Македонија за две години го удвои извозот на јајца — извезува во Грција, увезува од Србија
Нешто интересно се случува со македонските јајца. По години во кои земјата главно беше нето-увозник, во 2023 и 2024 извозот буквално експлодира. И тука сликата станува фасцинантна: додека евтините јајца ги увезуваме речиси целосно од Србија, извезуваме кон повредни пазари — Грција и Кипар. Еве што покажуваат бројките.
Анализата се базира на податоци од World Bank WITS / UN Comtrade / OEC, за царинската категорија HS 0407 — јајца од птици во лушпа. Категоријата вклучува и приплодни (насадни) јајца, а количините се во килограми/тони, вредностите во долари.
Увоз и извоз на јајца во Македонија (2017–2024)
HS 0407, количина во тони · Увозот за 2020 е приближна mirror-trade вредност · Извор: WITS / UN Comtrade
| Година | Увоз (т) | Извоз (т) | Салдо (т) |
|---|---|---|---|
| 2017 | 695 | 853 | +158 |
| 2018 | 1.742 | 908 | −834 |
| 2019 | 1.393 | 736 | −657 |
| 2020 | 1.276 * | 541 | −735 |
| 2021 | 701 | 580 | −121 |
| 2022 | 1.088 | 924 | −164 |
| 2023 | 1.461 | 1.945 | +484 |
| 2024 | 3.778 | 4.036 | +258 |
* Увозот за 2020 нема директна македонска reporter-ставка во WITS, па бројката е приближна.
Пресвртот се случува во 2023
До 2022 година Македонија во оваа категорија беше претежно нето-увозник. Во 2023 сликата се превртува: извезени се околу 1.945 тони, наспроти 1.461 тон увоз. А потоа доаѓа 2024 — година во која и извозот и увозот се раскинуваат од претходните нивоа.
(2023 → 2024)
(2023 → 2024)
(2024)
Во 2024 извозот вредеше 6,76 милиони долари, а увозот 4,56 милиони — позитивно нето салдо од 2,21 милиони долари.
Каде извезува Македонија јајца?
Во 2024 година извозот оди речиси целосно кон ЕУ и медитеранскиот пазар. Две земји носат најголем дел: Грција и Кипар заедно опфаќаат околу 81% од целиот извоз на јајца.
Извоз на јајца по дестинација, 2024 (вредност во USD) · Вкупно: 6,76 мил. $ · Извор: OEC / UN Comtrade
| Земја | Вредност (2024) | Удел |
|---|---|---|
| Грција | 2,90 мил, $ | 43% |
| Кипар | 2,61 мил, $ | 39% |
| Унгарија | 880k $ | 13% |
| Србија | 213k $ | 3% |
| Германија | 98k $ | 1,5% |
| Италија | 40k $ | 0,6% |
Парадоксот со Србија
Најинтересниот детаљ е односот со Србија. Од таму доаѓа речиси целиот наш увоз — 4,49 милиони долари (околу 99% од вкупниот увоз на јајца). А во спротивна насока, кон Србија, Македонија извезува само околу 213 илјади долари.
Дали Македонија станува транзитна точка? (хипотеза)
Кога внимателно ќе се погледнат бројките, се наметнува едно интересно прашање: дали дел од овие јајца воопшто застануваат во Македонија? Погледнете ги количините и цените за 2024:
увозот од Србија
извозот
извезени количини
Влегуваат околу 3.766 тони евтини јајца, излегуваат околу 4.036 тони — количините се речиси еднакви. Купуваме по ~1,19 $/кг, продаваме по ~1,68 $/кг. И двата тека скокнаа истовремено во 2024. Сето ова личи на класичен ре-експорт модел — купување евтино од Србија и препродажба на грчкиот и кипарскиот пазар со маржа.
За да се потврди или отфрли, би требало да се погледнат месечните текови (дали српскиот увоз доаѓа непосредно пред грчкиот извоз), поделбата по 6-цифрени шифри (040711 приплодни наспроти 040721 конзумни) и дали фирмите-извозници се истите што увезуваат. До тогаш, останува интригантно отворено прашање вредно за следење.
Мала, но важна забелешка за бројките
ЕУ како увозник пријавува малку повеќе тони увезени од Македонија отколку што Македонија пријавува како извоз. Вакви разлики меѓу „reporter” и „mirror” статистиката се нормални — се должат на различно време на царинско книжење и методологија. За 2015 и 2016 не постои сигурна јавно индексирана ставка, па тие години намерно не се вклучени.
Што да очекуваме понатаму
Скокот во 2024 е сигнал дека македонското живинарство има извозен потенцијал што допрва се буди — и тоа на барани ЕУ пазари. Ако растот се задржи, а домашното производство се зајакне за да ја намали зависноста од српскиот увоз, јајцата може да станат една од поинтересните извозни приказни во агросекторот.
Двегодишен пресврт од нето-увозник во нето-извозник — тоа не се случува често. Вреди да се следи што носи 2025.
Често поставувани прашања
