Препорачани сорти домати за Македонија — целосна листа со карактеристики и отпорности

Препорачани сорти домати за Македонија — целосна листа со карактеристики и отпорности

Изборот на сорта е можеби најважната одлука во целото производство на домати. Можете да имате совршена почва, правилно ѓубрење и редовно наводнување — но ако сортата не одговара на вашите услови, климата и намената на производот, резултатот нема да биде задоволителен.

Во Македонија не може да се сади секоја сорта која добро работи во Холандија или Шпанија. Локалниот микроклиматски контекст, температурните разлики меѓу регионите, влажноста и типот на производство — заштитен простор или отворено поле — се фактори кои директно влијаат на изборот.

Листата која ја презентираме е официјална препорака подготвена од експертски тим составен од агрономи на Земјоделскиот факултет при Универзитетот „Гоце Делчев” — Штип и стручњаци на Агенцијата за поттикнување на развојот на земјоделството, во рамките на Водичот за органско производство на домат на Министерството за земјоделство на Република Македонија.

Пред да одберете сорта — пет прашања кои мора да си ги поставите

1. Каде ќе одгледувате? Во заштитен простор (пластеник, тунел, стакленик) или на отворено поле? Ова е пресудна разлика — не секоја сорта дава добри резултати на двата начина.

2. За каква намена? За свежа потрошувачка и пазар или за преработка? Тркалестите, месести сорти се подобри за свежо, а долгнавестите за преработка и лупење.

3. Кога сакате берба? Рани сорти даваат плодови порано, но не секогаш со поголем принос. Средно-раните сорти го балансираат времето и приносот.

4. Кои болести се присутни во вашиот регион? Ако во вашиот крај редовно се јавува фузариоза или вертицилиоза, изборот на сорта со соодветна отпорност е директна финансиска заштита.

5. Дали сакате стари домашни сорти или современи хибриди? Хибридите нудат поголем и порамномерен принос и отпорност на болести. Старите домашни сорти нудат автентичен вкус и можност за сопствено семе — но бараат повеќе грижа.

Објаснување на ознаките за отпорност

При купување на расад или семе, на пакувањето ќе ги видите буквени ознаки кои означуваат на кои болести сортата е отпорна. Ова е еден од најважните параметри за изборот. Еве што значат:

Tm — отпорност на Вирус на мозаикот на тутунот (Tobacco mosaic virus) V — отпорност на Вертицилиозно венење (Verticillium wilt) F1 — отпорност на Фузариозно венење, физиолошка раса 1 (Fusarium wilt, physio 1) F2 — отпорност на Фузариозно венење, физиолошка раса 2 (Fusarium wilt, physio 2) N — отпорност на Нематоди (Nematodes) C5 — отпорност на Лисна мувла (Cladosporium fulvum, раса 5) ASC — отпорност на Алтернариозен рак на стеблото (Alternaria Stem Canker) FCRR — отпорност на Фузариозно венење на коренот (Fusarium oxysporum)

Колку повеќе ознаки — толку поголема заштита. За органско производство особено е важно да изберете сорта со отпорност на болестите кои се карактеристични за вашиот регион.

Индетерминантни хибриди и сорти — за заштитени простори и отворено поле

Индетерминантните (растечки) сорти и хибриди не запираат со растот — тие постојано растат и раѓаат до крај на сезоната. Бараат потпора, редовно пасинкување и повеќе грижа, но во замена даваат продолжена берба и поголем вкупен принос.

Marfa F1

Просечна тежина на плод: 140-150 g Зрелост: Рана Отпорности: Tm, V, F1, F2, N, FCRR Препорачана намена: Заштитени простори и тунели

Рана сорта со солидна тежина на плодот и широк спектар на отпорности. Ознаките F1, F2 и FCRR ја прават добар избор за региони каде фузариозата е чест проблем. Погодна за производители кои сакаат рана берба во пластеник.

Optima F1

Просечна тежина на плод: 200-250 g Зрелост: Средно рана Отпорности: Tm, V, F1, F2, N Препорачана намена: Заштитени простори и тунели

Средно рана сорта со поголеми плодови — 200 до 250 грами е над просекот за пластеничко производство. Добра комбинација на принос и зрелост за производители кои таргетираат пазарен стандард на поголем плод.

Amati F1

Просечна тежина на плод: 180-220 g Зрелост: Рана Отпорности: Tm, V, F1, F2, C5, N Препорачана намена: Заштитени простори и тунели

Рана сорта со ознаката C5 — отпорност на лисна мувла — што ја прави особено вредна за пластеничко производство каде лисната мувла е стандарден проблем. Плодовите се во опсег 180-220 грами — комерцијално атрактивна.

Big Beef F1

Просечна тежина на плод: 230-300 g Зрелост: Рана Отпорности: Tm, V, F1, F2, C5, FCRR Препорачана намена: Заштитени простори и тунели

Сорта за производители кои сакаат крупни, месести плодови. 230 до 300 грами е категоријата на „beef” домати — многу баран тип на пазар. Рана, со одлична листа на отпорности. Бара добро ѓубрење и редовно наводнување за да ги постигне максималните тежини.

Jaguar F1

Просечна тежина на плод: 150-180 g Зрелост: Рана Отпорности: Tm, V, F1, F2, N Препорачана намена: Тунели и на отворено

Една од ретките рани сорти препорачани и за тунели и за отворено поле — поголема флексибилност за производителот. Тежина 150-180 g е стандарден пазарен формат. Добар избор за производители кои сакаат рана берба на отворено без ризик.

Chaman F1

Просечна тежина на плод: 140-170 g Зрелост: Рана Отпорности: Tm, V, F1, F2, C5, FCRR, N Препорачана намена: Заштитени простори и тунели

Chaman F1 има најширок спектар на отпорности на листата — седум ознаки. За производители кои имаат историја на проблеми со повеќе болести истовремено, оваа сорта нуди највисоко ниво на заштита. Плодовите се помали (140-170 g), но рани и константни.

Red Chief F1

Просечна тежина на плод: 180-220 g Зрелост: Рана Отпорности: Tm, V, F1, F2, C5, FCRR Препорачана намена: Заштитени простори и тунели

Рана сорта со добра комбинација на тежина и отпорности. Слична на Amati F1 по профил, со дополнителна FCRR ознака. Добар избор за пластеничко производство со раноработен пазар.

Aurelius F1

Просечна тежина на плод: 130-160 g Зрелост: Рана Отпорности: Tm, V, F1, F2, C5, FCRR Препорачана намена: Заштитени простори и тунели

Помали плодови — 130-160 g — но рани и со висока отпорност. Погодна за производители кои снабдуваат пазари со стандарден формат на плод и сакаат максимална заштита од болести.

Thomas F1

Просечна тежина на плод: 130 g Зрелост: Средно рана Отпорности: Tm, V, F, N Препорачана намена: Заштитени простори, тунели и на отворено

Средно рана со помала тежина, но препорачана за три типа на производство — пластеник, тунел и отворено поле. Добра опција за производители кои работат на повеќе начини или кои сакаат флексибилност во планирањето на производството.

Delfine F1

Просечна тежина на плод: 160 g Зрелост: Средно рана Отпорности: Tm, V, F1, N Препорачана намена: Тунели и на отворено

Средно рана со добра тежина за отворено производство. Препорачана за тунели и отворено поле — добра опција за производители кои немаат пластеник, а сакаат стандарден пазарен плод.

Alcuda

Просечна тежина на плод: 200 g Зрелост: Средно рана Отпорности: Tm, V, F, N Препорачана намена: Заштитени простори и тунели

Поголем плод — 200 g — со средно ранa зрелост. Добра за пластеничко производство со пазарна ориентација кон покрупни плодови.

Pic Ripe 748 F1

Просечна тежина на плод: 230 g Зрелост: Средно рана Отпорности: Tm, V, F1, F2, ASC Препорачана намена: Тунели и на отворено

Забележлива е ознаката ASC — отпорност на Алтернариозен рак на стеблото, болест која може да направи сериозни штети, а ретко кои сорти имаат оваа отпорност. Крупен плод, средно рана, погодна и за тунели и за отворено.

Alexander F1

Просечна тежина на плод: 230 g Зрелост: Средно рана Отпорности: Tm, V, F1, F2 Препорачана намена: Тунели и на отворено

Крупен плод со средно ранa зрелост. Помалку ознаки на отпорност во споредба со другите сорти на листата, но погодна за тунели и отворено поле каде условите се под контрола.

Брза споредбена табела

Старите домашни сорти — зошто вреди да ги зачувате

Покрај современите хибриди, стручната препорака јасно укажува на вредноста на одгледување домашни, интродуцирани сорти — особено „стари-домашни” сорти карактеристични за одреден микрорегион на Македонија.

Ова не е само носталгија. Старите сорти кои со генерации се одгледувале во одреден регион се природно прилагодени на локалниот климат, почвата и условите. Тие можат да имаат поинаков, поинтензивен вкус и поголема биолошка разновидност во насадот.

Недостатоците: нерамномерен принос, поголема осетливост на болести, помала трајност. Предностите: автентичен вкус, можност за сопствено семе, зачувување на биолошката разновидност и локалното земјоделско наследство.

Ако одгледувате за домашна потрошувачка или за пазар кој ги цени локалните производи — разгледајте ги старите сорти од вашиот регион.

Препораки по тип на производител

За пластеничко производство со рана берба: Big Beef F1, Amati F1, Red Chief F1, Chaman F1.

За производство на отворено поле: Jaguar F1, Thomas F1, Delfine F1, Pic Ripe 748 F1.

За максимална заштита од болести: Chaman F1 (7 ознаки), Red Chief F1 и Aurelius F1 (по 6 ознаки).

За крупен плод на пазар: Big Beef F1 (230-300 g), Pic Ripe 748 F1 и Alexander F1 (по 230 g).

За органско производство: Сите сорти со поголем број ознаки на отпорност, особено со V, F1, F2 и FCRR. Подолга листа на отпорности значи помала потреба за интервенција и помала изложеност на болести.

Zemjodelie.mk редовно ги следи новите препораки и новини во однос на сортите за македонски услови. Следете нè за навремени информации при секоја нова сезона.

Извор: Водич за органско производство на домат, Министерство за земјоделство, шумарство и водостопанство на РМ, автор Д-р Љупчо Михајлов, Земјоделски факултет при Универзитет „Гоце Делчев” — Штип. Експертска група: Д-р Лилјана Колева-Гудева, М-р Фиданка Трајкова, Д-р Татјана Прентовиќ и тим на АПРЗ.

Придружете се во нашата заедница на Земјоделие.мк на Вибер, Телеграм, Фејсбук бидете дел од најголемето земјоделско семејство во кое сте секогаш добредојдени. 

Доколку нешто продавате или купувате посетете го огласникот WWW.PETEL.MK