Млади овошки пред зима: практична чек-листа за заштита од глодари и мраз

Овошките засадени во последните две до три години имаат потенка кора и сè уште недоволно развиен коренов систем. Затоа се почувствителни на зајаци, полевки и други глодари, но и на нагли температурни промени, зимско сушење и пукање на кората.

Подготовката не се сведува само на завиткување на стеблото. Треба да се заштити и кореновиот врат, а материјалите да се постават така што нема да ја стегаат или тријат кората и нема да задржуваат влага околу стеблото.

Во Македонија нема единствен календарски рок за сите насади. Низинските, котлинските и повисоките производни подрачја имаат различни услови, па подготовката треба да се усогласи со локалната прогноза и најавата за првите посериозни мразеви.

Кои овошки имаат најголем приоритет

Прво прегледајте ги овошките засадени во последните две до три години, особено оние на отворена и ветровита парцела. Младите стебла имаат тенка кора што лесно се оштетува, додека коренот сè уште не ја користи целата достапна почвена зона.

Прегледајте го стеблото од почвата до првите гранки, со посебно внимание на кореновиот врат и местото на калемење. Овие делови не смеат да бидат затрупани, стегнати со материјал или покриени со влажни остатоци.

• Приоритет имаат најмладите и неодамна пресадени овошки.
• Проверете ги насадите изложени на ветер, зимско сонце и чести температурни промени.
• Прегледајте го кореновиот врат, местото на калемење и долниот дел од стеблото.
• Означете ги овошките со траги од глодање или механички оштетувања за повторна контрола.

Стеблен штитник што не ја стега кората

Најпрактично решение е заштитен цилиндар од жичена мрежа или наменски стеблен штитник. Материјалот треба да биде малку оддалечен од кората, за да не ја трие при ветер и да не се втиснува во стеблото додека тоа постепено се здебелува.

Кај жичената мрежа може да се користи ситен отвор, приближно шест милиметри, а околу стеблото треба да има простор од околу два до пет сантиметри. Цилиндарот мора да биде стабилен, но не толку силно прицврстен што ќе го ограничува природното здебелување на стеблото.

Долниот раб поставете го до нивото на почвата, без празнина низ која би можеле да поминат глодари. Ако се очекува снег, штитникот треба да биде доволно висок за животните да не стигнат до кората над снежната покривка.

• Користете мрежа или штитник наменет за заштита на стебло.
• Оставете простор меѓу заштитата и кората.
• Стабилизирајте го цилиндричниот штитник без силно стегање.
• Проверете дали долниот раб е затворен кон почвата.

Кореновиот врат мора да остане сув и видлив

Заштитата на стеблото не завршува неколку сантиметри над почвата. Глодарите често го напаѓаат токму долниот дел од стеблото, а снегот може да им овозможи пристап и до повисоките делови на кората. Затоа штитникот треба да го опфати кореновиот врат, но без да го затрупа.

Околу кореновиот врат не оставајте куп лисја, слама, трева или гранки. Таквиот материјал ја задржува влагата, создава скривалиште за полевки и ја одржува кората постојано влажна. Тоа може да доведе до омекнување и гниење на кората.

Ако користите мулч, распоредете го во форма на прстен, со празен појас од најмалку 10 до 15 сантиметри околу стеблото. Така почвата ќе биде заштитена, а кореновиот врат ќе остане проветрен.

• Кореновиот врат не смее да биде затрупан со почва или органски материјал.
• Оставете празен појас од најмалку 10 до 15 сантиметри околу стеблото.
• Мулчот распоредете го како прстен, а не како куп.
• По снег или обилен дожд проверете дали материјалот се поместил кон кората.

Исчистете го просторот околу секоја овошка

Пред да ги поставите штитниците, расчистете ја тревата и растителните остатоци во прстен околу младите стебла. Тревата ја троши почвената влага и хранливите материи, а густите остатоци им создаваат засолниште на полевките и другите глодари.

Отстранете ги паднатите плодови, гранките, плевелот и насобраните лисја прилепени до стеблото. Целата парцела не мора да биде без растителна покривка, но зоната непосредно околу младата овошка треба да остане чиста и прегледна.

При расчистувањето внимавајте да не ја повредите кората со мотика, тример или друг алат. Механичката рана може дополнително да го олесни оштетувањето во студениот период.

• Отстранете трева, плевел и растителни остатоци од непосредната зона.
• Не оставајте паднати плодови и гранки до стеблото.
• Работете внимателно за да не ја засечете кората.
• Проверете дали по расчистувањето има траги од глодање или дупки во почвата.

Мулчирање без услови за гниење

Органскиот материјал може да помогне во зачувувањето на влагата и намалувањето на температурните осцилации во почвата. Сепак, дебел слој прилепен до стеблото го зголемува ризикот од задржана влага, појава на глодари и гниење на кората.

Мулчот распоредете го рамномерно околу кореновата зона, но кореновиот врат оставете го слободен. По силен дожд проверете дали материјалот се слегнал или се насобрал до кората и веднаш оддалечете го доколку е потребно.

Не ставајте слама, најлон, пластика или ткаенина директно околу стеблото. Материјалот што создава затворена и влажна средина не е соодветен за директна стеблена заштита.

• Користете воздушест материјал распоредeн околу кореновата зона.
• Оставете празен простор околу кореновиот врат.
• Не допирајте ја кората со слама, пластика, најлон или влажна ткаенина.
• Проверувајте го мулчот по дожд, снег и топење на снегот.

Наводнување пред замрзнување на почвата

Ако есента е сува, новозасадените овошки може да имаат корист од длабинско наводнување пред замрзнување на почвата. Тоа е особено значајно кај насади со плиток или сè уште недоволно развиен коренов систем.

Водата треба да ја навлажни кореновата зона, но не смее да се задржува околу кореновиот врат. На тешки и слабо дренирани почви бидете повнимателни, бидејќи долготрајната заситеност со вода може да го оштети коренот.

Не наводнувајте според автоматски распоред. Проценете ја влагата во почвата, земете ја предвид локалната прогноза и оставете време површината да се просуши пред трајното заладување.

• Наводнете само ако почвата е сува во кореновата зона.
• Насочете ја водата околу коренот, а не директно кон стеблото.
• Избегнувајте долготрајно задржување вода.
• По наводнувањето проверете дали кореновиот врат останал сув и откриен.

Колци, врски и механичка стабилност

Пред зимата проверете дали колците се стабилни и дали врските не ја тријат кората. Лабавата потпора може да дозволи стеблото да се ниша и да се повредува, а претесната врска може да го стегне и да го попречи неговото нормално здебелување.

Врската треба да овозможи ограничено природно движење на овошката при ветер, наместо целосно да ја блокира. По силен ветер, дожд или снег повторно прегледајте ги колците, врските и местата каде што штитникот се допира со потпората.

Сите оштетени или остри делови од колецот отстранете ги или наместете ги така што нема да ја засекуваат кората.

• Проверете ја стабилноста на секој колец.
• Олабавете ги врските ако се втиснуваат во кората.
• Оставете доволно простор за нормално здебелување на стеблото.
• Направете повторна контрола по силен ветер, дожд или снег.

Заштита од пукање на кората и зимско сонце

Кај младите стебла, наглото затоплување преку ден и брзото ладење навечер може да предизвика надолжно пукање на кората. Ризикот е поголем на места изложени на зимско сонце и температурни осцилации.

Ако е потребна дополнителна заштита, користете светол, воздушест и наменски материјал што не ја затвора кората херметички. Материјалот не смее да задржува влага, да се лепи за стеблото или да создава прегреана зона во сончевите денови.

Варосување или примена на препарат не треба да се прави автоматски, по неформална препорака. Секој препарат мора да се провери според официјалната декларација и одобрената намена во Македонија.

• Користете само наменски и проветрен материјал.
• Избегнувајте херметички затворање на стеблото.
• Не применувајте варосување или препарат без проверка.
• Следете ја состојбата на кората по периоди со сончево време и нагло заладување.

Контрола по снег и при топење

Поставувањето на штитникот не е последната сезонска работа. По дожд, снег и топење на снегот проверете дали под заштитата се насобрала влага, дали мрежата се втиснала во кората и дали има свежи траги од глодање.

Проверете го и просторот под долниот раб, бидејќи глодарите може да направат премин под мрежата. Како што стеблото се здебелува, штитникот треба да се намести или замени за да не стане извор на механичка повреда.

Ако кората е изглодана во цел прстен, не чекајте оштетувањето само да се затвори. Прстенестото отстранување на кората го прекинува преносот на хранливи материи кон коренот и може да доведе до сушење на овошката. Таквата состојба бара процена од стручно лице, без нанесување непроверени пасти или препарати.

1. Проверете ја заштитата по секој посилен временски настан.
2. Отстранете влага и растителни остатоци што се насобрале под штитникот.
3. Следете дали мрежата се втиснува во кората.
4. При прстенесто оштетување побарајте стручна процена.

Завршна чек-листа пред првите посериозни мразеви

Рокот за подготовка зависи од локалната прогноза, надморската височина и условите на парцелата. Заштитата треба да биде поставена пред трајните ноќни мразеви, но не прерано ако материјалот создава топла и влажна средина околу кората.

Пред да завршите со прегледот, поминете низ секоја овошка одделно. Малите пропусти, како лабав долен раб, затегната врска или куп лисја до стеблото, може да се претворат во проблем во текот на зимата.

• Штитникот е стабилен, лабав и проветрен.
• Кореновиот врат е видлив, сув и без насобран материјал.
• Нема трева, лисја, гранки или слама прилепени до кората.
• Мулчот е поставен во прстен, со слободен простор околу стеблото.
• Почвата е навлажнета, но не водозаситена.
• Колецот и врските не ја тријат или стегаат кората.
• Нема отвори под штитникот низ кои можат да поминат глодари.
• Секој употребен препарат е проверен според официјалната декларација.

Заклучок

За младите овошки најдобра зимска заштита е комбинација од проветрен стеблен штитник, чист простор околу стеблото, слободен коренов врат и умерена почвена влага. Мрежата и врските треба да ја штитат кората, а не да ја стегаат.

Пред заладувањето проверете ја секоја овошка одделно, а во текот на зимата повторете ја контролата по снег, дожд и топење. Така навреме ќе откриете глодање, задржана влага, пукање на кората или механички оштетувања.

Најчесто поставувани прашања