Пченицата, јачменот и ’ржта пред зимата не треба да се оценуваат само според зелената боја. Бројот и рамномерноста на растенијата, празните места, состојбата на коренот, водата, штетниците и плевелите се податоци што навреме покажуваат дали е потребна мерка или е подобро да се избегне непотребен трошок.
Есенскиот преглед на зимските жита трае кратко, но може да спречи погрешна прихрана, непотребно прскање или доцно откривање проблем што ќе се шири преку зимата. Посевот проверувајте го на повеќе места, а не само од тракторскиот пат или од работ на нивата.
Растенијата се бројат одделно од фиданките. Наесен се утврдува колку растенија навистина никнале и колку рамномерно се распоредени. Бројот на живи фиданки има поголема тежина при пролетната одлука за прихрана.
Прихраната не се одредува по навика, според бојата на посевот или по примерот од минатата година. Културата и сортата, развојната фаза, претходната култура, употребеното ѓубриво, анализата на почвата и временските услови треба да се разгледаат заедно.
Прегледот започнува со мерење, а не со впечаток
Најмалку пет до десет точки по парцела треба да бидат опфатени со прегледот. Вклучете добар дел, слаб дел, пониско место, раб на нивата и траги од механизација. На секоја точка проверете го распоредот на растенијата, празните редови и разликите меѓу повисоките и пониските делови.
За есенскиот склоп бројте ги растенијата на измерена должина од редот. Практичната формула е: растенија на квадратен метар = број растенија во еден метар ред × 100, поделено со меѓуредното растојание во сантиметри. Ако има 20 растенија во еден метар ред, а растојанието е 12,5 сантиметри, склопот е околу 160 растенија на квадратен метар.
Една идеална бројка не важи за секоја сорта, сеидбен рок, почва и култура. Ориентациските податоци за добро развиена пченица не треба автоматски да се применат кај јачменот или ’ржта без локална агрономска проценка.
- Запишете ја културата, сортата, датумот на сеидба и меѓуредното растојание.
- Измерете и запишете го бројот на растенија, наместо само да проценувате дали нивата е „густа“.
- Одделете ги резултатите од добрите, слабите и влажните делови.
Празните места се карта на причината
Празнините не се само загубена површина. Нивниот распоред често открива што се случувало при подготовката, сеидбата или никнењето. Цели редови без растенија се причина да се проверат сеалката, семенскиот материјал и длабочината на сеидба.
Кога празните места се повторуваат по траги од тркалата или на свртувалиштата, можна причина се набивање или механичко оштетување. Ниските делови треба да се проверат за дренажа и задржување вода, а не автоматски да се прихрануваат со азот.
Фотографирајте ги проблематичните зони и означете ги на едноставна скица или со точка на телефонот. Пролетната проверка така ќе се направи на истите места, а не според сеќавање.
- Цели редови без никнати растенија: проверка на сеалката и длабочината на сеидба.
- Ниски и влажни делови: проверка на дренажата и траењето на задржаната вода.
- Рабови и свртувалишта: проверка на набивањето и оштетувањата од механизација.
- Расфрлани празнини: проверка на семето, почвената кора и условите при никнењето.
Коренот открива повеќе од изгледот на листот
Од добар и слаб дел ископајте по неколку растенија, заедно со малку почва околу коренот. Здравото растение треба да има добро прилепен коренов систем и цврста круна. Кај слабите растенија проверете дали корените се темни, омекнати, прекинати или слабо развиени.
Проверката може да покаже дали проблемот е поврзан со вишок вода, болест, инсекти, набивање или условите при никнењето. Ако коренот е оштетен, азотното ѓубриво нема да ја отстрани причината, туку може само да го зголеми трошокот.
Долготрајното задржување вода може да го намали бројот на фиданки, да го ослаби коренот и да го зголеми ризикот од проретчување преку зимата. Затоа влажните зони оценувајте ги одделно од сувите и повисоките делови.
- Ископајте растенија од најмалку еден добар и еден слаб дел.
- Проверете ја круната, прилепеноста на коренот и бојата на коренчињата.
- Запишете каде водата се задржува по дожд и колку долго останува.
Инсектите се бараат по симптоми и распоред
При есенскиот преглед барајте свиткани или пожолтени листови, дупки, стругање по листната површина, оштетена круна и прекинати растенија. Проверете ја и долната страна на листовите за лисни вошки, а забележете и дали оштетувањето е локално или се шири низ парцелата.
Кај житата може да се појават различни штетници, меѓу кои вошки, жичари и гасеници. Самото присуство на еден инсект не е доволна причина за третман. Потребни се препознаен штетник, видливи оштетувања и проценка на ризикот за посевот.
Кога симптомите не се јасни, направете фотографии и земете примероци за стручна проверка. Разликувањето меѓу оштетување од инсект, болест, вода и механичка повреда е клучно пред изборот на мерка.
- Прегледајте ги листовите, круната и основата на растението.
- Запишете дали штетата е во жаришта, по рабовите или рамномерно распоредена.
- Не применувајте инсектицид без јасно утврден штетник и оправдана потреба.
Плевелите се оценуваат пред да ја изгубат предноста
Плевелите најмногу конкурираат додека житото формира фиданки. Тие земаат вода, светлина и хранливи материи и можат да го намалат потенцијалот на посевот пред зимското мирување.
Најпрво утврдете кои плевели се присутни и колкава е нивната застапеност. Нивата што визуелно изгледа нечиста не значи автоматски дека мора да се третира, но посевот со реална конкуренција не треба да остане без проценка.
Есенски хербицид има смисла само ако плевелите се присутни, житото активно расте и условите се безбедни. Посев под стрес од мраз, поплава, суша, слаба исхрана или инсектно оштетување не треба да се третира механички.
- Идентификувајте ги плевелите пред изборот на препарат.
- Проценете ја густината и распоредот на плевелите, а не само нивното присуство.
- Проверете ја дозволената култура, развојната фаза и условите на примена.
Прихраната се планира според податоци, не според боја
Пред одлуката за азотно ѓубриво соберете ги основните податоци: култура и сорта, развојна фаза, претходна култура, количина и вид на претходно внесено ѓубриво, резултат од анализа на почвата и временската прогноза.
Слаб есенски склоп не значи автоматски дека треба веднаш да се додаде азот. Ако причината е задржување вода, набивање, оштетен корен, болест или плевели, прихраната нема да го реши проблемот.
Кај навистина слаб посев со мал број фиданки и потврдена ниска достапност на азот може да се разгледа ограничена корективна мерка, но одлуката треба да се темели на конкретните услови. Кај добро развиен посев, дел од азотот често е поефикасно да се остави за пролет, кога активниот раст и бројот на живи фиданки ќе дадат подобра основа.
- Не користете ја бојата на листот како единствен критериум.
- Поврзете ја анализата на почвата со културата, сортата и претходната култура.
- Разгледајте го ризикот од испирање, пребуен раст, болести и полегнување.
- Водете одделна белешка за внесеното ѓубриво по парцела.
Пролетната одлука се темели на живите фиданки
При будењето на вегетацијата повторно проверете повеќе репрезентативни места. Тогаш не се гледа само колку растенија никнале наесен, туку и колку преживеале, колку имаат живи фиданки и дали посевот може рамномерно да продолжи.
Како агрономска ориентација, посеви со околу 20 до 30 живи растенија на квадратен стапало често се оценуваат како добри, додека 12 до 15 може да се одржат со внимателна прихрана и добра нега. Многу поретките делови бараат економска проценка. Овие прагови не се законско правило и не треба механички да се применуваат на секоја култура, сорта и парцела.
Пченицата, јачменот и ’ржта може различно да реагираат на рокот на сеидба, густината, почвата и зимските услови. Затоа истиот број не носи иста одлука за секоја нива.
- Повторете го броењето на истите точки што сте ги означиле наесен.
- Одделете ги живите фиданки од само зелените, но оштетени растенија.
- Проценете ги најслабите зони одделно пред да донесете одлука за целата парцела.
Теренска чек-листа за последната есенска обиколка
Проверка од 30 до 60 минути со тетратка, мерна лента и лопата може да даде подобра основа од проценка направена од кабината на тракторот. Запишувајте ги наодите по парцела, бидејќи различните ниви имаат различна историја на ѓубрење, обработка и задржување вода.
Фотографиите од слабите точки се особено корисни при споредба со пролетната состојба. Ако се користи препарат, чувајте ја декларацијата и запишете што, каде и кога е применето.
- Култура, сорта, датум на сеидба и претходна култура.
- Вид и количина на употребено ѓубриво.
- Најмалку пет до десет точки за проверка по парцела.
- Број на растенија во мерена должина и пресметан склоп.
- Празни места и најверојатна причина за нив.
- Корен и круна од добар и слаб дел.
- Задржување вода, влажни зони и траги од набивање.
- Плевели, вошки, гасеници, жичари и оштетувања.
- Фотографии и белешки за повторна проверка пред пролетната прихрана.
Заклучок
Најдобрата есенска одлука често не е дополнително ѓубрење или прскање, туку точно утврдување на причината за слабоста. Измерете го склопот, разгледајте ги празните и влажните места, проверете го коренот и утврдете дали има реална конкуренција од плевели или штетници.
Добриот и рамномерен посев не бара корекција само затоа што соседната нива е прихранета. Слабиот посев бара податоци, а не автоматски азот. Со означени точки и повторен пролетен преглед, одлуката за прихрана ќе биде попрецизна и со помал ризик од непотребен трошок.
Најчесто поставувани прашања
