- Најважни габични болести кај пиперката
- Бактериски болести — симптоми и заштита
- Вирусни болести — 6 видови
- Главни штетници и биолошка борба
- Брза референтна табела
- 7 правила за превенција без хемија
- Дозволени органски средства за заштита
- Најчести прашања
Најважни габични болести кај пиперката
Габичните болести кај пиперката се меѓу најчестите и најштетните. Предизвикуваат венење, гниење и пропаѓање на целото растение. Навремено препознавање на симптомите е клучно за ограничување на штетата.
Пламеница — Phytophthora capsici
Phytophthora capsici — присутна во Македонија повеќе од 25 годиниПламеницата е економски најопасната болест кај пиперката. При нејзина појава, возможно е приносот да биде целосно уништен. Габата е присутна во нашата земја со децении и предизвикува огромни штети со ненадејна pojava и брзо ширење.
Болеста се развива по приземниот дел на стеблото и кореновиот врат. Растенијата пропаѓаат и мал број можат да се опоравуваат. Почеста е кај пиперка во заштитен простор, но се јавува и на отворено.
СимптомиТемно-кафеаво до црно гниење на основата на стеблото. Растенијата ненадејно венат и пропаѓаат. По подземниот дел и на листовите се забележува сивобела мицелија.
Органска заштитаБакарни соединенија до 6 kg Cu/ha годишно. Третирање при pojava на првите симптоми во основата на стеблото. Директно третирање на растенијата за да се спречи инфекцијата на листот.
Фузариозно венење — Fusarium oxysporum
Fusarium oxysporum — предизвикувач на венење кај сите SolanaceaeОваа филаментозна габа широко е распространета во почвата. Навлегува преку коренот и се шири низ спроводните садови, зачепувајќи ги. Последица е венење поради недостаток на вода, кое прво се манифестира кај младите листови, а брзо се шири низ целото растение.
Пиперките типично колабираат брзо и изумираат. Растенијата најчесто пропаѓаат пред репродукционите фази, предизвикувајќи значителни загуби во производството.
СимптомиПожолтување на листовите. На пресекот на стеблото на заболено растение се забележуваат темно-кафеави до црни линии кои се провлекуваат во сите правци.
Органска заштитаПлодоред со кое било растение — минимум 4 години. Отстранување и палење на заразени растенија. Никогаш не ги закопувај заразените растенија во почвата.
Вертицилиозно венење — Verticillium dahliae
Verticillium dahliae — симптоми слични на Fusarium, но со спецификиГабата покажува многу слични симптоми со фузариозното венење. Постои еден карактеристичен знак: заразените растенија привремено се опоравуваат ноќе кога температурата е пониска, а во текот на следниот ден пак се jaвува венењето. Заразените корени надворешно не покажуваат никаква промена.
СимптомиПожолтени листови расфрлани по парцелата. Темно-кафеави пруги на пресекот на стеблото кои се шират од коренот кон гранките. Периодично венење — разлика помеѓу утринските и попладневните часови.
Органска заштитаПлодоред со нечувствителни култури (Gramineae — житарки и треви). Отстранување на заразени растенија. Употреба на толерантни и отпорни сорти.
Бактериски болести кај пиперката
Бактериските болести кај пиперката се шират брзо во влажни и топли услови. Основна мерка за превенција е употребата на сертифицирано семе и редовно одржување на хигиена во бавчата.
Бактериска дамкавост — Xanthomonas campestris pv. vesicatoria
Xanthomonas campestris pv. vesicatoria — најраспространет бактериски патогенОвој патоген претставува еден од најраспространетите и економски најштетните бактерии при одгледување на пиперка и домат во полски услови. Влажното и топло време е погодно за развој. Честите дождови во јуни и јули имаат особено значење за разнесувањето на овој паразит.
Бактеријата навлегува во растенијата преку стомите и повредите. Се одржува во семето, заболените растителни остатоци и плевелите.
СимптомиСитни мрсни, темнозелени дамки по листовите — подоцна некротични со хлоротичен руб. Дамките се прошируваат, спојуваат и предизвикуваат опаѓање на листовите. Во тешки случаи растенијата остануваат целосно без листови.
Бактериска дамкавост — Pseudomonas syringae pv. syringae
Pseudomonas syringae pv. syringae — болест главно на расадотОва бактериско заболување се јавува кај расадот, најчесто во периодот од 20 април до 10 мај. Се шири брзо поради микроклиматските услови внатре во пластеникот или оранжеријата. Кај расадените растенија на отворено поле — ретко се среќава.
СимптомиМрсни, темнозелени, неправилни дамки по котиледонските ливчиња и по првите вистински листови. Брзо се шират од лист на лист и од растение на растение.
Влажно гниење на плодовите — Erwinia carotovora
Erwinia carotovora — паразит на рани, активен во август и септемвриОваа бактерија влегува во растителното ткиво исклучиво преку повреди — настанати од агротехника, транспорт, инсекти, дожд или град. Застапеноста на ова заболување е најизразена во август и септември, а интензитетот зависи директно од степенот на оштетување на плодовите.
СимптомиПоголеми или помали дамки со влажна површина по плодовите. Ткивото се размекнува и преминува во влажно гниење кое брзо го зафаќа целиот плод.
Органска заштитаВнимателно ракување при берба — никакви механички оштетувања. Бери во раните утрински часови. Собраното производство не оставај на директна сончева светлина.
Вирусни болести кај пиперката
Вирусите се меѓу најтешките за сузбивање — нема директен лек. Сета стратегија се заснова на превенција и контрола на преносителите. Заразените растенија мора веднаш да се отстранат и спалат — никогаш да не се закопуваат.
Шест вируси кај пиперката — симптоми и преносители
- CMV — Вирус на мозаикот на краставицата. Хлоротичен мозаик, жолти пеги, деформирани плодови. Пренесуваат: лисни вошки.
- PVY — Вирус на мозаикот на компирот Y. Прошарување и некроза на листови, опаѓање. Може да предизвика до 100% загуба на принос. Пренесуваат: лисни вошки.
- TMV — Вирус на мозаикот на тутунот. Ишарување во темно-зелена боја, целосно закржлавување на растението. Се пренесува со нечисти раце и алат — не со инсекти.
- TSWV — Вирус на бронзената некроза на доматот. Пожолтување и изумирање на лисното ткиво по должината на нервите. Изумирање на растенијата може да се pojavi само неколку дена по prvите симптоми. Пренесуваат: трипси.
- AAMV — Вирус на мозаикот на луцерката. Може да го намали приносот до 65%. Бели и жолтеникави дамки по листовите. Пренесуваат: лисни вошки.
- PVX — Вирус на мозаикот на компирот X. Хлоротични мозаични дамки, некротични лезии. Се шири со механички контакт — не со инсекти и не со семе.
Главни штетници кај пиперката
За разлика од болестите, штетниците можат да се видат и мониторираат. Клучот е раното откривање — уште при прагот на штетност, пред да се формираат колонии. Во органското производство, биолошката борба е основниот алат.
Лисни вошки — Myzus persicae, Macrosiphum euphorbiae, Aphis gossypii
Три вида — сите значајни, особено Myzus persicaeЛисните вошки не се само директен штетник — тие се вектори на над 100 вируси. Само Myzus persicae пренесува околу 100 различни видови вируси. Се jавуваат уште во април на плевелната вегетација, а масовен напад почнува почетокот на август. Колониите се формираат на опачината на младите листови.
Биолошка борба- Chrysoperla carnea — 10-30 ларви/m²
- Aphidius colemani — 4-8 единки/m², пуштај 4-6 пати во неделни интервали
- Harmonia axyridis — 20-30 ларви на заразеното место
Трипси — Thrips tabaci, Frankliniella occidentalis
Инсекти до 1mm — тешко видливи, но значајни преносители на вирусиТрипсите се вектори на повеќе вируси кои паразитираат на пиперката, особено TSWV. Не се добри летачи, но со ветер се пренесуваат на големи далечини. Им нанесуваат сериозни штети на растенијата предизвикувајќи дисколорација и деформација на листовите и плодовите.
СимптомиСребренести пеги на листовите. Деформирани плодови. Видливи штети по листовите.
Биолошка борбаOrius laevigatus — 1-2 предатори/m², пуштај неколку пати. Поставувај сини или жолти лепливи ленти за мониторинг на секои 50 m².
Белокрилка — Trialeurodes vaporariorum
Оранжериска белокрилка — регистрирана во сите производни региониБелокрилката природно живее во надворешни услови, а мигрира во заштитени простори каде наоѓа поповолни услови за развој. Честа е и во отворено производство на пиперка.
Биолошка борбаEretmocerus mundus — 8-16 кукли/m², минимум 4 ослободувања во неделни интервали.
Копривин пајак — Tetranychus urticae
Двоточкасто пајаче — портокалово-црвена боја, до 0,5mmСкоро невидлив со голо oko, но катастрофален по ефект. Под оптимални услови еден животен циклус го завршува за само 5-25 дена. Женката живее 2-4 недели и за тоа време полага неколку илјади јајца. Паразитира на околу 200 различни растителни видови.
СимптомиЦрвени до темни пеги по листовите и стеблата. Листот пожолтува како последица на нападнатиот мезофил.
Биолошка борбаPhytoseiulus persimilis — 8-12 предатори/m², последователно пуштање. Третирај исклучиво во жариштата.
Пченкин пламенец — Ostrinia nubilialis
Ostrinia nubilialis — честа pojava на сите површини со пиперкаШтетникот презимува на површините заразени со него. По пролетното парење, женките ги положуваат јајцата формирајќи кластери до 50 јајца. Поголеми оштетувања нанесува на пиперката на отворено, особено во август и септември.
Органска заштитаBacillus thuringiensis var. kurstaki. Прва генерација — третирај кога бројот на уловени инсекти се зголемува. Втора генерација — третирај превентивно веднаш по уловувањето на првите инсекти. Поставувај феромонски мамки за следење.
Брза референтна табела — болести и штетници кај пиперката
Користи ја оваа табела кога брзо треба да идентификуваш проблем во бавчата:
| Проблем | Вид | Главен симптом | Опасност | Органска мерка |
|---|---|---|---|---|
| Пламеница | Габа | Гниење на стебло при основата | Многу висока | Бакар, дренажа, капка по капка |
| Фузариозно венење | Габа | Пожолтување + црни линии на стебло | Висока | Плодоред 4 години |
| Вертицилиозно венење | Габа | Периодично венење утро/вечер | Средна | Отпорни сорти, плодоред |
| Бактериска дамкавост (Xanthomonas) | Бактерија | Дамки на листови, опаѓање | Висока | Сертифицирано семе |
| Влажно гниење (Erwinia) | Бактерија | Размекнати, гнили плодови | Средна | Нема механички повреди |
| CMV, PVY, AAMV | Вирус | Мозаик, деформации, жолтење | Многу висока | Контрола на лисни вошки |
| TMV, PVX | Вирус | Ишарување, закржлавување | Многу висока | Хигиена на раце и алат |
| TSWV | Вирус | Некроза по нервите на листот | Многу висока | Контрола на трипси |
| Лисни вошки | Штетник | Колонии на опачина на лист | Висока | Chrysoperla, Aphidius |
| Трипси | Штетник | Сребренести пеги на листови | Средна—висока | Orius laevigatus |
| Белокрилка | Штетник | Бели инсекти под листот | Средна | Eretmocerus mundus |
| Копривин пајак | Штетник | Пеги, пожолтување на лист | Средна | Phytoseiulus persimilis |
| Пченкин пламенец | Штетник | Оштетени плодови | Ниска—средна | Bacillus thuringiensis |
7 правила за превенција без хемија
Во органското производство, превенцијата е 90% од борбата. Земјоделецот кој ги почитува основните агротехнички мерки ретко ќе се сретне со сериозни проблеми. Еве 7 конкретни правила:
1. Сертифицирано семе
Никогаш не сади незнајно семе. Сертификатот гарантира безвирусен и здрав посадочен материјал.
2. Плодоред
Не сади пиперка на исто место повеќе од 2 години. Избегнувај соседство со компир, патлиџан и домат.
3. Наводнување капка по капка
Наводнувањето со поплавување е забрането. Влажното земјиште е идеален услов за Phytophthora и други габи.
4. Хигиена во бавчата
Отстранувај заразени растенија веднаш. Пали ги — не ги закопувај. Мијте алат и раце по секоја работа.
5. Отпорни сорти
Избирај домашни и локални сорти прилагодени на климата. Тие имаат природна отпорност на болести.
6. Корисни инсекти
Не уништувај меѓи и природни тревници — таму живеат природните непријатели на штетниците.
7. Книга на полето
Бележи секој третман и секоја pojava. Задолжително за органска сертификација и непроценливо за следната сезона.
Дозволени органски средства за заштита на пиперката
Бакарни соединенија — фунгицид
Бакарен хидроксид, бакарен окси хлорид, тробазен бакарен сулфат. Максимум 6 kg бакар по хектар годишно. Ефикасен против пламеница и бактериози. Потребно одобрение.
Сулфур — фунгицид и акарицид
Ефикасен против копривен пајак и некои габични болести. Потребно одобрение од овластено правно лице.
Bacillus thuringiensis — биоинсектицид
Бактерија која уништува ларви на совици и пченкин пламенец. Целосно безбедна за луѓе, животни и корисни инсекти. Не бара посебно одобрение за употреба.
Растителни масла — инсектицид
Масло од нане, ким и маслодајна репка. Ефикасни против лисни вошки и акари. Дозволени во органскиот систем на производство.
Најчести прашања за болести и штетници кај пиперката
Имаш прашање за твоите пиперки?
Остави коментар подолу или прати слика на нашата Viber група — заедницата на Zemjodelie.mk е тука да помогне!
Заклучок
Болестите и штетниците кај пиперката се реален предизвик — но не и непобедлив. Клучот е во три чекори: рано препознавање на симптомите, превентивни агротехнички мерки и биолошка борба наместо хемија. Земјоделецот кој редовно го следи своето засадување, користи сертифицирано семе и отпорни сорти, и ги почитува правилата на органското производство — ќе има здрав и богат принос.
Природата ти дава алатки — само треба да знаеш да ги користиш.
