По есенското садење, младата овошка треба да стои исправено, но не и круто стегнато за колецот. Проверете дали потпората е стабилна, дали врската не ја трие кората и дали ветерот не го разнишува кореновиот систем, особено во изложени и повисоки насади во Македонија.
Есенското садење овошки не завршува со затрупување на коренот. Првите ветрови и дождови можат да ја разлабават почвата околу садницата, да го накриват колецот или да ја стегнат врската околу стеблото. Ако тоа се забележи навреме, поправката е едноставна и не бара сложена опрема.
Потребата од потпора не е иста на секоја парцела. Млада овошка на заветно место може да се стабилизира побрзо, додека садница на отворена нива, падина или повисока положба е изложена на почести налети и поголемо нишање. Затоа секоја садница треба да се прегледа одделно, а не само еднаш да се врзе по ист образец.
Целта е коренот да остане мирен додека се воспоставува контакт со почвата, а стеблото да има доволно простор за природно движење. Претесна жица, тврда пластика или колец поставен предалеку од садницата можат да направат поголема штета од самото нишање.
- Фатете ја садницата под врската и нежно поместете ја.
- Колецот треба да биде доволно цврст и длабоко вкоренет во почвата за да не се накривува при обично нишање на садницата.
- Врзете ја садницата така што стеблото може малку да се поместува.
Прво проверете дали садницата стои стабилно
Фатете ја садницата под врската и нежно поместете ја. Ако стеблото се движи заедно со почвата, а не само горниот дел, кореновиот систем веројатно сè уште нема доволно потпора.
Не влечете силно за врвот и не газете го кореновиот врат за да ја исправите овошката. Проверете каде се разлабавила почвата и внимателно дополнете со ситна земја, без да го затрупате местото каде што коренот преминува во стебло. Почвата треба да се намести околу корените, а не да се набива со силни удари.
Ако садницата е накривена, исправете ја постепено и проверете дали колецот навистина ја придржува. Колец кој се ниша во почвата не обезбедува стабилност, дури и ако врската изгледа добро затегната.
- Проверете го стеблото веднаш над и под врската.
- Побарајте пукнатини, вдлабнатини или лупење на кората.
- Погледнете дали кореновиот врат останал на правилна висина.
- Поправете ја накривеноста пред почвата да се стврдне.
Колецот се поставува за да ја штити, а не да ја повредува овошката
Колецот треба да биде доволно цврст и длабоко вкоренет во почвата за да не се накривува при обично нишање на садницата. Најсигурно е потпората да се постави пред или внимателно при садењето, за да се избегне пробивање и оштетување на корените по нивното распоредување.
Кај веќе засадена садница, не забивајте колец веднаш до стеблото со силни удари. Одберете место каде што ќе ја придржува круната и стеблото, а притоа нема да минува низ главната коренова зона. Ако почвата е плитка, каменеста или многу влажна, потребна е почеста проверка бидејќи потпората полесно се разлабавува.
Колецот не треба да ја допира кората. Дури и мало постојано триење при ветер може да создаде рана, особено кај тенки стебла со нежна кора.
- Потпората треба да стои исправено и да не се ниша одделно од почвата.
- Оставете простор меѓу колецот и стеблото.
- Отстранете остри рабови и испакнати делови што можат да ја оштетат кората.
- Проверете ја потпората по силен ветер или обилни врнежи.
Врската треба да биде лабава и еластична
Врзете ја садницата така што стеблото може малку да се поместува. Претесното врзување го ограничува природното движење, ја притиска кората и може незабележливо да се засече во стеблото додека садницата расте.
Практично решение е широка и мека лента што не се засекува лесно. Врската не треба да биде тенка жица, гола канапка или тврд материјал со остри рабови. Меѓу стеблото и потпората треба да има доволно простор за да нема директно триење.
Корисно е врската да се постави во форма што дозволува движење, наместо да се прави тесен јазол околу стеблото. По врзувањето, со прст проверете дали може лесно да се провлече мал простор меѓу лентата и кората.
- Изберете широка, мека и издржлива лента.
- Оставете простор за растење на стеблото.
- Не дозволувајте врската да се трие од колецот при секој налет на ветер.
- Проверете ја лентата на повеќе места ако стеблото се ниша.
Како да процените дали една потпора е доволна
На заветна парцела, добро засадена садница со компактна круна може да се стабилизира со една потпора. Сепак, на отворени ниви, гребени, падини и повисоки места ветерот може да ја оптоварува круната од различни насоки. Таму една лабава врска можеби нема да биде доволна ако колецот е слаб или плитко поставен.
Проверете го правецот во кој најчесто се навалува садницата, но не ја исправувајте со прекумерно затегнување. Ако се поместува целата почва околу коренот, проблемот не се решава со посилна лента; потребна е поправка на колецот и на насипаната почва.
Кај садници со поголема надземна маса, разгранета круна или изложена положба, може да биде потребна посигурна потпорна конструкција. Не постои едно решение за сите насади, бидејќи разликите во почвата, висината, изложеноста и видот на овошката директно влијаат врз стабилноста.
- Разликувајте нишање на стеблото од нишање на коренот.
- На изложени места проверувајте ги садниците почесто.
- Не додавајте силно затегнати врски за да надоместите слаб колец.
- Прилагодете ја потпората според големината на садницата и условите на парцелата.
Преглед по дожд и ветер
Есенската почва може прво да омекне, а потоа повторно да се слегне и стврдне. Во тој процес колецот се накривува, околу коренот се создава празнина или садницата почнува да се навалува иако при садењето била исправена.
По врнежи проверете дали водата се задржува околу стеблото и дали земјата е однесена од горниот дел на кореновиот простор. Не создавајте длабока вдлабнатина што постојано ќе го задржува стеблото во влажна почва. Поправката треба да обезбеди рамномерно слегнување и нормално истекување на вишокот вода.
По ветер прегледајте ја секоја садница, а не само оние што визуелно се накривени. Понекогаш оштетувањето прво се гледа на местото на врската, додека коренот изгледа стабилен.
- Проверете ги колците откако почвата ќе се исуши доволно за безбедна работа.
- Исправете ја потпората ако се накривила.
- Затворете празнини околу корените со ситна почва.
- Не ја обработувајте влажната почва со тешка механизација околу младите садници.
Заштита на кората од механички повреди
Кората на младите овошки лесно се оштетува од повторливо триење. Повредата може да настане и без јасно кршење: доволно е лентата или колецот секојдневно да удираат во истото место при ветер.
Прегледајте ја областа околу врската и побарајте светли изгребани траги, притисната кора, лупење или влажно оштетување. Ако има триење, прво отстранете ја причината со промена на положбата, омекнување на врската или поместување на потпората.
Не нанесувајте непроверени материјали директно врз оштетена кора и не ја замотувајте тесно за да ја „фиксирате“. Кај поголема рана или кршење на гранка, потребна е проценка според видот и обемот на оштетувањето, а работата треба да се изведе со чист алат.
- Проверете ја кората под и над секоја врска.
- Отстранете материјал што се впива во стеблото.
- Не оставајте потпора да удира во една точка.
- При кршење на садницата проценете дали е потребна стручна помош.
Разлики меѓу ниски, повисоки и изложени парцели
Местоположбата ја одредува и потребата од контрола. Во низински и заветни делови, главниот проблем може да биде слегнување на почвата по наводнување или дожд. На повисоки и отворени места, ветерот почесто го оптоварува стеблото и ја разлабавува потпората.
На падина проверете дали водата не ја измила почвата од горната страна на садницата. Ако има ерозија, не додавајте земја само од една точка без да го зачувате правилниот облик на површината. Во каменеста почва, колецот може да изгледа цврсто, но да нема доволна длабочина; во лесна и песоклива почва може полесно да се извлече.
Различните видови и подлоги имаат различен раст и различна големина на круната. Потребата од врзување затоа се оценува според конкретната садница и парцела, а не само според календарскиот месец.
- Низините бараат внимание на задржување вода и слегнување.
- Повисоките и отворени места бараат почеста контрола на колците.
- На падини следете ја ерозијата околу кореновиот простор.
- Разгледајте ја големината на круната и цврстината на почвата.
Кратка теренска проверка за секоја садница
Проверка на млад овоштарник е најефикасна ако се изведува по ист редослед. Така полесно се забележуваат малите промени пред тие да доведат до искривување, кршење или повреда на кората.
Работата изведувајте ја без нагло виткање на стеблото. Ако треба да се поправи потпората, прво ослободете ја врската, наместете го колецот, а потоа повторно врзете ја садницата со доволно лабав простор.
- Проверете дали стеблото е исправено.
- Проверете дали коренот се поместува со стеблото.
- Проверете дали колецот е цврст и оддалечен од кората.
- Проверете дали врската е мека, широка и лабава.
- Проверете дали има траги од триење или притисок.
- Запишете кои садници бараат повторна контрола.
Кога потпората повеќе не е потребна
Потпората не треба автоматски да остане трајно на секоја овошка. Откако садницата ќе се вкорени и ќе може да стои стабилно без нишање на кореновиот простор, проверете дали колецот и врската сè уште имаат корист или веќе создаваат ризик од триење.
Одлуката зависи од видот на овошката, подлогата, изложеноста на парцелата и развојот на коренот. На ветровито место потпората може да биде потребна подолго, но и тогаш врската мора редовно да се проверува за да не се впие во стеблото.
Не ја отстранувајте потпората само затоа што садницата изгледа висока. Клучно е дали коренот е стабилен и дали стеблото се враќа во исправена положба без да се ниша целата почва.
- Оценете ја стабилноста на коренот, не само висината на садницата.
- Отстранете ја или приспособете ја врската ако почнува да ја притиска кората.
- На изложени места продолжете со контрола и по отстранувањето на потпората.
- Не оставајте оштетен или накривен колец во насадот.
Прочитајте и на Zemjodelie.mk
Избрани текстови што директно ја дополнуваат темата.
Есенски преглед на овошките по бербата: откријте рани од механизација, глодање, пукнатини и места со вода, па обележете ги и санирајте ги правилно.
Прочитај →
Види ја продавницата →
Најчесто поставувани прашања
Заклучок
Пред првите студови, секоја млада овошка треба да има стабилен колец, мека и лабава врска и доволно простор меѓу стеблото и потпората. Најмногу внимание бараат садниците на отворени, повисоки и падински парцели, каде што ветерот и слегнувањето на почвата можат брзо да ја нарушат стабилноста.
Една внимателна теренска проверка сега може да спречи кршење, засекување на кората и разнишување на коренот. Поправката нека биде умерена: целта не е садницата да се стегне, туку да се поддржи додека сама не изгради сигурна основа.
