Пред да влезат житото, силажата и концентратот во зимскиот оброк, проверете ја влагата, загревањето, мирисот, слепувањето и историјата на секоја партија. Мувлата не е единствениот знак за микотоксини, а сомнителната храна треба да се одвои, да се испита и да не се меша со исправна без стручна проценка.
Зимската залиха може да изгледа уредно однадвор, а сепак да крие проблем во влажни џебови, загреани делови или оштетени зрна. Микотоксините не се гледаат секогаш, не се препознаваат сигурно само по мирис и не се отстрануваат со едно префрлање на храната во друга вреќа или бункер.
За говедата, овците, козите и живината ризикот не е ист, но последиците можат да се забележат преку помала потрошувачка на храна, пад на млекото, слаб прираст, послаба искористливост на оброкот, намалена носивост, репродуктивни проблеми или почести инфекции.
Најбезбедниот пристап е секоја залиха да се третира како посебна партија: да се провери пред употреба, да се одвои ако има сомнителни знаци и да се зачува запис за потеклото, условите на складирање и резултатите од анализата.
Зошто мувлата не е доволен показател
Видливата мувла е предупредување, но не е лабораториски тест. Може да укажува на услови погодни за создавање микотоксини, но не кажува колкаво е нивото или дали токсините се присутни во целата партија.
Обратно, храната може да содржи микотоксини без на површината да има мувла. Загревањето и пелетирањето можат да ја намалат или уништат видливата мувла, но дел од токсичните соединенија може да останат. Затоа чистиот изглед не е доказ дека житото или концентратот се безбедни.
- Не проценувајте ја целата залиха само според еден видлив дел.
- Не отстранувајте само мувлосан слој и автоматски не ја враќајте останатата храна во оброкот.
- Не сметајте дека термичката обработка сама по себе го решила проблемот.
Прва проверка: влага, температура и „жешки точки“
При отворање на силос, магацин или вреќи, допрете и проверете дали храната е повлажна од вообичаено, загреана или собрана во компактни делови. Посебно прегледајте ги местата до ѕидови, покрив, под, отвори и рабови каде што може да навлезе вода или воздух.
Влагата, повисоката температура и присуството на воздух создаваат услови за развој на мувли и појава на микотоксини во житото, концентратот и силажата. Кај силажата, загревањето често покажува дека лицето на отворот или некој раб не е добро заштитен од воздух.
Мерењето со соодветен мерач е покорисно од проценка со рака, но и рачната проверка може да открие локален проблем. Секоја забележана промена запишете ја заедно со датумот и ознаката на партијата.
- Проверете го лицето на силосот и рабовите.
- Побарајте потопли делови во вреќи, бункери и купови.
- Проверете дали кровот, ѕидовите или подот пропуштаат влага.
- Одделете ја храната што е очигледно навлажнета или загреана.
Втора проверка: мирис, боја, грутки и слепување
Кисел, ужегнат или друг невообичаен мирис е причина храната да не се внесува веднаш во оброкот. Променета боја, грутки, слепени зрна и делови што се тврди или загреани исто така бараат издвојување.
Кај силажата прегледајте го лицето на отворот, аглите и рабовите. Оштетените, суви, потемнети или загреани делови можат да покажат дека навлегол воздух. Сомнителната маса не треба да се користи само затоа што видливиот слој е изваден.
Нормалниот мирис и изглед се добар почетен знак, но не можат да ја заменат лабораториската анализа. Контаминацијата може да биде нерамномерно распоредена и да се наоѓа подлабоко од забележливото оштетување.
- Кисел или ужегнат мирис.
- Невообичаено потемнување или промена на бојата.
- Грутки, слепени зрна и стврднати делови.
- Загреани зони во купот или на лицето на силажата.
Трета проверка: потекло и историја на партијата
Една вреќа, силос или куп нека има јасна ознака. Запишете од која нива или од кој добавувач потекнува храната, кога е ожнеана или купена, како била сушена и каде била складирана.
Поголемо внимание бараат партиите што биле изложени на дожд пред жетва, доцна сушени или чувани при висока влажност. Ризикот се зголемува и при оштетени зрна, присуство на инсекти, прекини во сувото и ладно складирање или мешање на повеќе набавки без евиденција.
Историјата не докажува дека храната е загадена, но помага да се одреди која партија прва треба да се провери и каде да се бара причината ако се појават проблеми во производството.
- Запишете нива или добавувач.
- Означете датум на жетва и прием.
- Зачувајте податоци за сушење и складирање.
- Одделно водете евиденција за секоја нова пратка.
- Не мешајте различни партии пред да знаете дека се исправни.
Четврта проверка: земете примерок што ја претставува целата партија
Примерок земен само од мувлосаниот агол или од површината може да даде погрешна слика. Микотоксините често не се распоредени рамномерно, па потребни се повеќе подпримероци од различни места и длабочини.
Подпримероците се мешаат според упатството на лабораторијата, а конечниот примерок се означува со видот на храната, бројот или називот на партијата и датумот на земање. Кај силажата земањето од повеќе точки е особено важно поради појавата на одделни расипани џебови.
За анализа во Македонија побарајте акредитирана лабораторија и однапред проверете кои микотоксини ги опфаќа испитувањето. Меѓу можните анализи се афлатоксин B1, охратоксин А, дезоксиниваленол, зеараленон и фумонизини.
- Не земајте само од најлошото видливо место.
- Земете подпримероци од различни делови и длабочини.
- Означете ја партијата, датумот и видот на храната.
- Следете ги упатствата на лабораторијата за пакување и доставување.
- Чувајте го бројот на примерокот во евиденцијата.
Петта проверка: евиденција и одлука што да се прави со партијата
Добрата евиденција го скратува патот до причината за проблемот. За секоја залиха запишете вид храна, добавувач или нива, датум на прием, измерена влажност и температура, забелешки за мирис и изглед, број на примерок и лабораториски резултат.
Сомнителната храна чувајте ја физички одделно и јасно означете ја. Не ја враќајте во оброкот додека не се процени ризикот. Ако анализата покаже нивоа над дозволените граници, храната не треба да се користи за животни чии производи се наменети за исхрана на луѓето.
Самото купување на препарат што се рекламира како „врзувач“ не е доволно решение. Додатоците не делуваат еднакво на сите микотоксини, па употребата и евентуалната промена на оброкот треба да се разгледаат со ветеринар и нутриционист.
- Одвојте ја партијата од исправната храна.
- Ставете видлива ознака: „не користи до проценка“.
- Чувајте ги записите и лабораторискиот резултат.
- Не мешајте ја храната за да се намали просечната концентрација.
- Не носете одлука за употреба само врз основа на рекламно ветување за додаток.
Што може да се забележи кај животните
Микотоксикозата не се препознава со еден единствен знак. Намалено консумирање храна, пад на млекото, слаб прираст, полоша конверзија на храната, намалена носивост, дијареја, нарушена плодност или почести инфекции можат да бидат предупредување, но не се доволни сами за дијагноза.
Кај млечните говеда, афлатоксинот е посебно чувствителен ризик бидејќи е поврзан со оштетување на црниот дроб и со појава на метаболит во млекото. Затоа сомнителна храна не треба да се користи кај животни чии производи одат за човечка исхрана без стручна проценка.
Говедата, овците и козите можат подолго да поднесуваат одредени количини од некои токсини без нагли знаци, но хроничната изложеност може постепено да го намали производството и отпорноста кон инфекции. Кај живината можат да се појават послаб прираст, полоша искористливост на храната и пад на носивоста. Зеараленонот може да влијае врз репродуктивниот систем кај различни видови.
- Пад на млеко или на носивост.
- Слаб прираст и поголема потрошувачка за ист производен резултат.
- Намален апетит или дијареја.
- Проблеми со плодноста.
- Почести инфекции и општо влошување на состојбата.
Како да се намали ризикот пред и за време на зимата
Најмногу се добива со дисциплина уште при приемот на храната. Сувото, чисто и добро проветрено складирање, заштитата од дожд и кондензација и одделувањето на старите од новите партии го намалуваат ризикот од ширење на проблемот.
Силажата треба да се отвора и зема рамномерно, без непотребно изложување на воздух. Оштетените рабови и загреаните делови не се враќаат во оброкот само затоа што остатокот изгледа нормално. Кај житото и концентратот, редовно проверувајте ги местата каде што може да се задржи влага.
Агенцијата за храна и ветеринарство спроведува официјален мониторинг на безбедноста на храната за животни, кој опфаќа производство, преработка и дистрибуција, како и испитувања за микотоксини и други непожелни супстанции. Тоа не ја заменува контролата на фармата, туку ја дополнува.
- Чувајте ги залихите суви, чисти и заштитени од дожд.
- Одделете ги старите и новите партии.
- Намалете го навлегувањето воздух во силажата.
- Проверувајте ги местата со кондензација и протекување.
- Водете запис за секоја промена и секое испитување.
Локалните податоци се причина за внимателна контрола
Податоците од научен мониторинг спроведен врз 1.629 примероци сточна храна во периодот од 2018 до 2022 година покажале несообразност за афлатоксин B1 кај 10,88 проценти од примероците храна за говеда во опфатената студија.
Овој наод се однесува на конкретниот истражуван период и примерок. Не треба да се толкува како национален просек за секоја година или како доказ дека секоја залиха е ризична. Сепак, покажува зошто визуелната проверка, доброто складирање и лабораториската контрола имаат практична вредност за фармите во Македонија.
Производителот што води евиденција полесно ќе утврди дали проблемот е поврзан со една пратка, одреден силос или конкретен добавувач, наместо без потреба да ја отфрли целата залиха.
- Бројката се однесува на конкретна студија и конкретен период.
- Резултатот не е национален просек за сите години.
- Евиденцијата овозможува попрецизно издвојување на ризичната партија.
Прочитајте и на Zemjodelie.mk
Избрани текстови што директно ја дополнуваат темата.
Практичен водич за пресметка на сено, силажа и концентрат според категоријата животни, со загуби, резервни денови и правила за безбедно складирање.
Прочитај →
Суви бали, добра подлога, проветрување и редовно мерење на температурата се клучни за заштита на сеното од мувла, загревање и пожар.
Прочитај →
Заклучок
Пред отворање на зимската залиха, прегледајте ја партијата по редослед: влага и температура, мирис и изглед, лице и рабови кај силажата, потекло и историја, па репрезентативен примерок и лабораториска проценка.
Сомнителната храна одвојте ја и не ја мешајте со исправна. Ако производството падне или животните покажат здравствени промени, одлуката нека ја донесат ветеринар и нутриционист врз основа на оброкот, симптомите и достапните анализи.
Најчесто поставувани прашања
