Билки во април и мај: што се бере и на што да внимавате

Билки во април и мај има повеќе отколку во кој било друг дел од годината. Шумите се полни со мечкин лук, покрај оградите излегува копривата, цветаат глогот и бозелот, а кон крајот на мај и липите. Ова е време за листови и цветови, кои се берат млади, на сув ден, и брзо се сушат.

Списокот е според календарот на Секторот за користење на други шумски производи. Целиот календар за 70 видови е во текстот „Календар за собирање билки“.

Билки во април и мај: што се бере во кој месец

🆕 = вид што не се собирал во март. ☠️ = отровно. ⚠️ = внимавајте. Буковиот, боровиот и дабовиот лишај се во ист ред.

Листови и цели билки во април и мај

Пролетта е време за листови: се берат млади, пред или на почетокот на цветањето, кога имаат најмногу активни материи. Берете само здрави, чисти листови, далеку од патишта и прскани површини.

Мечкин лук ⚠️

Allium ursinum

📅 април – мај🌿 лист, корен (луковица)🆕 ново во сезонатааприл ✓мај ✓

Расте во големи, густи колонии во сенчести, влажни листопадни шуми, најчесто под бука. Листовите се широки, сјајни и меки, а кога ќе се стиснат мирисаат силно на лук. Се собираат пред цветањето, во април, а сезоната завршува во мај.

⚠️

Не мешајте го со ѓурѓевак и мразовец, кои растат на слични места и се отровни. Листот на мечкиниот лук мириса на лук; ако нема мирис, не го берете. Берете лист по лист, а не цел грст одеднаш.

Коприва

Urtica dioica

📅 мај – октомври🌿 цела билка, лист, семе, корен🆕 ново во сезонатааприл ✗мај ✓

Една од најкорисните билки од околината на секое село. Расте покрај огради, штали и плодни, влажни места. За чај и сушење се берат горните, млади делови, пред цветањето. Работете со ракавици.

⚠️

Не берете коприва покрај прометни патишта и ѓубришта – ги собира нитратите и тешките метали од почвата.

Глуварче

Taraxacum officinale

📅 април – октомври🌿 цела билка, цвет, лист, корен🆕 ново во сезонатааприл ✓мај ✓

Го има на секоја ливада, двор и меѓа. Во април се берат младите листови, пред цветањето, кога се најмалку горчливи. Цветовите се берат на сончев ден, кога се целосно отворени.

Овчарска торбичка

Capsella bursa-pastoris

📅 април – септември🌿 цела билка🆕 ново во сезонатааприл ✓мај ✓

Ситно растение од ниви, градини и покрај патеки. Лесно се препознава по плодовите во форма на мали срцевидни торбички. Се бере целото надземно растение додека цвета.

⚠️

Не се користи во бременост, освен по совет од лекар.

Бреза

Betula pendula

📅 мај – јуни🌿 лист🆕 ново во сезонатааприл ✗мај ✓

Дрво со бела кора и тенки, висечки гранчиња. Се берат младите листови во мај и јуни, од гранки до кои лесно се стигнува, без кршење на дрвото.

Теснолисен тегавец

Plantago lanceolata

📅 мај – октомври🌿 лист🆕 ново во сезонатааприл ✗мај ✓

Долги, тесни листови со видливи надолжни жили, во розета на ливади и меѓи. Се берат здравите, неоштетени листови. Традиционално се користи за кашлица.

Широколисен тегавец

Plantago major

📅 мај – октомври🌿 лист🆕 ново во сезонатааприл ✗мај ✓

Широки, јајцевидни листови прилепени до земјата, најчесто на гази места: патеки, дворови, покрај патишта. Се берат чисти листови, далеку од прашина и прскање.

Шумска јагода

Fragaria vesca

📅 мај – август🌿 лист🆕 ново во сезонатааприл ✗мај ✓

Се собира листот, не плодот. Листовите се берат пред и за време на цветањето, по рабовите на шумите и на сечишта.

Боровинка

Vaccinium myrtillus

📅 мај – август🌿 лист, плод🆕 ново во сезонатааприл ✗мај ✓

Во мај и јуни се бере листот, а плодовите од јули. Расте на кисели почви во планинските шуми и над границата на шумата.

⚠️

Листот се користи само кратко време. Не се бере со гребени („чешли“) што ги кинат гранчињата.

Коњски опаш ⚠️

Equisetum arvense

📅 мај – септември🌿 цела билка (зелени стебла)🆕 ново во сезонатааприл ✗мај ✓

Во мај се берат зелените, стерилни стебла што изгледаат како мали елки. Расте на влажни ниви, покрај канали и железнички насипи.

⚠️

Не го мешајте со мочуришниот коњски опаш (Equisetum palustre), кој е отровен и расте на мочуришни места. Не берете ако не сте сигурни во видот.

Црвен кантарион

Centaurium erythraea

📅 мај – септември🌿 цела билка🆕 ново во сезонатааприл ✗мај ✓

Ниско растение со розови, ѕвездести цветови и многу горчлив вкус. Се бере надземниот дел во цвет. Во мај го има во пониските и потоплите краишта.

⚠️

Не се користи кај чир на желудник, освен по совет од лекар.

Здравец

Geranium robertianum

📅 мај – октомври🌿 цела билка, корен🆕 ново во сезонатааприл ✗мај ✓

Ситни розови цветови и црвеникави стебла, во сенчести шуми, на камења и ѕидови. Протриени, листовите имаат специфичен, остар мирис.

Црн слез

Malva sylvestris

📅 мај – октомври🌿 цела билка, цвет, лист, корен🆕 ново во сезонатааприл ✗мај ✓

Висок слез со розово-виолетови цветови со потемни жилки. Расте покрај патишта, огради и на запуштени места. Цветовите се берат штом ќе се отворат и брзо се сушат во сенка.

Мајчина душичка

Thymus spp.

📅 мај – октомври🌿 цела билка, цвет🆕 ново во сезонатааприл ✗мај ✓

Ниски, мирисни грмчиња со ситни розово-виолетови цветови на сончеви, суви пасишта. Се сечат само горните, расцветани гранчиња, со ножици, без чупење на коренот.

Чичок

Arctium lappa

📅 октомври – јули🌿 лист, коренаприл ✓мај ✓

Во пролет растението има крупни листови во розета. Коренот се собира од млади растенија, пред да израсне стеблото со цвет.

Цветови: глог, бозел, липа, камилица

Цветовите се берат на сув, сончев ден, откако ќе се исуши росата, и веднаш се сушат во сенка, во тенок слој. Во кеса брзо поцрнуваат.

Бел глог

Crataegus monogyna

📅 април – јули🌿 цвет, лист, плод🆕 ново во сезонатааприл ✓мај ✓

Трнлив грм или мало дрво од живите огради и рабовите на шумите. Во април и мај се берат гранчињата со цвет и лист, кога цветовите штотуку се отвориле. Плодовите (глогинки) се берат наесен.

⚠️

Глогот делува на срцето и крвниот притисок. Ако земате лекови за срце или притисок, не го користете без совет од лекар.

Бозел ⚠️

Sambucus nigra

📅 мај – јуни🌿 цвет🆕 ново во сезонатааприл ✗мај ✓

Грм со големи, рамни, кремасто-бели штитови од цветови со силен, сладок мирис. Штитовите се сечат на сув, сончев ден, кога повеќето цветови се отворени. Од нив се прави сок и чај.

⚠️

Не го мешајте со бурјанот (Sambucus ebulus), кој е тревест, расте во густи групи и е отровен. Бозелот е дрвенест грм. Зелените делови и незрелите плодови на бозелот исто така не се јадат.

Бела (сребрена) липа

Tilia tomentosa

📅 мај – јули🌿 цвет, лист🆕 ново во сезонатааприл ✗мај ✓

Најраспространетата липа кај нас. Листовите се одоздола сребрено-бели и меки. Се берат цветовите со крилцето (брактеата), кога се отворени околу половина од цветовите.

Ситнолисна липа

Tilia cordata

📅 мај – јули🌿 цвет🆕 ново во сезонатааприл ✗мај ✓

Има помали, срцевидни листови, одоздола со кафеави влакненца во аглите на жилките. Цветот се бере исто како кај белата липа и се суши во тенок слој, во сенка.

Камилица

Matricaria chamomilla

📅 мај – јули🌿 цела билка, цвет🆕 ново во сезонатааприл ✗мај ✓

Расте на ниви, меѓи и запуштени места. Вистинската камилица има шуплива, конусна жолта средина – ако ја пресечете главичката, внатре е празна. Цветните главички се берат на сончев ден, 3–5 дена по отворањето.

Трнинка

Prunus spinosa

📅 мај – октомври🌿 цвет, плод🆕 ново во сезонатааприл ✗мај ✓

Трнлив грм од живите огради и рабовите на шумите, со ситни бели цветови што излегуваат пред листовите. Според календарот, собирањето почнува во мај, а плодовите се берат наесен, по првите мразеви.

Божур

Paeonia peregrina

📅 април – септември🌿 цвет, корен🆕 ново во сезонатааприл ✓мај ✓

Дивиот божур со крупни, темноцрвени цветови расте на тревни падини и во светли шуми. Се собираат цветните ливчиња, а коренот наесен.

⚠️

Дивиот божур е сè поредок. Пред собирање проверете кај надлежните институции дали видот е под заштита во вашето подрачје. Не копајте корени од диви растенија без дозвола.

Петопрст, јаглика

Primula veris

📅 март – април🌿 цветаприл ✓мај ✗

Април е последниот месец за собирање на цветовите. Се бере само цветот, растението со коренот се остава.

⚠️

На многу места јагликата е сè поретка. Берете умерено.

Миризлива синоличка

Viola odorata

📅 март – април🌿 цветаприл ✓мај ✗

Април е последниот месец за собирање на мирисните виолетови цветови.

Подбел ⚠️

Tussilago farfara

📅 март – октомври🌿 цвет, листаприл ✓мај ✓

Во април цветовите прецветуваат, а се појавуваат крупните, срцевидни листови, одоздола бели и меки. Од мај се берат листовите.

⚠️

Подбелот содржи пиролизидински алкалоиди, кои при подолга употреба можат да го оштетат црниот дроб. Не се користи подолго време, ниту во бременост и доење, ниту кај деца, освен по совет од лекар или фармацевт.

Кора и корени

Април е последниот месец за кората од крушина, а април и мај се месеци за кората од бела врба.

Бела врба

Salix alba

📅 април – мај🌿 кора🆕 ново во сезонатааприл ✓мај ✓

Високо дрво покрај реки и потоци, со тесни листови што одоздола се сребрени. Кората се собира во април и мај, кога најлесно се одвојува, само од гранки од 2–3 години што се сечат при кастрење.

⚠️

Кората содржи салицилати, слични на аспирин. Не се користи кај алергија на аспирин, кај деца, во бременост и со лекови против згрутчување на крвта, освен по совет од лекар.

Крушина ⚠️

Frangula alnus

📅 февруари – април🌿 корааприл ✓мај ✗

Април е последниот месец за собирање на кората од млади гранки, пред листањето.

⚠️

Свежата кора е отровна. Пред употреба мора да одлежи најмалку една година. Има силно лаксативно дејство и се користи само по совет од лекар или фармацевт.

Пиревина

Elymus repens (Agropyron repens)

📅 март – октомври🌿 корен (ризом)април ✓мај ✓

Пролетното плевење е вистинското време за собирање: долгите, бели ризоми се измиваат и се сушат.

⚠️

Не собирајте пиревина од ниви и градини каде што се прскало со хербициди.

Отровни растенија од календарот: само за индустријата

Календарот ги содржи и овие три вида, бидејќи ги откупува фармацевтската индустрија. Тие се собираат само организирано, од луѓе со дозвола и обука. За домашна употреба – не.

Див тутун ☠️

Atropa belladonna

📅 мај – август🌿 цела билка, лист🆕 ново во сезонатааприл ✗мај ✓

Се собира само организирано, од откупувачи со дозвола, за фармацевтската индустрија.

☠️

Отровно растение. Се собира само организирано, за фармацевтската индустрија. Не берете го за домашна употреба и не го допирајте ако не мора.

Кукуданка ☠️

Consolida regalis

📅 мај – јуни🌿 цвет🆕 ново во сезонатааприл ✗мај ✓

Се собира само организирано, за индустријата.

☠️

Отровно растение. Се собира само организирано, за фармацевтската индустрија. Не берете го за домашна употреба и не го допирајте ако не мора.

Чемерика ☠️

Veratrum lobelianum

📅 април – мај🌿 корен🆕 ново во сезонатааприл ✓мај ✓

Се собира само организирано, за индустријата.

☠️

Отровно растение. Се собира само организирано, за фармацевтската индустрија. Не берете го за домашна употреба и не го допирајте ако не мора. Чемериката е меѓу најотровните растенија на нашите планини.

Лишаи

Исландски лишај

Cetraria islandica

📅 февруари – ноември🌿 цела билкааприл ✓мај ✓

Сезоната продолжува. На високите пасишта собирањето зависи од тоа кога ќе се стопи снегот.

Буков, боров и дабов лишај

Usnea barbata и лишаи од бор и даб

📅 февруари – ноември🌿 цела билкааприл ✓мај ✓

Се собираат од паднати гранки, без оштетување на живите дрвја.

⚠️

Лишаите растат многу бавно. Собирајте ги само од паднати гранки.

Совети за собирање билки во април и мај

1. 1Берете само она што сигурно го познавате. Во пролет многу растенија се уште без цвет и лесно се мешаат.
2. 2Берете на сув, сончев ден, откако ќе се исуши росата. Влажните цветови и листови мувлосуваат.
3. 3Далеку од патишта и прскани површини. Не берете покрај прометни патишта, ниви и овоштарници што се прскаат.
4. 4Користете платнени торби или кошници, не најлонски кеси. Во кеса билките се загреваат и поцрнуваат.
5. 5Сушете во сенка, во тенок слој, на проветрено место. Цветовите од липа и бозел не ги сушете на сонце.
6. 6Оставете доволно. Од цветовите и листовите земете најмногу половина, а цветовите се храна и за пчелите.

Заклучок

Билки во април и мај има најмногу во годината, но и најмногу можности за грешка. Берете само познати видови, внимавајте на замените кај мечкиниот лук, бозелот и коњскиот опаш, а отровните растенија оставете ги на организираното собирање. Во јуни и јули продолжуваме со летниот календар.

🛒 Од Земјоделие шопВиди ја продавницата →

Семиња и саднициЗасадете билки и во своја градина.Погледни →

Машини и алатиНожици, мотички и алат за градина.Погледни →

Обувки и работна облекаЦврсти чизми за шума и ливада.Погледни →

МеханизацијаТрактори и земјоделска механизација.Погледни →