Што се бере во ноември и декември: билки, корени и лишаи

Многумина мислат дека со првите мразеви завршува и собирањето билки. Но, собирање билки во ноември и декември значи пред сè собирање корени. Растението е во мирување, а целата сила му е во подземниот дел. Тогаш се копаат коренот од чичок, грмотрн, вилино сито, чуен и сладок папрат. На гранките сè уште висат црвените плодови од киселиот трн, а за белата имела и за лишаите ова е сезоната.

Списокот е според календарот на Секторот за користење на други шумски производи. Целиот календар за 70 видови по месеци е во текстот „Календар за собирање билки“.

Собирање билки во ноември и декември: преглед

При собирање билки во ноември важи едно правило: што не е во табелата, сега не се бере. Табелата има 10 реда, а видовите се 12, бидејќи буковиот, боровиот и дабовиот лишај се во ист ред. Сите три се собираат до крајот на ноември.

Корени: главната работа во ноември и декември

Чичок

Arctium lappa

📅 октомври – јули🌿 корен (наесен), лист (лето)ноември ✓декември ✓

Крупно двогодишно растение со широки листови и бодликави главички што се лепат за облеката и за влакната на животните. Расте покрај патеки, огради и запуштени места.

Коренот се копа од млади растенија, во првата есен, кога е сочен и полн. Традиционално се користи за масло за коса и за кожа.

Вилино сито

Carlina acaulis

📅 октомври – март🌿 коренноември ✓декември ✓

Ниско растение со бодликави листови легнати на земјата и голем сребренобел цвет како ѕвезда. Во влажно време цветот се затвора, па во народот се користи како „прогноза за времето“. Расте на планински пасишта.

Се собира коренот, од октомври до март.

Грмотрн, зајачки трн

Ononis spinosa

📅 октомври – март🌿 коренноември ✓декември ✓

Трнлив полугрм висок до половина метар, со розови цветови во лето. Расте на суви ливади, пасишта и покрај патишта.

Се собира коренот. Традиционално се користи во чаеви за мочните патишта.

Сладок папрат

Polypodium vulgare

📅 октомври – март🌿 корен (ризом)ноември ✓декември ✓

Мала, зимзелена папрат што расте на камења, ѕидови и стебла обраснати со мов. Подземното стебло (ризом) има сладок вкус, по кој го добила името.

Се собира ризомот, од октомври до март.

⚠️

Не мешајте го со другите папрати – машката папрат (Dryopteris filix-mas) е отровна. Сладокиот папрат е мал и расте врз камења и мов, а не од почва во шумата.

Чуен

Saponaria officinalis

📅 октомври – март🌿 коренноември ✓декември ✓

Растение со бледорозови цветови во лето. Коренот содржи сапонини – кога се меша со вода, пени како сапун. Расте покрај реки, патишта и во ниви.

Коренот традиционално се користел за перење волна, а во индустријата и за правење халва.

⚠️

Сапонините ги надразнуваат стомакот и цревата. Коренот не се користи дома за пиење.

Перуника

Iris spp.

📅 октомври – март🌿 корен (ризом)ноември ✓декември ✓

Позната градинска и дива перуника со сини, виолетови или бели цветови напролет. Се собира задебелениот подземен ризом.

Исушениот ризом со години добива мирис на виолетка и се користи во парфимеријата.

⚠️

Свежиот ризом е отровен и ги надразнува кожата и стомакот. Не е за домашна употреба.

Плодови: кисел трн

Кисел трн

Berberis vulgaris

📅 септември – февруари🌿 плод, коренноември ✓декември ✓

Трнлив грм со жолти цветови напролет и издолжени, сјајно црвени плодови што висат на гранките цела зима. Расте по рабовите на шумите и на сончеви, камењарски места.

Зрелите плодови се кисели и богати со витамин C – се сушат или се прават сокови и џемови.

⚠️

Освен зрелите плодови, другите делови од растението (коренот, кората, незрелите плодови) содржат силни материи и се користат само со стручен совет.

Бела имела: само за индустријата

Бела имела ☠️

Viscum album

📅 ноември – март🌿 цела билка, листноември ✓декември ✓

Зимзелено полупаразитско растение што расте во топки на гранките од топола, јаболко, бор и други дрвја. Во зима се гледаат белите, лепливи бобинки.

Се собира за фармацевтската индустрија, од ноември до март.

☠️

Отровно растение. Бобинките се особено опасни за децата. Не се користи дома без стручен совет.

Лишаи: последна шанса во ноември

Исландски лишај

Cetraria islandica

📅 февруари – ноември🌿 цела билканоември ✓декември ✗

Лисест, кафеаво-зелен лишај што расте во густи перничиња на високите планински пасишта. Кога е сув, е крт, а кога е влажен – мек и гумест.

Традиционално се користи против кашлица и е составен дел на некои пастили за грло.

Буков, боров и дабов лишај

Usnea barbata и лишаи од бор и даб

📅 февруари – ноември🌿 цела билканоември ✓декември ✗

Лишаи што растат на кората и гранките на буката, борот и дабот. Брадестиот лишај (Usnea) виси од гранките како сиво-зелена брада и расте само таму каде што воздухот е чист.

Се собираат од февруари до ноември – ноември е последниот месец во сезоната.

⚠️

Лишаите растат многу бавно, по неколку милиметри годишно. Собирајте ги само од паднати гранки и дрвја што се сечат, а не од живи стебла.

Како правилно се копа и суши корен

1. 1Копајте само дел од растенијата – најмногу 20% на едно место. Остатокот се остава за обнова.
2. 2Копајте со мотичка или ашовче, внимателно околу растението, за да не се кине коренот.
3. 3Затрупајте ја дупката со земја и лисја.
4. 4Измијте го коренот веднаш, во ладна вода, без долго натопување.
5. 5Исечете ги подебелите корени на парчиња или надолжно, за побрзо да се исушат.
6. 6Сушете во сенка и на проветрено место, а при потреба во сушара на најмногу 40–50°C.
7. 7Чувајте во хартиени или платнени ќеси, на суво место, со етикета: вид и датум.

Заклучок

Собирање билки во ноември и декември не е мит – сезоната не завршува наесен. Во ноември и декември на ред се корените, киселиот трн, белата имела и последните лишаи. Копајте умерено, оставете доволно за следната година, а сè што е отровно или непознато оставете го во шумата. Од јануари продолжуваме со новиот месечен календар.

🛒 Од Земјоделие шопВиди ја продавницата →

Машини и алатиМотички, ашовчиња и алат за градина и шума.Погледни →

Обувки и работна облекаТопли и цврсти чизми за зимска шума.Погледни →

Семиња и саднициПодгответе се за пролетната сеидба.Погледни →

МеханизацијаТрактори и земјоделска механизација.Погледни →