Производството на јајца е една од најстабилните гранки во сточарството, бидејќи јајцата се основна прехранбена намирница со константна побарувачка (домаќинства, пекарска/кондиторска индустрија, ХоРеКа). Во продолжение е прикажана детална анализа на производството на јајца во Македонија по региони и по години (2016–2024), според индикаторите од табелата:

Број на кокошки носилки
Просек по кокошка носилка (парчиња)
Производство на јајца (во ‘000 парчиња)

Национален тренд: Македонија 2016–2024 (вкупно производство)

1) Голема осцилација со силни “врвови” и “падови”

Во периодот 2016–2024, Македонија има изразена променливост во вкупното производство (во ‘000 парчиња):

2017 е најсилната година: 224.596 (‘000)
2021 е најслаба година: 130.914 (‘000)
Тоа е пад од приближно -41,7% од врвот (2017) до дното (2021).

По 2021 следи опоравување:

2022: 148.395 (‘000)
2023: 185.645 (‘000)
Но во 2024 има повторно намалување на 151.087 (‘000).

2) Што стои зад падот/растот: носилки vs продуктивност

Клучната порака од податоците е дека производството не зависи само од бројот на носилки, туку и од продуктивноста по носилка.

Продуктивност (јајца по носилка):

2016: 131
2017: 153
2020: 154 (високо ниво)
2021: 123 (најниско ниво)
2024: 147 (солидно ниво)

Во 2024 падот доаѓа повеќе од намалување на бројот на носилки отколку од продуктивност:

Носилки 2023 → 2024: 1.297.453 → 1.026.434 (-20,9%)
Просек по носилка 2023 → 2024: 143 → 147 (+2,8%)
Значи, ефикасноста е добра, но обемот на производство се “скратил” поради помал стаден фонд.

3) Долгорочен сигнал (CAGR)

Ако се гледа 2016 → 2024, вкупниот тренд е умерено негативен: околу -2,0% годишно (просечно), што практично значи стагнација со падови и без стабилен раст низ целиот период.

Регионална анализа: кој регион “го носи” производството?

Податоците покажуваат дека Македонија има јасно регионално прегрупирање: некои региони добиваат значење, а други губат удел.

Удел по региони во 2024 (според производство)

Вкупно производство 2024: 151.087 (‘000)

Топ региони во 2024:

Североисточен регион – 31.596 (‘000) (~20,9%)
Скопски регион – 30.465 (‘000) (~20,2%)
Источен регион – 27.113 (‘000) (~17,9%)
Пелагониски регион – 25.240 (‘000) (~16,7%)

Овие 4 региони заедно сочинуваат околу 76% од целото производство во 2024 – висока концентрација.

Како било во 2016 (споредба на структурата)

Во 2016 (вкупно 177.521 ‘000), лидер бил:

Полошки регион – 47.116 (‘000) (~26,5%)

Но во 2024 Полошкиот регион паѓа на:

15.690 (‘000) (~10,4%)

Ова е структурен пресврт: од прв регион во 2016, во 2024 Полошкиот е средина, додека Североисточен/Скопски/Источен се качуваат нагоре.

Регионални трендови 2016 → 2024: растечки и опаѓачки региони

Најголем раст (2016 → 2024)

Источен регион: +226% (најсилна експанзија)
Североисточен регион: +52%
Скопски регион: +25,6%
Вардарски регион: +25,6%

Интерпретација: Источниот регион не само што расте во апсолутни бројки, туку и драстично го зголемува уделот во националното производство. Ова најчесто е сигнал за:

проширување/консолидација на фарми,
подобра организација на откуп/пласман,
подобра продуктивност и биосигурност,
инвестиции во објекти и технологија.

(Овие фактори се типични двигатели во живинарството, но за точна причинска анализа би требале дополнителни податоци – инвестиции, болести, цени на сточна храна, увоз/извоз, сл.)

Најголем пад (2016 → 2024)

Полошки регион: -66,7%
Југоисточен регион: -61,2%
Југозападен регион: -51,2%
Пелагониски регион: -26,1%

Ова се значајни падови и укажуваат на намален капацитет (помал број носилки), потенцијално затворање/реорганизација на фарми или префрлање кон други активности.

Продуктивност по региони: клуч за конкурентност

Самото “колку кокошки имаме” не е доволно – важно е колку јајца носи секоја носилка.

Во 2024, највисока продуктивност имаат:

Североисточен регион: 188 јајца/носилка
Скопски регион: 169
Полошки регион: 163
Источен регион: 160

Најниска продуктивност:

Југозападен регион: 78
Југоисточен регион: 104

Практичен заклучок: регионите со висока продуктивност имаат поголема шанса да останат профитабилни и во години со притисоци (цени на храна, енергија, пазарни шокови). Кај ниската продуктивност, дури и мал пад во бројот на носилки може брзо да се претвори во голем пад на производство.

Македонија во контекст на светот: каде сме во глобалните трендови?

1) Светско производство: раст на глобално ниво

Глобалното производство на “shell eggs” (јајца во лушпа) во 2023 е над 91 милион метрички тони, според податоци базирани на FAO/FAOSTAT.
Ова покажува дека во светот трендот е растечки, иако има периоди на застој/шокови (болести, трошоци, трговски ограничувања).

2) Најголеми производители

На глобално ниво, Кина е убедливо најголем производител, далеку пред останатите; во 2023 се наведува производство од стотици милијарди јајца и доминација на светскиот пазар.
Како “следна група” производители најчесто се спомнуваат САД и Индија.

Што значи ова за Македонија?
Македонија е мал пазар во однос на глобалната скала, па конкурентноста најчесто се гради преку:

стабилност и биосигурност,
висока продуктивност по носилка,
квалитет/стандардизација,
регионална логистика и договори со трговија/индустрија.

3) Европа/ЕУ: стабилен и високо структуриран пазар

За ЕУ постојат пазарни прегледи и прогнози: во документ за “EU market situation for eggs” се прикажува ЕУ27 производство (тонски) со процени и промени по години, со вредност околу 6,83 милиони тони за 2024 (вкупни јајца).
Европската комисија наведува дека редовно го следи пазарот на јајца и презентира пазарна состојба за да се следи нестабилност и да се информираат производители/преработувачи.

Зошто е важно?
ЕУ пазарот често поставува стандарди (хуман третман, следливост, обележување), што индиректно влијае и врз регионот (увоз/извоз, барања од трговски синџири, очекувања на потрошувачи).

Клучни заклучоци

Македонија има нестабилен тренд 2016–2024, со врв во 2017 и пад во 2021, потоа делумно закрепнување до 2023 и ново намалување во 2024.
2024 падот е најмногу од помал број носилки, додека продуктивноста по носилка е солидна (147).
Регионалната структура се смени: Полошкиот регион од лидер (2016) падна на ~10% удел (2024), додека Североисточен, Скопски и Источен регион станаа клучни носители.
Источниот регион е најсилната “растечка приказна” со огромен раст 2016→2024.
На глобално ниво производството расте, со доминација на Кина и висока концентрација кај најголемите земји производители.
Во ЕУ производството е големо и системски следено, со прогнози и годишни споредби што покажуваат релативна стабилност на ниво на Унијата.

Податоците се преземени од заводот за статистика на Република Македонија а анализата ја направи Стојна.

Придружете се во нашата заедница на Земјоделие.мк на Вибер, Телеграм, Фејсбук бидете дел од најголемето земјоделско семејство во кое сте секогаш добредојдени.

Доколку нешто продавате или купувате посетете го огласникот WWW.PETEL.MK