Сипаници кај овци и кози: симптоми и чекори за одгледувачот

Кај сомнителен случај најголем ризик е да се чека истите знаци да се појават и кај други животни. Болеста се пренесува преку близок контакт, капки, кожни лезии, красти, контаминирана опрема и облека. Заразено животно може да го шири вирусот и пред симптомите да станат очигледни.

Агенцијата за храна и ветеринарство на 16 јули 2026 објави дека од почетокот на јули биле потврдени 10 нови жаришта, со вкупно 17 жаришта и над 2.700 животни од првото жариште во јануари. Податокот се однесува на тој период, а не претставува актуелен национален збирен број. По објавата има и поново решение за мерки од 15 септември 2026, па за најновата состојба пред објава треба директно да се провери последното соопштение на АХВ.

Одгледувачот не треба сам да поставува дијагноза или да презема постапки со кои може да се прошири вирусот. Редоследот е јасен: препознавање на сомнежот, изолација, запирање на движењето, известување на ветеринарната служба и безбедно чекање на стручна процена.

Што се сипаници кај овци и кози

Сипаниците кај овци и кози се вирусна болест предизвикана од каприпоксвируси. Многу лесно се пренесува и може да доведе до тешко заболување, намален производен резултат, угинување и значителни загуби во стадото.

Болеста не се смета за опасност за луѓето. Сепак, луѓето, обувките, облеката, алатите, транспортните средства и другата опрема можат механички да го пренесат вирусот од едно животно или одгледувалиште до друго.

Кожните промени не се доволни сами по себе за потврда. Слични знаци може да има и при убоди од инсекти, контагиозен ектим или други заболувања. Конечната процена ја прави ветеринарната служба, со лабораториско тестирање кога е потребно.

• Болеста е многу заразна меѓу овци и кози.
• Не е болест што претставува опасност за луѓето.
• Потврдата се прави со ветеринарен преглед и, по потреба, лабораториско испитување.

Првите знаци што треба да се проверат

Првиот знак често е нагло покачена телесна температура, најчесто над 40 степени Целзиусови. Животното може да биде малаксано, да стои одвоено од стадото, да има намален апетит и помал интерес за движење или хранење.

Кај потешките случаи, особено кај почувствителни животни и раси, состојбата може да се влоши уште пред да се појават јасни кожни промени. Затоа треба да се следи и однесувањето, а не само изгледот на кожата.

Ако може безбедно да се измери, температурата се проверува без непотребно бркање и вознемирување на животното. Повикувањето ветеринар не треба да се одложува само затоа што температурата не е измерена.

• Нагло покачена температура, најчесто над 40°C.
• Малаксаност и издвоено однесување.
• Намален апетит и намалена активност.
• Брзо влошување кај чувствителни животни.

Кожни промени и други сомнителни симптоми

Најкарактеристични се црвенкасти дамки, тврди издигнати јазли и папули, по кои може да се појават кори и красти. Промените најчесто се гледаат на муцката, ушите, очните капаци, препоните, пазувите и на делови со кратка или без волна.

Кај овците дел од промените може да останат скриени под волната. Затоа брз преглед од далечина не е доволен. Животното не треба грубо да се фаќа или да се струга по кожата; ветеринарот ќе одлучи како безбедно да го прегледа.

Сомнителни се и отечени очни капаци, исцедок од носот и очите, зголемени лимфни јазли, отежнато дишење и ранички на слузниците. Можно е заболувањето да предизвика промени и во белите дробови, па тешкото дишење бара брзо известување.

• Црвенкасти дамки, јазли, папули, кори и красти.
• Промени на муцката, ушите, очните капаци, препоните и пазувите.
• Отечени очи и исцедок од носот или очите.
• Зголемени лимфни јазли, ранички на слузниците или отежнато дишење.

Што да направи одгледувачот веднаш

При првиот сомнителен случај, животното издвoјте го од стадото во простор што може да се контролира и чисти. Користете посебни садови за вода и храна, а ако е можно, и посебна опрема.

Изолацијата не значи само животното да се врзе во истиот тесен простор со другите. Треба да се спречат директниот контакт, мешањето на храна и опрема и непотребното движење на луѓе меѓу изолираното животно и здравиот дел од стадото.

Веднаш известете го надлежното ветеринарно друштво или официјалниот ветеринар. Основните мерки на претпазливост се преземаат веднаш, без да се чека лабораториска потврда.

1. Издвои го сомнителното животно од стадото.
2. Обезбеди посебни садови и опрема.
3. Спречи контакт со други овци, кози и стада.
4. Повикај ветеринар или официјален ветеринар без одлагање.

Нема преместување, продажба или мешање со други стада

Сомнителните овци и кози не треба да се носат на пасиште, пазар, изложба, откупно место или во друго одгледувалиште без ветеринарна процена. Тоа важи и за превоз до друг објект и мешање со туѓо стадо.

Животните не треба да се користат за приплод додека не се утврди здравствената состојба. Движењето може да ја прошири инфекцијата пред да се појават видливи знаци, а периодот што се зема предвид во официјалните мерки може да достигне до 21 ден.

Одложете ги сите непотребни посети и активности во објектот додека не добиете упатства. Секое дополнително движење треба да биде оправдано и усогласено со ветеринарната служба.

• Не носи сомнителни животни на пазар, пасиште или откуп.
• Не продавај и не испраќај животни во друг објект.
• Не мешај животни со туѓи стада.
• Не користи сомнителни животни за приплод без ветеринарна процена.

Ограничување на луѓе, возила и опрема

До пристигнувањето на ветеринарот ограничете го бројот на лица што влегуваат во просторот. Посетители, трговци и лица што работат со други стада не треба да имаат пристап до сомнителните животни.

Обувките, работната облека, алатите, оградите што се пренесуваат и транспортната опрема не треба да се користат на друга локација без соодветно чистење и дезинфекција според упатствата од ветеринарната служба.

Забележете кои лица, возила и опрема биле во контакт со стадото во последните денови. Овие информации можат да му помогнат на ветеринарот да ги процени контактите и ризикот од ширење.

• Сведи ги посетите на минимум.
• Ограничи го движењето на возила околу објектот.
• Не пренесувај опрема и облека во други стада.
• Запиши кој влегол во објектот и со која опрема.

Што не смее да се прави дома

Не отворајте лезии, не кинете красти и не правете обдукција. Со тоа може да се загади просторот, да се зголеми изложеноста на други животни и да се отежни правилното земање примероци.

Не давајте самостојно лекови, вакцини или средства за прскање на животните без упатство од ветеринарната служба. Неправилната интервенција може да ја прикрие клиничката слика или да создаде дополнителен ризик.

Ако животното угине, не смеете сами да го влечете, продавате, колете, сечете, закопувате или фрлате. Ограничете го пристапот до трупот и веднаш известете го ветеринарното друштво или АХВ. Надлежните служби го организираат отстранувањето и уништувањето според мерките за конкретното жариште.

• Не кинете красти и не отворајте лезии.
• Не правете обдукција.
• Не вакцинирајте и не третирајте без ветеринарно упатство.
• Не отстранувајте самостојно угинато животно.

Што ќе процени ветеринарната служба

Ветеринарот ќе го прегледа сомнителното животно и ќе процени дали знаците одговараат на сипаници или на друга болест со слична клиничка слика. По потреба може да се земат примероци за лабораториско тестирање, најчесто со PCR.

Ќе се разгледаат и животните што биле во контакт, движењето на стадото, лицата што влегувале во објектот и можниот контакт со други одгледувалишта. Одгледувачот треба точно да каже кога се појавиле првите знаци и дали биле внесени нови животни.

Следете ги конкретните упатства за изолација, чистење, дезинфекција, ограничување на движењето и постапување со угинати или одземени животни. Мерките може да зависат од наодот и од состојбата во конкретниот објект.

• Клинички преглед на сомнителните животни.
• Проценка на контактните животни и движењето на стадото.
• Земање примероци и лабораториско тестирање кога е потребно.
• Одредување мерки за објектот според конкретниот наод.

Кратка проверка пред да го напуштите објектот

Пред да заминете од фармата или одгледувалиштето, проверете дали сомнителното животно е физички одвоено, дали другите животни немаат пристап до истите садови и дали посетителите се информирани да не продолжуваат кон други стада.

За ветеринарот подгответе ги основните информации: број на сомнителни животни, вид и возраст, прв ден на симптомите, измерена температура ако е направена безбедно, неодамнешни преместувања и контакт со други стада.

Подготовката не ја заменува стручната процена, но овозможува побрзо насочување на мерките и го намалува ризикот од понатамошно ширење.

1. Сомнителното животно е изолирано.
2. Садовите и опремата се одвоени.
3. Движењето на луѓе и возила е ограничено.
4. Податоците за симптомите и контактите се подготвени за ветеринарот.

Заклучок

Сомнителна овца или коза не се носи на пазар, пасиште, откуп или во друг објект. Животното се изолира, се ограничува пристапот до стадото и веднаш се известува ветеринарната служба.

Температура, малаксаност, јазли или кори по кожата, отечени очи, исцедок и отежнато дишење се доволна причина за претпазливо постапување. Угинатото животно останува на место до упатство од надлежните, без колење, сечење, закопување или фрлање од страна на одгледувачот.

Најчесто поставувани прашања