Билки во јуни и јули: што се бере и на што да внимавате

Билки во јуни и јули се собираат повеќе отколку во кој било друг дел од годината. На ливадите цветаат кантарионот и ајдучката трева, во селата мирисаат липите, а на планините е време за шарпланинскиот чај, мајчината душичка и чубриката. Ова се месеци кога се полнат торбите за чај за цела зима.

Списокот е според календарот на Секторот за користење на други шумски производи. Целиот календар за 70 видови е во текстот „Календар за собирање билки“.

Билки во јуни и јули: што се бере во кој месец

🆕 = вид што не се собирал во мај. ☠️ = отровно. ⚠️ = внимавајте. Буковиот, боровиот и дабовиот лишај се во ист ред.

Летни цветови: кантарион, ајдучка трева, липа, лопен

Јуни и јули се врв на цветањето. Цветовите се берат на сув, сончев ден, откако ќе се исуши росата, и веднаш се сушат во сенка, во тенок слој.

Ајдучка трева

Achillea millefolium

📅 јуни – август🌿 цела билка, цвет🆕 ново во сезонатајуни ✓јули ✓

Една од најпознатите летни билки. Расте на ливади, меѓи и покрај патишта, со бели, ретко розови штитови од ситни цветови и фино изделени, „пердувести“ листови. Се сечат горните цветни делови, долги до 20–30 cm.

⚠️

Може да предизвика алергија кај луѓе чувствителни на камилица и други главоцветни растенија. Не се користи во бременост.

Жолт кантарион ⚠️

Hypericum perforatum

📅 јуни – јули🌿 цела билка, цвет🆕 ново во сезонатајуни ✓јули ✓

Летна билка со жолти цветови, која цвета околу Ивановден. Ако лист се гледа спроти светлина, се гледаат ситни, проѕирни точки. Кога ќе се протријат, цветовите оставаат црвеникава боја на прстите. Се сечат горните цветни врвови.

⚠️

Кантарионот влијае на дејството на многу лекови: контрацептивни пилули, антидепресиви, лекови за разредување на крвта и други. Ја зголемува чувствителноста на кожата на сонце. Не го користете без совет од лекар или фармацевт ако земате какви било лекови.

Лопен

Verbascum densiflorum

📅 јуни – август🌿 цвет, лист🆕 ново во сезонатајуни ✓јули ✓

Високо, до два метри, растение со меки, влакнести листови и долг клас од крупни жолти цветови. Цветовите се отвораат постепено и се берат секое утро, без чашката, и брзо се сушат.

⚠️

Ситните влакненца на листот ја надразнуваат кожата и грлото. Чајот секогаш се процедува низ густа газа.

Бела (сребрена) липа

Tilia tomentosa

📅 мај – јули🌿 цвет, листјуни ✓јули ✓

Белата липа цвета подоцна од другите липи, во јуни и јули. Се бере цветот со крилцето, кога се отворени околу половина од цветовите.

Ситнолисна липа

Tilia cordata

📅 мај – јули🌿 цветјуни ✓јули ✓

Цвета во јуни. Цветот се суши во тенок слој, во сенка, без превртување.

Камилица

Matricaria chamomilla

📅 мај – јули🌿 цела билка, цветјуни ✓јули ✓

Јули е последниот месец за собирање. Цветните главички се берат на сончев ден, 3–5 дена по отворањето.

Бозел ⚠️

Sambucus nigra

📅 мај – јуни🌿 цветјуни ✓јули ✗

Јуни е последниот месец за цветот, кој се бере на сув, сончев ден.

⚠️

Не го мешајте со тревестиот бурјан, кој е отровен.

Бел глог

Crataegus monogyna

📅 април – јули🌿 цвет, лист, плодјуни ✓јули ✓

Во јуни и јули се собира листот. Плодовите (глогинки) се берат наесен.

⚠️

Ако земате лекови за срце или крвен притисок, не го користете без совет од лекар.

Планински бор (клек)

Pinus mugo

📅 јуни – август🌿 цвет (млади ресовки и шишарки)🆕 ново во сезонатајуни ✓јули ✓

Нискиот, полегнат бор од највисоките делови на нашите планини, над границата на шумата. Се собираат младите, зелени шишарки и ресовки, од кои традиционално се прави сируп.

⚠️

Клекот расте во заштитени планински подрачја. Берете умерено и само таму каде што е дозволено, без кршење гранки.

Вратика ⚠️

Tanacetum vulgare

📅 јуни – септември🌿 цела билка, цвет, лист🆕 ново во сезонатајуни ✓јули ✓

Високо растение со жолти, копчести главички без ливчиња и силен, непријатен мирис. Расте покрај патишта, реки и насипи.

⚠️

Вратиката содржи тујон, кој е отровен. Не се користи за домашен чај. Се собира само за индустријата.

Планински чаеви и цели билки

Кај повеќето летни билки се бере горниот, расцветан дел од растението. Сечете со ножици или нож, без чупење на коренот, и врзувајте ги во мали китки за сушење.

Планински чај, оригано

Origanum vulgare

📅 јули – август🌿 цела билка🆕 ново во сезонатајуни ✗јули ✓

Мирисно растение со розово-виолетови цветови, на сончеви рабови на шуми и сечишта. Се сечат горните цветни делови кога растението цвета.

Чубрика

Satureja montana

📅 јуни – октомври🌿 цела билка🆕 ново во сезонатајуни ✓јули ✓

Ниско, дрвенесто, мирисно грмче на суви, камењарски места. Се сечат горните, зелени гранчиња пред и за време на цветањето.

Жалфија

Salvia officinalis

📅 јули – септември🌿 цела билка, лист🆕 ново во сезонатајуни ✗јули ✓

Дива жалфија има на сувите, камењарски места на југот. Се берат листовите и горните гранчиња, пред и за време на цветањето.

⚠️

Не се користи подолго време, во бременост и доење, ниту кај епилепсија.

Мајчина душичка

Thymus spp.

📅 мај – октомври🌿 цела билка, цветјуни ✓јули ✓

Во јуни и јули е во полн цвет. Се сечат само горните, расцветани гранчиња, без чупење на коренот.

Ранилист

Stachys officinalis

📅 јуни – септември🌿 цела билка🆕 ново во сезонатајуни ✓јули ✓

Растение со густ клас од розово-пурпурни цветови на влажни ливади и светли шуми. Се бере надземниот дел во цвет.

Бел дубец ⚠️

Teucrium polium

📅 јуни – август🌿 цела билка, цвет🆕 ново во сезонатајуни ✓јули ✓

Сиво-бело, влакнесто грмче со ситни белузлави цветови, на суви, сончеви места. Се сечат горните цветни делови.

⚠️

Видовите од родот подубец (Teucrium) при подолга или прекумерна употреба можат да го оштетат црниот дроб. Не ги користете без совет од лекар или фармацевт.

Кукавичко цвеќе

Fumaria officinalis

📅 јуни – септември🌿 цела билка🆕 ново во сезонатајуни ✓јули ✓

Нежен плевел од ниви и градини, со сино-зелени, фино изделени листови и ситни розови цветови со темен врв. Се бере надземниот дел во цвет.

⚠️

Се користи само кратко време и само по совет од лекар или фармацевт.

Гола килавица

Herniaria glabra

📅 јуни – септември🌿 цела билка🆕 ново во сезонатајуни ✓јули ✓

Ситно, полегнато растение што прави зелени „перничиња“ на песокливи и суви места. Се бере целото растение.

Бела сапуница

Herniaria hirsuta

📅 јуни – септември🌿 цела билка🆕 ново во сезонатајуни ✓јули ✓

Блиска на голата килавица, но цела е покриена со ситни влакненца и е сиво-зелена. Расте на суви, песокливи места.

Коњски опаш ⚠️

Equisetum arvense

📅 мај – септември🌿 цела билка (зелени стебла)јуни ✓јули ✓

Се берат зелените стебла.

⚠️

Не го мешајте со мочуришниот коњски опаш, кој е отровен.

Црвен кантарион

Centaurium erythraea

📅 мај – септември🌿 цела билкајуни ✓јули ✓

Во јуни и јули е во полн цвет. Се бере надземниот дел.

Овчарска торбичка

Capsella bursa-pastoris

📅 април – септември🌿 цела билкајуни ✓јули ✓

Се бере целото надземно растение додека цвета.

⚠️

Не се користи во бременост, освен по совет од лекар.

Здравец

Geranium robertianum

📅 мај – октомври🌿 цела билка, коренјуни ✓јули ✓

Се бере надземниот дел во цвет.

Црн слез

Malva sylvestris

📅 мај – октомври🌿 цела билка, цвет, лист, коренјуни ✓јули ✓

Цветовите се берат штом ќе се отворат.

Коприва

Urtica dioica

📅 мај – октомври🌿 цела билка, лист, семе, коренјуни ✓јули ✓

Летото се берат горните делови пред цветањето, а на покосените места израснуваат нови, млади стебла.

Глуварче

Taraxacum officinale

📅 април – октомври🌿 цела билка, цвет, лист, коренјуни ✓јули ✓

Се собира и во текот на летото.

Листови

Листовите се берат здрави, без дамки и прашина. Кај капината и малината се берат млади листови, пред плодовите.

Мечкино грозје

Arctostaphylos uva-ursi

📅 јуни – јули🌿 лист🆕 ново во сезонатајуни ✓јули ✓

Ниско, полегнато, зимзелено грмче на високите планини, со кожести, сјајни листови и црвени бобинки. Се берат само листовите, со кинење на мал дел од гранчињата.

⚠️

Се користи само кратко време. Не се користи во бременост и доење, кај деца и при болести на бубрезите, освен по совет од лекар.

Капина

Rubus fruticosus

📅 јуни – септември🌿 лист, плод🆕 ново во сезонатајуни ✓јули ✓

Во јуни и јули се берат младите листови, пред цветањето или на почетокот од него. Плодовите се берат од јули.

Малина

Rubus idaeus

📅 јуни – септември🌿 лист, плод🆕 ново во сезонатајуни ✓јули ✓

Дивата малина расте на сечишта и рабови на планинските шуми. Се берат младите листови, а плодовите од јули.

Лешник

Corylus avellana

📅 јули – октомври🌿 лист, плод🆕 ново во сезонатајуни ✗јули ✓

Во јули се собираат листовите, а лешниците се берат наесен, кога ќе почнат сами да паѓаат.

Бреза

Betula pendula

📅 мај – јуни🌿 листјуни ✓јули ✗

Јуни е последниот месец за листовите.

Теснолисен тегавец

Plantago lanceolata

📅 мај – октомври🌿 листјуни ✓јули ✓

Се берат здрави, чисти листови.

Широколисен тегавец

Plantago major

📅 мај – октомври🌿 листјуни ✓јули ✓

Се берат чисти листови, далеку од патишта.

Шумска јагода

Fragaria vesca

📅 мај – август🌿 листјуни ✓јули ✓

Се собира листот.

Боровинка

Vaccinium myrtillus

📅 мај – август🌿 лист, плодјуни ✓јули ✓

Од јули зреат плодовите на планина.

⚠️

Не берете со гребени („чешли“) што ги кинат гранчињата.

Подбел ⚠️

Tussilago farfara

📅 март – октомври🌿 цвет, листјуни ✓јули ✓

Летото се берат листовите.

⚠️

Содржи пиролизидински алкалоиди. Не се користи подолго време, во бременост, доење и кај деца, освен по совет од лекар.

Плодови и корени

Диво јаболко, киселица

Malus sylvestris

📅 јули – септември🌿 плод🆕 ново во сезонатајуни ✗јули ✓

Ситни, кисели и трпки јаболка од дивите дрвја на рабовите на шумите. Собирањето почнува во јули.

Трнинка

Prunus spinosa

📅 мај – октомври🌿 цвет, плодјуни ✓јули ✓

Според календарот се собира и летото, а плодовите се најдобри наесен, по првите мразеви.

Божур

Paeonia peregrina

📅 април – септември🌿 цвет, коренјуни ✓јули ✓

Летото се собираат семињата и коренот.

⚠️

Дивиот божур е сè поредок. Пред собирање проверете кај надлежните институции дали е заштитен.

Чичок

Arctium lappa

📅 октомври – јули🌿 лист, коренјуни ✓јули ✓

Јули е последниот месец за листовите и коренот.

Пиревина

Elymus repens

📅 март – октомври🌿 корен (ризом)јуни ✓јули ✓

Ризомите се собираат при плевење.

⚠️

Не собирајте од прскани ниви.

Отровни растенија од календарот: само за индустријата

Овие четири вида ги откупува фармацевтската индустрија и се собираат само организирано, од луѓе со дозвола и обука. За домашна употреба – не.

Див тутун ☠️

Atropa belladonna

📅 мај – август🌿 цела билка, листјуни ✓јули ✓

Само организирано, за индустријата.

☠️

Отровно растение. Се собира само организирано, за фармацевтската индустрија. Не берете го за домашна употреба.

Мразовец ☠️

Colchicum autumnale

📅 јуни – септември🌿 цвет, семе🆕 ново во сезонатајуни ✓јули ✓

Само организирано, за индустријата.

☠️

Отровно растение. Се собира само организирано, за фармацевтската индустрија. Не берете го за домашна употреба. Мразовецот е меѓу најотровните растенија на нашите ливади.

Кукуданка ☠️

Consolida regalis

📅 мај – јуни🌿 цветјуни ✓јули ✗

Само организирано, за индустријата.

☠️

Отровно растение. Се собира само организирано, за фармацевтската индустрија. Не берете го за домашна употреба.

Бршлен ☠️

Hedera helix

📅 јуни – октомври🌿 лист, плод🆕 ново во сезонатајуни ✓јули ✓

Само организирано, за индустријата.

☠️

Отровно растение. Се собира само организирано, за фармацевтската индустрија. Не берете го за домашна употреба. Бобинките се особено опасни за деца.

Лишаи

Исландски лишај

Cetraria islandica

📅 февруари – ноември🌿 цела билкајуни ✓јули ✓

Летото е најдобро време за собирање на високите пасишта.

Буков, боров и дабов лишај

Usnea barbata и лишаи од бор и даб

📅 февруари – ноември🌿 цела билкајуни ✓јули ✓

Се собираат само од паднати гранки.

⚠️

Лишаите растат многу бавно.

Совети за собирање билки во јуни и јули

1. 1Берете наутро, откако ќе се исуши росата, а пред најголемата жега. На сонце билките брзо венеат и губат мирис.
2. 2Сечете, не чупајте. Кај планинските чаеви, мајчината душичка и чубриката користете ножици и оставете го коренот.
3. 3Сушете во сенка, на промаја. На директно сонце летните билки ја губат бојата и етеричните масла.
4. 4Сувите билки чувајте ги во хартиени кеси или стаклени тегли, на темно и суво место, со етикета: име и датум.
5. 5На планина внимавајте на заштитените подрачја. Во националните паркови и заштитените подрачја собирањето може да е забрането или ограничено.
6. 6Оставете доволно за обнова и за пчелите. Од едно место земете најмногу половина.

Заклучок

Билки во јуни и јули има најмногу, а и најмногу луѓе тогаш одат на планина. Берете само познати видови, сечете умерено, внимавајте на кантарионот ако земате лекови, а отровните растенија оставете ги на организираното собирање. Од август продолжуваме со доцниот летен и есенски календар.

🛒 Од Земјоделие шопВиди ја продавницата →

Семиња и саднициЗасадете билки и во своја градина.Погледни →

Машини и алатиНожици и алат за градина.Погледни →

Обувки и работна облекаЦврсти обувки за планина.Погледни →

МеханизацијаТрактори и земјоделска механизација.Погледни →