Земјоделските инпути во август 2026 година поскапеле за 7%, а цените на земјоделските производи се намалиле за 2,2%. За семејните стопанства тоа значи дека одлуката за продажба или складирање мора да се темели на сопствената цена на чинење, продажниот принос и реалниот трошок за чување.
Секое зголемување на горивото, ѓубривото, семето или добиточната храна ја стеснува маржата, особено ако откупната цена во исто време се намалува. Податоците на Државниот завод за статистика покажуваат просечен ценовен притисок на земјоделството, но не можат да кажат дали конкретната нива, овоштарник или фарма работи со добивка.
Во август 2026 година тековните инпути поскапеле за 6,8%, а инвестиционите за 9%. Кај растителното производство цените биле пониски за 2,4%, додека кај сточарството падот изнесувал 1,6%. Разликите се доволни секоја култура да се пресметува одделно, со вистинските количини, фактури и приноси.
Најважната бројка за земјоделецот не е општиот индекс, туку цената на чинење по килограм или по единица производ. Таа покажува дали понудената цена покрива трошоци, семеен труд, амортизација и ризик.
Што покажуваат августовските индекси
Официјалните податоци за август 2026 година покажуваат дека цените на земјоделските инпути на годишно ниво се зголемиле за 7%, додека цените на аутпутот се намалиле за 2,2%. Тоа е неповолен однос: производството станува поскапо, а приходот од продажбата просечно се намалува.
При споредба на индексите, ако лани трошокот и приходната цена се земат како 100 индексни единици, сега трошокот би одговарал на 107, а приходната цена на 97,8 единици. Односот меѓу приходната цена и трошокот се влошува за околу 8,6%. Ова не значи дека добивката на секое стопанство паѓа за 8,6%, бидејќи уделот на инпутите, приносот и продажната цена се различни.
Тековните инпути ги опфаќаат горивото, семето, ѓубривата, средствата за заштита, храната и услугите. Во инвестиционите инпути спаѓаат механизацијата, опремата, објектите и транспортната опрема.
- Вкупни земјоделски инпути: плус 7%
- Аутпут: минус 2,2%
- Растително производство: минус 2,4%
- Добиточно производство: минус 1,6%
- Тековни инпути: плус 6,8%
- Инвестициони инпути: плус 9%
Првата пресметка е по хектар, не по чувство
За секоја култура треба да се отвори посебна калкулација. Во неа се внесуваат сите трошоци направени за парцелата, а не само оние што се плаќаат во готово во текот на сезоната.
Основата е вкупниот трошок по хектар. Потоа тој се дели со продажната количина, а не со вкупниот принос. Од приносот се одземаат шкартот, сушењето, калирањето, расипувањето и другите загуби што ја намалуваат количината што навистина може да се продаде.
Ако дел од родот се користи за семе, храна за добиток или сопствена потрошувачка, треба да се одвои од продажниот принос и да се внесе со реална проценета вредност. Инаку цената на чинење по килограм ќе изгледа пониска од реалната.
- Запишете ја површината и културата.
- Измерете го продажниот принос по одбивање на загубите.
- Соберете ги фактурите и исплатите за целата сезона.
- Одделете ги трошоците што се однесуваат на повеќе култури.
- Додајте ја вредноста на семејниот труд и користењето на сопствената механизација.
Кои трошоци најчесто се испуштаат
Горивото и ѓубривото обично се лесни за следење затоа што имаат фактури или јасни количини. Потешко се забележуваат трошоците за поправки, работни часови, превоз, амортизација и камата на вложениот капитал.
Тракторот што е одамна купен не е бесплатен. Во пресметката треба да се распредели дел од неговото одржување, гориво, гуми, поправки и амортизација. Ако машината е купена со кредит, се додава и каматата; ако е купена со сопствени средства, треба да се земе предвид пропуштената заработка од капиталот.
Кај овошјето и зеленчукот бербата, сортирањето, пакувањето и транспортот можат значително да ја променат цената на чинење. Кај житото, сушењето и складирањето често се пресудни за одлуката дали да се продава веднаш.
- Гориво и мазива
- Семе или саден материјал
- Ѓубрива и средства за заштита
- Наводнување и платена работна сила
- Услуги со туѓа механизација
- Амортизација, сервис и поправки
- Закуп, камата и транспорт
- Берба, сортирање, сушење и пакување
Како се наоѓа прагот на рентабилност
Прагот на рентабилност е најниската цена што ги покрива трошоците за производство. Наједноставната формула е вкупниот трошок намален за сигурната субвенција, поделен со продажната количина.
Субвенцијата се внесува само ако стопанството ги исполнува условите и ако исплатата е доволно сигурна според важечката мерка. Не треба автоматски да се одзема износ што сè уште зависи од регистрација, минимална површина, доказ за производство, продажба или јавен повик.
Во 2026 година Министерството за земјоделство објави програми за финансиска поддршка, директни плаќања, интервентен фонд, рурален развој, семе и саден материјал и органско производство. Секоја мерка има свои услови. Најавените повисоки прагови, меѓу другото 0,5 хектари за овошни и лозови насади и 0,7 хектари за житни култури, треба да се проверуваат според важечката уредба и конкретната мерка, бидејќи за дел од корисниците е предвиден преоден период.
- Пресметајте го целосниот трошок.
- Одземете само сигурна и применлива субвенција.
- Поделете со продажната количина.
- Додајте плата за семејниот труд ако сакате да ја мерите вистинската економска исплатливост.
- За добивка над прагот поставете целна продажна цена.
Продажба веднаш или складирање
Повисока иднина цена сама по себе не е доволна причина за складирање. Одлуката треба да ја спореди нето-вредноста од продажба веднаш со нето-вредноста по чување, при што се одземаат сите дополнителни трошоци и очекуваните загуби.
При непосредна продажба се зема количината помножена со денешната цена, намалена за берба, пакување и транспорт. Кај складирањето се зема количината по очекуваната загуба, се множи со реално достижната идна цена, а потоа се одземаат складирањето, сушењето или ладењето, дополнителниот превоз, каматата и ризикот од пониска класа.
Практичен пристап за семејните стопанства е поделба на родот: дел за тековен паричен прилив, дел за однапред договорена продажба и дел за складирање само ако условите се проверени.
- Продажба веднаш: количина × денешна цена − трошоци до купувачот.
- Складирање: количина по загуби × идна цена − сите трошоци на чување.
- Проверете дали магацинот е соодветен за конкретниот производ.
- Вклучете камата ако родот се чува со позајмени средства.
- Поставете граница над која падот на цената ја прави одлуката неисплатлива.
Различни правила за жито и свеж производ
Кај зрнестите култури првата проверка пред складирање е влагата. Производот треба да биде доволно исушен за безбедно чување, а во магацинот мора да се следат температурата, влагата, проветрувањето и присуството на штетници. Дополнителното сушење може да ја изеде целата очекувана разлика во цената.
Свежото овошје и зеленчук се посензитивни. Температурата, релативната влажност, механичките оштетувања, сортирањето и брзото разладување влијаат врз трајноста. Производ со понизок квалитет може да изгуби пазарна вредност пред да се појави повисока откупна цена.
Затоа не е доволно да постои празен простор. Потребни се услови за конкретниот производ, проценка на траењето и реален купувач за количината што ќе остане по загубите.
- Проверете ја влагата пред складирање на зрнести култури.
- Следете температура, проветрување и штетници.
- Кај свежите производи намалете ги механичките оштетувања.
- Одделете ги класите и не сметајте дека целиот род ќе ја задржи истата цена.
- Внесете ја очекуваната загуба во формулата.
Една табела за секоја култура
Најпрактичната евиденција може да се води во тетратка или табела. За секоја култура се внесуваат само податоци што можат да се проверат: површина, продажен принос, трошоци и конкретна понуда.
Со седум основни колони земјоделецот веднаш гледа дали проблемот е ниската цена, слаб принос или превисок трошок по единица производ. Субвенцијата, трошокот за складирање и очекуваната загуба се додаваат во посебни редови.
Истата табела треба да се ажурира кога ќе пристигне нова понуда од откупувач, кога ќе се дознае трошокот за транспорт или кога се менува проценката за загубите при чување.
- Користете една линија за секоја култура и парцела.
- Не мешајте продажен и вкупен принос.
- Чувајте ги сметките за гориво, ѓубриво, семе и услуги.
- Запишете ја понудената цена со условите за прием и транспорт.
- Направете одделна пресметка за продажба веднаш и за складирање.
Одлука според сопствените бројки
Августовските податоци се предупредување дека маржата е под притисок, но не се замена за калкулација по култура. Производител со повисок принос и пониски трошоци може да биде во подобра положба од просекот, додека друг со слаб принос и скапа механизација може да работи со загуба и при повисока пазарна цена.
Пред продажба треба да се споредат три бројки: сопствената цена на чинење, понудата од купувачот и трошокот до моментот на испорака. Пред складирање се додава четврта: нето-цената што реално може да се постигне по чување, загуби и дополнителни трошоци.
Ако пресметката покажува дека складирањето зависи од неизвесен скок на цената, а магацинот не обезбедува стабилен квалитет, побезбедна може да биде делумна или целосна продажба. Ако условите се добри, загубите се ниски и постои реален пазар, складирањето може да биде оправдано за дел од производството.
- Пресметајте по култура, парцела и производ.
- Проверете ја количината што навистина може да се продаде.
- Не ја сметајте субвенцијата пред да ги проверите условите.
- Не го занемарувајте трошокот на сопствената машина и труд.
- Складирајте само количина за која постои услов и реална економска причина.
Прочитајте и на Zemjodelie.mk
Избрани текстови што директно ја дополнуваат темата.
Од 22 септември дизелот поскапе за 5,50 денари и достигна 104,50 ден/литар — токму пред најинтензивните есенски работи. Бензините појефтинуваат, но малку земјоделци работат на бенз
Прочитај →
Точниот примерок е првиот чекор кон рационално есенско ѓубрење. Практичен водич за поделба на парцелата, земање подпримероци и читање на лабораторискиот резултат.
Прочитај →
Разликата меѓу зелка што скапува за месец и онаа што трае до пролет ретко е во сортата — таа е во бербата, сортирањето и складирањето. Практичен водич со табели и најчести грешки.
Прочитај →
Заклучок
Со поскапи инпути и пониски продажни цени, секој хектар треба да се гледа како одделна економска целина. Трошокот по килограм се добива само со реален продажен принос и со внесени гориво, материјали, работа, механизација, транспорт и загуби.
Пред да се донесе одлука, направете две пресметки: нето-приход од продажба веднаш и нето-приход од складирање. Ако разликата не ги покрива трошоците и ризикот од чување, нема економска основа да се задржи целиот род.
Најчесто поставувани прашања
