуктивна мешавина.
- Подмладок – според возраст, телесна маса и интензитет на растење.
- Овци и кози – одделно за одржување, бременост, лактација и млади грла.
Основната формула се води преку сува материја
Основата на пресметката е: број животни × дневна потреба по животно × број денови = потребна сува материја. Така се избегнува споредување на килограм сено со килограм силажа, бидејќи тие не содржат исто количество вода и хранливи материи.
Ако се планира храна со 40 проценти сува материја, количината што се дава во свежа состојба се добива со делење на потребната сува материја со 0,40. Истата постапка се применува и за сено или силажа со друга влажност. За попрецизен план, податокот за сува материја треба да се земе од анализа или од реална проценка на храната.
- Прво пресметајте ја потребната сува материја.
- Потоа поделете ја со процентот на сува материја изразен како децимален број.
- Сено со 85 проценти сува материја се дели со 0,85.
- Силажа со 35 проценти сува материја се дели со 0,35.
Работни проценки за крави, подмладок, овци и кози
Кај возрасни говеда, почетна работна рамка за дневниот внес на сува материја кај крави во лактација е околу 2,5 до 4 проценти од телесната маса, зависно од приносот на млеко и составот на оброкот. Кај сувостојни крави проценката е приближно 1,75 до 2 проценти од телесната маса.
Крава од 600 килограми во лактација така може да има потреба од приближно 15 до 24 килограми сува материја дневно, додека сувостојна крава со иста тежина може да биде околу 10,5 до 12 килограми. Овие вредности се почетна рамка за залиха, а не готова рецептура.
Кај млечен подмладок може да се користи почетна проценка од околу 2,2 до 2,6 проценти сува материја од телесната маса. Овците и козите во одржување често се планираат со околу 2 до 3 проценти од телесната маса, но бремените, дојните и младите животни имаат повисоки потреби.
- За 600-килограмска крава во лактација: приближно 15–24 килограми сува материја дневно.
- За 600-килограмска сувостојна крава: приближно 10,5–12 килограми сува материја дневно.
- За овца или коза од 60 килограми во одржување: приближно 1,2–1,8 килограми сува материја дневно.
- Кај концентратот, оброкот треба да се усогласи со приносот на млеко и квалитетот на сеното и силажата.
Пример: пресметка за десет крави во 150 зимски дена
Ако има 10 крави со просечна тежина од 600 килограми и се планира просек од 18 килограми сува материја дневно, за 150 дена се потребни 27.000 килограми сува материја. Ако половината се обезбедува преку сено со 85 проценти сува материја, потребни се околу 15.880 килограми сено.
Другата половина изнесува 13.500 килограми сува материја. Ако се обезбедува со силажа што содржи 35 проценти сува материја, потребни се околу 38.570 килограми силажа. Ова е основна количина пред да се додадат загубите и сезонската резерва.
- 10 крави × 18 килограми сува материја × 150 дена = 27.000 килограми сува материја.
- Половина во сено: 13.500 ÷ 0,85 = околу 15.880 килограми.
- Половина во силажа: 13.500 ÷ 0,35 = околу 38.570 килограми.
- На добиените количини се додаваат очекуваните загуби и одделна резерва.
Сеното, силажата и концентратот се водат одделно
Една сезонска табела треба да има посебни колони за сено, силажа и концентрирана храна. Во секоја колона внесете ја реалната дневна количина по животно, бројот на животни и бројот на денови. Така ќе се види дали недостига одреден вид храна, наместо само вкупниот број килограми.
Концентратот не се одредува само по грло. Кај кравите во лактација зависи од приносот на млеко, енергетската и протеинската вредност на кабестата храна и од целокупниот оброк. Подмладокот не треба автоматски да ја добива истата мешавина и количина како возрасните крави.
- Внесете дневно сено по категорија.
- Внесете дневно количество силажа и нејзината сува материја.
- Одделно внесете го концентратот по производна група.
- Забележете ги деновите за кои залихата реално ќе биде достапна.
Загубите и резервата не се иста ставка
Сеното, силажата и концентратот не стигнуваат до јаслите без загуби. Кај сеното, отпадот при складирање и хранење често е околу 10 до 20 проценти, а може да биде и поголем ако балите се на земја, изложени на дожд или ако животните газат врз храната.
Кај силажата загубите зависат од влажноста, набивањето, состојбата на фолијата и брзината со која се троши отворениот дел. Оперативната резерва од 10 до 15 проценти треба да се разликува од дневниот отпад. Покрај неа, фарма што зависи од купена храна може да планира уште 15 до 30 резервни денови, односно најмалку 10 до 15 проценти над сезонската потреба.
- Пресметајте ги загубите според условите на сопствената фарма.
- Додајте оперативна резерва од приближно 10–15 проценти.
- За неизвесно снабдување планирајте уште 15–30 резервни денови.
- Резервната храна физички одвојте ја и не ја трошете прва.
Складирањето го одредува квалитетот до пролет
Сеното треба да биде под покрив, суво, проветрено и подигнато од земја. Бали поставени директно врз влажна почва впиваат вода одоздола, се загреваат и побрзо мувлосуваат. При балирање, за суво сено се цели на влажност под 20 проценти, а при хранење решетка или прстен го намалува газењето и растурањето.
Силажата мора да биде добро набита и херметички затворена. Пукнатините и дупките во фолијата треба веднаш да се затворат со соодветна поправка. По отворањето земајте рамна вертикална површина и не оставајте ја храната непотребно изложена на воздух.
Концентрираната храна се чува на палети, во сув и проветрен простор, во затворени садови или силоси. Магацинот треба да биде заштитен од вода, глодари, инсекти и птици. Постарите залихи се трошат први, а храната со променет изглед, мирис или конзистенција се издвојува.
- Сувото сено поставете го под покрив и над земја.
- Проверувајте ја фолијата на силосот за дупки и пукнатини.
- Следете загревање, мувла, црни или лигави делови и непријатен мирис.
- Концентратот чувајте го затворен и применувајте принцип прво влезено – прво потрошено.
Контрола на залихите на секои 7 до 14 дена
Планот не треба да остане запишан само на почетокот на зимата. На секои 7 до 14 дена измерете или проценете што останало, споредете ја потрошувачката со дневната норма и проверете ги условите во магацинот и силосот.
Потребите може да се зголемат при студено време, при пад на квалитетот на сеното или со зголемување на бројот на јагниња, јариња и телиња. Ако потрошувачката е поголема од планираната, набавката треба да се организира пред да се потроши резервата.
- Запишете ја почетната количина и секоја нова набавка.
- Проверете ја дневната потрошувачка по категорија.
- Измерете ја или проценете ја преостанатата храна.
- Прегледајте влага, температура, мувла, глодари и оштетувања.
- Ажурирајте ги резервните денови по секоја контрола.
Не ја темелете набавката само на субвенции
За фармите во Македонија, мерките за директни плаќања и сточарство се менуваат според програмите, уредбите и јавните повици. При планирање на зимската храна, исплатите не треба да се третираат како сигурен и веднаш достапен фонд за набавка.
Во објавеното упатство за програмата за финансиска поддршка за 2026 година, рокот за барања по мерките по грло добиток е 30 септември 2026 година. Условите и категориите треба да се проверат во последната објава пред поднесување, а храната за зимата да се обезбеди според реалниот паричен тек и залихите.
- Проверете ги актуелните услови пред поднесување барање.
- Не купувајте храна само со очекување на идна исплата.
- Одделете средства за најмалку дел од резервната храна.
- Следете ги роковите и категориите што важат за конкретната мерка.
Прочитајте и на Zemjodelie.mk
Избрани текстови што директно ја дополнуваат темата.
Во тек е пријавувањето за земјоделските субвенции за 2026 година. За главните мерки по површина и по грло добиток рокот е 30 септември. Проверете ги износите, условите и посебните
Прочитај →
Заклучок
Најпрактичен план за сточна храна до пролет е табела со категории животни, телесна маса, дневни количини сено, силажа и концентрат, број зимски денови, сува материја, очекувани загуби и резервни денови.
Прво пресметајте ја потребната сува материја, потоа претворете ја во реална количина според влажноста на храната. Додајте ги загубите, одделете ја резервата и проверувајте ја состојбата на секои 7 до 14 дена. Со тоа навреме се забележува недостигот, а храната што може да се расипе се отстранува пред да стигне до животните.
Најчесто поставувани прашања
