Есенско кастрење на малини и капини: што да се отстрани, а што да се остави

По бербата насадот често останува заплеткан. Едни стебла се дрвенести и носат остатоци од род, додека други се зелени, еластични и без странични гранчиња. Правилното распознавање на овие две групи е основата за успешна резидба.

Есенските зафати се усогласуваат со сортата и производната цел. Кај класичните летно-родни малини и капини родот се формира на двегодишни стебла, а кај ремонтантните сорти може да се добие и на едногодишни изданоци.

Со отстранување на заболениот материјал, одржување на тесен и проветрен ред и проверка на жиците и колците, насадот се подготвува за зимата. Добро распоредените стебла полесно го издржуваат снегот и ветерот, а напролет овозможуваат поедноставна берба.

Прво проверете каква сорта имате

Пред да започнете со резидбата, утврдете дали насадот е летно-роден или ремонтантен. Кај летно-родните малини и капини, односно сортите што раѓаат на флорикани, главниот род се формира на двегодишни стебла. По бербата тие ја завршуваат продуктивната улога и најчесто се отстрануваат.

Ремонтантните, односно примокан-родните сорти, можат да раѓаат на едногодишни изданоци. Затоа целосното есенско сечење не е секогаш правилниот избор. Одлуката зависи од тоа дали ќе се произведува еден главен род или ќе се задржи систем со два рода.

Декларацијата на садниот материјал, белешките за сортата и искуството од претходната сезона се најдобрата почетна проверка. Ако сортата не е позната, не применувајте веднаш радикална резидба на целиот насад.

• Летно-родни сорти: родот е претежно на двегодишни стебла.
• Ремонтантни сорти: род може да има и на едногодишни стебла.
• Режимот на кастрење се избира според сортата и планираниот начин на производство.

Како да ги разликувате старите и новите изданоци

Старото, родено стебло најчесто е подебело и подрвенето. На него се забележуваат странични гранчиња на кои имало плодови, а често остануваат и суви дршки или исушени делови од родните гранчиња. По бербата постепено ја губи свежината и кај летно-родните сорти веќе нема да даде значаен род.

Едногодишниот изданок обично е помлад, поеластичен и има мазна кора. Во зависност од сортата и степенот на зреење, може да биде зеленкаст, црвенкаст или светлокафеав. Најчесто има малку странични гранчиња или воопшто нема остатоци од род.

Самите боја и дебелина не се доволен показател, бидејќи зависат од сортата, условите и староста на стеблото. Најсигурна е комбинацијата од изгледот, местото каде што расте стеблото и информацијата дали родело во текот на сезоната.

• Родено стебло: дрвенесто, со странични гранчиња и остатоци од плодови.
• Едногодишен изданок: пофлексибилен, помлад и најчесто без родни гранчиња.
• Стебло со нејасни знаци не се отстранува набрзина ако сортата и неговата старост не се потврдени.

Што се отстранува кај летно-родните малини и капини

Во летно-роден насад, по бербата или во периодот на мирување, родените двегодишни стебла се сечат до основата. Не оставајте долги чепови: тие задржуваат непотребен материјал и го отежнуваат одржувањето на редот.

Отстранете ги слабите, претенките, скршените и оштетените едногодишни изданоци. Се вадат и оние што растат надвор од производната зона или навлегуваат во меѓуредот. Целта не е да останат што повеќе стебла, туку здрави и правилно распоредени изданоци со доволно простор меѓу нив.

Здравите едногодишни стебла не треба автоматски да се прекратуваат наесен. Кај класичните малини тие носат пупки за родот следното лето, па непотребното скратување може да го намали родниот потенцијал. Главното проредување и евентуалното прекратување се довршуваат во зимско-пролетниот период, според сортата и системот на одгледување.

• Исечете ги родените двегодишни стебла до основата.
• Отстранете ги слабите, скршените и излезените надвор од редот.
• Оставете здрави едногодишни изданоци со добар распоред.
• Не ги скратувајте здравите едногодишни без јасна причина.

Санитарното кастрење не смее да се прескокне

Сувите, заболени и скршени делови се отстрануваат до здраво ткиво или до основата, зависно од оштетувањето. Особено внимателно прегледајте ги стеблата со дамки, сушење, пукнатини, симптоми на рак или мувлосан и заостанат род.

Исечениот материјал не оставајте го меѓу редовите. Изнесете го од насадот, особено ако има видливи знаци на болест. Таквите остатоци можат да задржат заразен материјал и да го отежнат пролетниот преглед.

Алатот одржувајте го чист и остар за резовите да бидат рамни, а стеблата да не се кршат. Кај сомнителните растенија работете внимателно и не пренесувајте оштетен растителен материјал кон здравите делови од насадот.

• Исечете до здраво ткиво или до основата.
• Изнесете ги сувите, болните и мувлосаните остатоци.
• Не оставајте исечени стебла во редот.
• Работете со чист и остар алат.

Ремонтантните сорти бараат поинаква одлука

Кај ремонтантните малини не ги сечете автоматски сите стебла наесен. Ако целта е еден главен род кон крајот на летото и во есен, целосното сечење до земја најчесто се изведува во зимскиот период, додека растенијата мируваат.

При планирани два рода, наесен се отстрануваат родените и исушените делови, а здравата основа на стеблата се остава за раниот род во следната сезона. Така се задржува дел од потенцијалот за порано производство, додека новите изданоци подоцна се користат за есенскиот род.

И кај ремонтантните капини одлуката се носи според системот на производство. Кај еднороден систем може да се отстранат сите стебла по периодот на мирување, а кај двороден се оставаат здравите делови што не биле целосно искористени за есенскиот род. Сортата и производната цел се главното упатство.

• Еден род: може да се планира целосна резидба во мирување.
• Два рода: се оставаат здрави делови за раниот род, а се отстрануваат родените и исушените делови.
• Кај ремонтантна капина системот се избира според сортата и начинот на производство.

Врзување за полесна заштита и берба

По проредувањето здравите стебла се насочуваат кон потпорната конструкција и се врзуваат без силно стегање. Врската треба да го придржува стеблото, но да не го засекува при растење или поместување под тежината на снегот и ветерот.

Кај малините родните стебла и младите изданоци можат да се одделат на различни страни од жицата, зависно од конструкцијата и начинот на одгледување. Така зимскиот преглед е полесен, а родните стебла подоцна се отстрануваат без тешкотии.

Кај капините, особено кај ползечките типови, изданоците се распоредуваат во снопови и се фиксираат за да не легнуваат на почвата. Исправеното стебло е помалку изложено на механички оштетувања и полесно се контролира при бербата.

• Врзувајте лабаво, без стегање на кората.
• Распоредете ги стеблата така што да има проветрување.
• Кај капините спречете допирање и лежење на земја.
• Проверете ги колците, жиците и старите врски.

Последен есенски преглед на насадот

По кастрењето проверете дали во редот останале суви чепови, исечени заболени делови или изданоци што навлегуваат во меѓуредот. Отстранете ги плевелите и одржувајте ја производната зона доволно тесна за стеблата да не се заплеткуваат.

Подоброто проветрување се постигнува кога меѓу здравите изданоци има простор и светлината може да навлезе во редот. Прегустиот насад ја отежнува бербата и прегледот, а влагата подолго се задржува меѓу листовите и стеблата.

Проверете ги жиците, колците и врските. Жиците треба да бидат затегнати, колците стабилни, а врските исправни. Поправките пред зимата се полесни од интервенциите по снег, мраз или силен ветер.

1. Исчистете ги редот и меѓуредот од исечен материјал.
2. Отстранете ги плевелите и изданоците надвор од производната зона.
3. Проверете ја стабилноста на колците и потпорната конструкција.
4. Оставете уреден, проветрен и достапен ред.

Есенска работна листа за земјоделецот

Работата организирајте ја по редослед што го намалува ризикот од погрешно сечење. Најпрво означете ја сортата и одлучете кој производен систем ќе се применува, а потоа препознајте ги и отстранете ги непотребните стебла.

По завршувањето на резидбата, соберете го и изнесете го материјалот, а преостанатите стебла врзете ги. Со последниот преглед проверете дали има заболени остатоци, дали редот е чист и дали потпората може да ја издржи зимата.

1. Проверете ја сортата и целта на производството.
2. Означете ги старите родени стебла.
3. Исечете ги старите, сувите, болните и скршените делови.
4. Проредете ги слабите и неповолно поставените изданоци.
5. Изнесете го отпадот од насадот.
6. Врзете ги здравите стебла и поправете ја потпората.
7. Направете последен преглед на плевелите и ширината на редот.

Што значи ова за поддршката во Македонија

Малината и капината се опфатени со подмерката за овошни насади во Програмата за финансиска поддршка за 2026 година. За одржувани овошни насади е наведена поддршка од 12.000 денари по хектар, со услов насадот да е регистриран и да се исполнат пропишаните критериуми. Минималната збирна површина за овошните видови во оваа подмерка е 0,5 хектари.

Предвидена е и дополнителна поддршка за предадено овошје во преработувачки капацитет или преку регистриран откупувач. За малината е наведена стапка од 5 денари по килограм, а за капината општата стапка е 3 денари по килограм, според условите во уредбата.

Овие износи претставуваат програмска поддршка и не треба да се поистоветуваат со откупна цена или национален пазарен просек. За користење на мерките земјоделецот треба да ги провери регистрацијата, роковите и останатите услови што важат за конкретната година.

• Одржувани овошни насади: наведени 12.000 денари по хектар.
• Минимална збирна површина: 0,5 хектари.
• Дополнителна поддршка: 5 денари по килограм за малина и 3 денари по килограм за капина, според условите.
• Износите се поддршка, а не откупни цени.

Заклучок

Кај летно-родните малини и капини есенската резидба се води од едно правило: родените двегодишни стебла се отстрануваат, а здравите едногодишни се оставаат, проредуваат и врзуваат. Сувите, скршените и заболени делови се изнесуваат од насадот.

Кај ремонтантните сорти најпрво се избира дали производството ќе биде со еден или со два рода. Потоа следуваат санитарниот преглед, чистењето на редот и проверката на потпората — зафати што директно влијаат врз презимувањето, пролетниот раст и следната берба.

Најчесто поставувани прашања