Македонскиот земјоделец е лут – ама само на Facebook
Секоја година истата приказна. Ниска откупна цена, скапо ѓубриво, скапа нафта, скапа механизација, доцнење на субвенции, недостиг од работници и несигурен пласман. Незадоволство има многу. Но кога треба тоа незадоволство да се претвори во масовна и организирана акција – сликата е сосема поинаква.
Секоја година истата приказна.
Ниска откупна цена. Скапо ѓубриво. Скапа нафта. Скапа механизација. Доцнат субвенции. Нема работници. Нема сигурен пласман.
Една година суша, друга година град, трета година увозот ја руши домашната цена.
И секоја година ја слушаме истата реченица.
Но очигледно – може.
Затоа што следната година повторно го гледаме истото.
Македонските земјоделци ги има во речиси секој регион во државата. Тие произведуваат храна и од земјоделството директно или индиректно живеат многу семејства.
А сепак, кога треба да се организира еден сериозен, масовен и заеднички земјоделски протест – одеднаш бројноста исчезнува.
Кога проблемот е кај соседот – тоа не е наш проблем
Ако падне цената на грозјето, лозарите се лути.
Ако нема добра цена за пиперката, се лутат градинарите.
Ако млекото е евтино, реагираат сточарите.
Ако пченицата не се исплати, реагираат житопроизводителите.
Но останатите најчесто гледаат од страна.
Како проблемот да не е ист.
Како утре истата приказна да нема да стигне и до нив.
И токму тука почнува слабоста.
Македонскиот земјоделец ретко се гледа себеси како дел од една голема земјоделска заедница.
Се гледа како лозар.
Како тутунар.
Како сточар.
Како оризопроизводител.
Како градинар.
Како овоштар.
А сè додека секој се бори само за својата нива, својата крава и својот килограм производ – сите заедно остануваат послаби.
Имаме многу здруженија, а малку единство
Во Македонија не недостигаат земјоделски здруженија.
Она што многу почесто недостига е доверба.
Речиси секој сектор има некаков претставник, претседател, асоцијација или регионална организација.
Но колку земјоделци навистина веруваат дека некој зборува во нивно име?
Кога има десет здруженија и единаесет различни ставови, многу лесно секоја група може да заврши на посебен состанок и со посебно ветување.
Еден ќе добие ветување.
Друг рок.
Трет некаква мерка.
Четврти ќе биде повикан на преговори.
И заедничкиот притисок може да исчезне уште пред навистина да започне.
Најопасната реченица: „Јас што ќе сменам?“
Можеби една од најголемите слабости во целиот систем е чувството на немоќ.
Еден земјоделец навистина тешко може сам да промени нешто.
Но илјадници земјоделци кои настапуваат заедно веќе претставуваат глас што тешко може да биде игнориран.
Проблемот е што секој чека прво да види дали ќе излезат другите.
И така сите чекаат.
А на Facebook – револуција
Отворете која било вест за ниска откупна цена или проблем во земјоделството.
Сто коментари.
Стотици реакции.
Десетици луѓе кои пишуваат дека „ова мора да престане“.
И тогаш доаѓа денот кога треба нешто навистина да се направи.
Од стотици реакции – мал број луѓе.
Од десетици гласни коментари – уште помалку луѓе подготвени да се појават лично.
А од многумина кои напишале „ајде сите“, веднаш доаѓа прашањето:
Социјалните мрежи им дадоа на земјоделците нешто што претходните генерации го немаа – можност илјадници луѓе од цела Македонија практично веднаш да комуницираат меѓу себе.
Тоа е огромна можност.
Но социјалните мрежи можеби создадоа и нешто друго:
Лесно е од дома да напишеш:
„Доста е.“
Многу потешко е следниот ден да ги оставиш обврските и лично да застанеш зад тоа што си го напишал.
Има и сосема реални причини
Секако, не е сè прашање на храброст, заинтересираност или волја.
Земјоделецот не работи во канцеларија.
Кравата мора да се измолзи.
Стоката мора да се нахрани.
Пластеникот не може едноставно да се заклучи цел ден.
Бербата не чека.
Жетвата не чека.
Ако човек од Струмица, Битола, Кочани, Прилеп или друг крај треба да патува, тоа значи изгубено време, гориво и работен ден.
Тоа се реални ограничувања.
Но ако истите проблеми траат со години, тогаш неизбежно се појавува едно непријатно прашање.
Политиката дополнително ги дели земјоделците
Штом ќе се најави некаков протест или поголемо незадоволство, многу брзо започнуваат прашањата:
„Кој стои зад ова?“
„Од која партија се?“
„Кој ги организира?“
„Кој ги плаќа?“
И земјоделец кој можеби едноставно е незадоволен од откупната цена, трошоците или пласманот може да се повлече само затоа што не сака следниот ден некој да го прогласи за „нечиј“.
Така реалниот економски проблем лесно се претвора во политичка кавга.
А земјоделецот повторно останува со истиот проблем.
Се гасне пожарот, но ретко се решава причината
Многу земјоделски реакции и протести започнуваат поради проблем кој мора итно да се реши.
Да се додадат неколку денари.
Да се исплати заостаната субвенција.
Да се интервенира со некоја мерка.
Да се реши проблемот оваа сезона.
И кога ќе се постигне некаков договор – сите се враќаат дома.
До следната година.
До следната култура.
До следниот проблем.
Многу поретко во јавноста се појавуваат долгорочни заеднички барања што би биле важни за земјоделците без разлика дали произведуваат домати, млеко, грозје, ориз или пченица.
Кога секоја криза се решава одделно, секоја следна борба повторно започнува речиси од нула.
Можеби проблемот воопшто не е бројноста
Често слушаме:
Но проблемот можеби не е само во бројот.
Проблемот е во расцепканоста.
По села.
По региони.
По култури.
По здруженија.
По политички поделби.
По лични интереси.
И сè додека земјоделецот од Струмица смета дека проблемот на сточарот од Битола не е негов проблем, а сточарот мисли дека ниската цена на грозјето во Тиквеш воопшто не го засега – заедничкиот земјоделски глас ќе останува расцепкан.
Најголемото прашање
Можеби затоа повеќе не треба да го поставуваме само прашањето:
Можеби поважното прашање е:
Незадоволство има.
Проблеми има.
Луѓе има.
Facebook коментари има повеќе од доволно.
Она што е најтешко е незадоволството од интернет да се претвори во вистинска организираност.
Од: „Треба нешто да направиме.“
Во: „Јас сум подготвен да учествувам.“
Најчесто поставувани прашања
1. Зошто земјоделските протести во Македонија често остануваат локални? + −
Една од причините е што различните земјоделски сектори имаат различни непосредни проблеми. Лозарите реагираат за грозјето, сточарите за млекото и добитокот, житопроизводителите за житото, а градинарите за зеленчукот. Поради тоа често недостига заедничка платформа што би ги обединила различните сектори.
2. Дали земјоделците имаат доволно здруженија? + −
Постојат повеќе здруженија, асоцијации и регионални организации. Прашањето е колкава е довербата во нив и колку успешно различните организации можат да настапат со заеднички став.
3. Каква улога има Facebook? + −
Социјалните мрежи овозможуваат земјоделците од различни делови на Македонија многу брзо да разменуваат информации и ставови. Но голем број реакции и коментари на интернет не значат автоматски и физичко учество во организирани активности.
4. Зошто е тешко еден земјоделец да остави работа и да учествува? + −
Земјоделското производство има секојдневни обврски кои не можат лесно да се одложат – хранење и молзење на добиток, наводнување, берба, жетва и други сезонски активности.
5. Зошто различните земјоделски сектори ретко настапуваат заедно? + −
Секој сектор има свои специфични проблеми, рокови и економски интереси. Без заеднички теми и заедничко претставување, реакциите често остануваат секторски или регионални.
6. Како политичките поделби влијаат врз земјоделските реакции? + −
Кога економското незадоволство се толкува низ партиска припадност, дел од земјоделците може да избегнуваат учество затоа што не сакаат нивното присуство да биде претставено како поддршка на одредена политичка страна.
7. Зошто краткорочните решенија не го решаваат проблемот? + −
Интервенција за една цена, една култура или една сезона може да реши непосреден проблем, но не мора да ги отстрани причините што повторно го создаваат истиот проблем следната година.
8. Дали бројноста е главниот проблем? + −
Не нужно. Голем предизвик е и расцепканоста по култури, региони, организации и интереси. Бројна група без заеднички настап може да има помало влијание од помала, но добро организирана група.
9. Што најмногу ја намалува подготвеноста за учество? + −
Покрај секојдневните земјоделски обврски, влијаат недовербата, чувството дека индивидуалното учество нема да промени ништо и сомнежот околу тоа кој стои зад одредена иницијатива.
10. Што е главната поента на оваа анализа? + −
Дека незадоволството само по себе не создава заедничко дејствување. Клучниот предизвик е различните земјоделски интереси да најдат точки околу кои можат заеднички да се организираат и да го претстават својот став.
