Билки во август, септември и октомври: што се бере

Билки во август, септември и октомври се собираат поинаку отколку во пролет и лето. Во август се берат последните летни билки, во септември доаѓаат плодовите, а со октомври почнува сезоната на корените. Шипката, киселиот трн и модрата смрека ги полнат торбите за зима, а копањето корени трае сè до март.

Списокот е според календарот на Секторот за користење на други шумски производи. Целиот календар за 70 видови е во текстот „Календар за собирање билки“.

Билки во август, септември и октомври: што се бере во кој месец

🆕 = вид што не се собирал во јули. ☠️ = отровно. ⚠️ = внимавајте. Буковиот, боровиот и дабовиот лишај се во ист ред.

Есенски плодови: шипка, кисел трн, смрека

Плодовите се берат зрели, на сув ден, и се сушат на проветрено место, во тенок слој. Шипката и трнинката се најдобри по првите мразеви.

Шипка

Rosa canina

📅 септември – октомври🌿 плод🆕 ново во сезонатаавгуст ✗септември ✓октомври ✓

Најпознатиот есенски плод од живите огради и рабовите на шумите. Шипинките се берат кога се целосно црвени, а сè уште цврсти. За чај и мармалад внатрешните влакненца и семките се отстрануваат.

Кисел трн

Berberis vulgaris

📅 септември – февруари🌿 плод, корен🆕 ново во сезонатаавгуст ✗септември ✓октомври ✓

Трнлив грм со жолто дрво и гроздови од издолжени, кисели, црвени плодови. Плодовите остануваат на гранките до зима.

⚠️

Коренот и кората се користат само по совет од лекар. Не се користат во бременост.

Модра смрека

Juniperus communis

📅 август – октомври🌿 плод🆕 ново во сезонатаавгуст ✓септември ✓октомври ✓

Иглолисен грм со боцкави иглички во групи по три. Плодовите зреат две години, па на ист грм има и зелени и модро-црни. Се берат само зрелите, модро-црни, со истресување на платно.

⚠️

Не се користи во бременост и при болести на бубрезите. Не ја мешајте со другите видови смрека – некои се отровни.

Диво јаболко, киселица

Malus sylvestris

📅 јули – септември🌿 плодавгуст ✓септември ✓октомври ✗

Ситните, кисели јаболка се берат до септември, кога ќе почнат да паѓаат.

Трнинка

Prunus spinosa

📅 мај – октомври🌿 цвет, плодавгуст ✓септември ✓октомври ✓

Сините, трпки плодови се најдобри по првите мразеви, кога стануваат помеки и помалку трпки.

Лешник

Corylus avellana

📅 јули – октомври🌿 лист, плодавгуст ✓септември ✓октомври ✓

Дивите лешници се берат кога лушпата ќе почне да кафенее и плодовите сами да паѓаат.

Капина

Rubus fruticosus

📅 јуни – септември🌿 лист, плодавгуст ✓септември ✓октомври ✗

Август е месецот на капините. Се берат зрелите, црни плодови.

Малина

Rubus idaeus

📅 јуни – септември🌿 лист, плодавгуст ✓септември ✓октомври ✗

Дивите малини на планина зреат до септември.

Боровинка

Vaccinium myrtillus

📅 мај – август🌿 лист, плодавгуст ✓септември ✗октомври ✗

Август е последниот месец. Плодовите се берат рачно.

⚠️

Не берете со гребени („чешли“) што ги кинат гранчињата.

Корени: сезоната почнува наесен

Наесен растенијата ги собираат хранливите материи во коренот, па тогаш се копа. Копајте само дел од растенијата на едно место, а дупките затрупајте ги.

Бел слез

Althaea officinalis

📅 август – октомври🌿 лист, корен🆕 ново во сезонатаавгуст ✓септември ✓октомври ✓

Висок слез со меки, кадифени листови и бледорозови цветови, на влажни и солени места. Листовите се берат во август, а коренот наесен, од растенија постари од две години.

Ангелика ⚠️

Angelica sylvestris

📅 септември – октомври🌿 корен🆕 ново во сезонатаавгуст ✗септември ✓октомври ✓

Високо штитоносно растение од влажните шуми и покрај потоците. Се копа коренот наесен.

⚠️

Штитоносните растенија лесно се мешаат со смртно отровни видови. Не копајте ангелика сами ако не сте сигурни во видот. Свежиот сок може да ја направи кожата чувствителна на сонце.

Лопух ⚠️

Petasites hybridus

📅 август – октомври🌿 лист, корен🆕 ново во сезонатаавгуст ✓септември ✓октомври ✓

Крупни листови, широки и до половина метар, покрај реки и потоци.

⚠️

Лопухот содржи пиролизидински алкалоиди, кои го оштетуваат црниот дроб. Не се користи за домашен чај. Се собира само за индустријата.

Вилино сито

Carlina acaulis

📅 октомври – март🌿 корен🆕 ново во сезонатаавгуст ✗септември ✗октомври ✓

Сребрената „ѕвезда“ од планинските пасишта. Сезоната на коренот почнува во октомври.

⚠️

Видот е заштитен на многу места. Проверете кај надлежните институции пред собирање.

Грмотрн, зајачки трн

Ononis spinosa

📅 октомври – март🌿 корен🆕 ново во сезонатаавгуст ✗септември ✗октомври ✓

Трнлив полугрм од сувите ливади. Коренот се копа од октомври.

Сладок папрат

Polypodium vulgare

📅 октомври – март🌿 корен (ризом)🆕 ново во сезонатаавгуст ✗септември ✗октомври ✓

Мал зимзелен папрат врз камења и мов. Ризомот се собира од октомври.

⚠️

Не мешајте го со другите папрати – машката папрат е отровна.

Чуен

Saponaria officinalis

📅 октомври – март🌿 корен🆕 ново во сезонатаавгуст ✗септември ✗октомври ✓

Коренот што пени како сапун. Се копа од октомври.

⚠️

Не е за пиење дома – сапонините го надразнуваат стомакот.

Перуника

Iris spp.

📅 октомври – март🌿 корен (ризом)🆕 ново во сезонатаавгуст ✗септември ✗октомври ✓

Ризомот се собира од октомври, кога растението ќе престане да расте.

⚠️

Свежиот ризом е отровен и не е за домашна употреба.

Чичок

Arctium lappa

📅 октомври – јули🌿 лист, корен🆕 ново во сезонатаавгуст ✗септември ✗октомври ✓

Сезоната на коренот повторно почнува во октомври. Се копа од млади растенија, што немаат стебло со цвет.

Пиревина

Elymus repens

📅 март – октомври🌿 корен (ризом)август ✓септември ✓октомври ✓

Октомври е последниот месец. Ризомите се собираат при есенското орање и плевење.

⚠️

Не собирајте од прскани ниви.

Божур

Paeonia peregrina

📅 април – септември🌿 цвет, коренавгуст ✓септември ✓октомври ✗

Септември е последниот месец.

⚠️

Дивиот божур е сè поредок. Пред собирање проверете кај надлежните институции дали е заштитен.

Билки, цветови и листови

Летните билки се берат до првите студени ноќи. Во август за многу од нив е последниот месец.

Ајдучка трева

Achillea millefolium

📅 јуни – август🌿 цела билка, цветавгуст ✓септември ✗октомври ✗

Август е последниот месец. Се сечат горните цветни делови.

⚠️

Може да предизвика алергија. Не се користи во бременост.

Планински чај, оригано

Origanum vulgare

📅 јули – август🌿 цела билкаавгуст ✓септември ✗октомври ✗

Август е последниот месец. Се сечат цветните врвови.

Мајчина душичка

Thymus spp.

📅 мај – октомври🌿 цела билка, цветавгуст ✓септември ✓октомври ✓

Се сечат горните гранчиња, без коренот.

Чубрика

Satureja montana

📅 јуни – октомври🌿 цела билкаавгуст ✓септември ✓октомври ✓

Во август и септември цвета и е најмирисна.

Жалфија

Salvia officinalis

📅 јули – септември🌿 цела билка, листавгуст ✓септември ✓октомври ✗

Се берат листовите и горните гранчиња.

⚠️

Не се користи подолго време, во бременост, доење и кај епилепсија.

Ранилист

Stachys officinalis

📅 јуни – септември🌿 цела билкаавгуст ✓септември ✓октомври ✗

Се бере надземниот дел во цвет.

Бел дубец ⚠️

Teucrium polium

📅 јуни – август🌿 цела билка, цветавгуст ✓септември ✗октомври ✗

Август е последниот месец.

⚠️

Видовите од родот подубец (Teucrium) при подолга употреба можат да го оштетат црниот дроб. Не ги користете без совет од лекар или фармацевт.

Кукавичко цвеќе

Fumaria officinalis

📅 јуни – септември🌿 цела билкаавгуст ✓септември ✓октомври ✗

Се бере надземниот дел во цвет.

⚠️

Се користи кратко и само по совет од лекар или фармацевт.

Гола килавица

Herniaria glabra

📅 јуни – септември🌿 цела билкаавгуст ✓септември ✓октомври ✗

Се бере целото растение.

Бела сапуница

Herniaria hirsuta

📅 јуни – септември🌿 цела билкаавгуст ✓септември ✓октомври ✗

Се бере целото растение.

Коњски опаш ⚠️

Equisetum arvense

📅 мај – септември🌿 цела билка (зелени стебла)август ✓септември ✓октомври ✗

Се берат зелените стебла.

⚠️

Не го мешајте со мочуришниот коњски опаш, кој е отровен.

Црвен кантарион

Centaurium erythraea

📅 мај – септември🌿 цела билкаавгуст ✓септември ✓октомври ✗

Се бере надземниот дел во цвет.

Овчарска торбичка

Capsella bursa-pastoris

📅 април – септември🌿 цела билкаавгуст ✓септември ✓октомври ✗

Се бере целото надземно растение.

⚠️

Не се користи во бременост.

Здравец

Geranium robertianum

📅 мај – октомври🌿 цела билка, коренавгуст ✓септември ✓октомври ✓

Наесен се собира и коренот.

Црн слез

Malva sylvestris

📅 мај – октомври🌿 цела билка, цвет, лист, коренавгуст ✓септември ✓октомври ✓

Наесен се собира и коренот.

Коприва

Urtica dioica

📅 мај – октомври🌿 цела билка, лист, семе, коренавгуст ✓септември ✓октомври ✓

Во август и септември се собира семето, а во октомври коренот.

Глуварче

Taraxacum officinale

📅 април – октомври🌿 цела билка, цвет, лист, коренавгуст ✓септември ✓октомври ✓

Наесен коренот е најбогат и се копа во септември и октомври.

Лопен

Verbascum densiflorum

📅 јуни – август🌿 цвет, листавгуст ✓септември ✗октомври ✗

Август е последниот месец за цветовите.

⚠️

Чајот се процедува низ густа газа.

Планински бор (клек)

Pinus mugo

📅 јуни – август🌿 цвет (млади ресовки и шишарки)август ✓септември ✗октомври ✗

Август е последниот месец.

⚠️

Берете умерено, само каде што е дозволено.

Вратика ⚠️

Tanacetum vulgare

📅 јуни – септември🌿 цела билка, цвет, листавгуст ✓септември ✓октомври ✗

Се собира само за индустријата.

⚠️

Вратиката содржи тујон, кој е отровен. Не се користи за домашен чај.

Подбел ⚠️

Tussilago farfara

📅 март – октомври🌿 цвет, листавгуст ✓септември ✓октомври ✓

Се берат листовите. Октомври е последниот месец.

⚠️

Содржи пиролизидински алкалоиди. Не се користи подолго време, во бременост, доење и кај деца.

Теснолисен тегавец

Plantago lanceolata

📅 мај – октомври🌿 листавгуст ✓септември ✓октомври ✓

Се берат здрави, чисти листови.

Широколисен тегавец

Plantago major

📅 мај – октомври🌿 листавгуст ✓септември ✓октомври ✓

Се берат чисти листови, далеку од патишта.

Шумска јагода

Fragaria vesca

📅 мај – август🌿 листавгуст ✓септември ✗октомври ✗

Август е последниот месец за листот.

Отровни растенија од календарот: само за индустријата

Овие три вида ги откупува фармацевтската индустрија и се собираат само организирано, од луѓе со дозвола и обука. За домашна употреба – не.

Див тутун ☠️

Atropa belladonna

📅 мај – август🌿 цела билка, листавгуст ✓септември ✗октомври ✗

Само организирано, за индустријата.

☠️

Отровно растение. Се собира само организирано, за фармацевтската индустрија. Не берете го за домашна употреба.

Мразовец ☠️

Colchicum autumnale

📅 јуни – септември🌿 цвет, семеавгуст ✓септември ✓октомври ✗

Само организирано, за индустријата.

☠️

Отровно растение. Се собира само организирано, за фармацевтската индустрија. Не берете го за домашна употреба. Мразовецот е меѓу најотровните растенија на нашите ливади.

Бршлен ☠️

Hedera helix

📅 јуни – октомври🌿 лист, плодавгуст ✓септември ✓октомври ✓

Само организирано, за индустријата.

☠️

Отровно растение. Се собира само организирано, за фармацевтската индустрија. Не берете го за домашна употреба. Бобинките се особено опасни за деца.

Лишаи

Исландски лишај

Cetraria islandica

📅 февруари – ноември🌿 цела билкаавгуст ✓септември ✓октомври ✓

Се собира на високите пасишта до првиот снег.

Буков, боров и дабов лишај

Usnea barbata и лишаи од бор и даб

📅 февруари – ноември🌿 цела билкаавгуст ✓септември ✓октомври ✓

Се собираат само од паднати гранки.

⚠️

Лишаите растат многу бавно.

Совети за собирање билки наесен

1. 1Корените копајте по дожд, кога земјата е мека, и земете само дел од растенијата на едно место.
2. 2Корените измијте ги веднаш, исечете ги на парчиња и сушете ги на топло, проветрено место.
3. 3Плодовите сушете ги во тенок слој и превртувајте ги. Шипката и трнинката може да се сушат и во рерна на ниска температура.
4. 4Пазете на ловната сезона. Наесен во шумата има ловци. Носете нешто светло и движете се по патеки.
5. 5Не копајте штитоносни растенија (ангелика и слични) ако не сте сигурни во видот – меѓу нив има смртно отровни.

Заклучок

Билки во август, септември и октомври значат крај на летните цветови и почеток на сезоната на плодовите и корените. Берете зрели плодови, копајте умерено и внимавајте на отровните видови и на штитоносните растенија. Продолжението за ноември и декември е во текстот „Што се бере во ноември и декември“.

🛒 Од Земјоделие шопВиди ја продавницата →

Семиња и саднициЗа есенското садење во градина.Погледни →

Машини и алатиАшовчиња и алат за копање.Погледни →

Обувки и работна облекаЧизми за кал и есенска шума.Погледни →

МеханизацијаТрактори и земјоделска механизација.Погледни →