Зимската резидба на јаболка и круши се изведува во периодот на мирување, по најстудените денови и пред набабрување на пупките. Со правилен избор на гранките, умерено проредување и чист рез до вратот на гранката се добива проветрена крошна без непотребно губење на родното дрво.
Кај јаболката и крушите резидбата не треба да се претвори во еднократно „шишање“ на целото дрво. Целта е да се отстранат сувите, заболени, скршени и лошо поставени гранки, а притоа да останат доволно добро распоредени родни гранчиња за следната сезона.
Периодот на мирување овозможува јасно да се види структурата на крошната. Сепак, календарскиот датум не е единствен критериум. Во Македонија најчесто се избира доцна зима, кога ќе помине најсилниот студ, но пред почетокот на вегетацијата и набабрувањето на пупките.
Правилната резидба влијае врз светлината, проветрувањето, бујноста и квалитетот на плодовите. Во 2024 година производството на јаболка во Македонија пораснало за 59,1 отсто во однос на 2023 година, а површините под овоштарници за 3,1 отсто, што ја нагласува потребата од добро одржување и во домашните градини и во производните насади.
Кога да се започне со зимската резидба
Најсоодветен период е доцната зима, кога дрвото сè уште мирува, но ризикот од екстремно ниски температури е помал. Раната зимска резидба може да го изложи дрвото на оштетувања од студ, особено ако веднаш потоа следуваат силни мразеви.
Во повисоките и постудени подрачја работата обично се поместува подоцна, додека во потоплите овоштарски реони може да започне порано, но секогаш пред пупките да набабрат. Сув ден со умерена температура е подобар избор од работа во дожд, магла или на мокро дрво.
При резидбата треба да се избегнуваат денови со силен мраз. Замрзнатото дрво полесно пука, а пресечната површина потешко се обработува чисто. Влажните услови, пак, го зголемуваат ризикот од пренесување патогени со алатот.
- Режете по најстудениот период, но пред набабрување на пупките.
- Изберете сув ден и дрво со сува кора.
- Не работете при силен мраз, дожд или замрзнато дрво.
Прво се отстранува проблематичното дрво
Изборот на гранките треба да има јасен редослед. Најпрво се отстрануваат сувите, заболени и скршени гранки, бидејќи тие не придонесуваат за родот и можат да бидат извор на понатамошни оштетувања или зараза.
Потоа се проверуваат гранките што се вкрстуваат, се тријат една од друга или растат кон внатрешноста на крошната. Тие создаваат рани од триење, ја згуснуваат крошната и го попречуваат движењето на воздухот.
Дури откако ќе се расчистат овие очигледни проблеми се проредува здравото дрво. Така се избегнува импулсивно отстранување на добри родни гранчиња само затоа што крошната на прв поглед изгледа густа.
- Суви гранки
- Заболени гранки
- Скршени или оштетени гранки
- Гранки што се вкрстуваат или се тријат
- Гранки насочени кон средината на крошната
Како да се разликуваат водопии, леторасти и родни гранчиња
Пред секој рез треба да се препознае што се отстранува. Водопиите се силни, исправени леторасти што најчесто избиваат од постари гранки. Оние што растат вертикално во средината на крошната или му конкурираат на главниот водач обично се отстрануваат.
Не секоја водопија мора да исчезне. Ако е добро поставена и може да се насочи кон полегната странична гранка, може да послужи за постепено обновување на старото родно дрво. Со таков пристап се избегнуваат големи резови и нагло празнење на крошната.
Едногодишните леторасти се подолги и најчесто се повеќе вегетативни. Родните гранчиња се пократки, постари и носат цветни пупки. Кај јаболката и крушите значаен дел од родот се формира на кратки родни гранчиња на двегодишно и постаро дрво, па нивното масовно отстранување директно ја намалува родноста.
- Водопии: силни и исправени изданоци од постаро дрво.
- Едногодишни леторасти: подолги гранчиња со претежно вегетативен раст.
- Родни гранчиња: пократки, постари гранчиња со цветни пупки.
Отворена крошна, но не и празна крошна
Кај јаболката и крушите најчесто се одржува централен водач со добро распоредени скелетни гранки. Гранките треба да бидат поставени околу стеблото, а не една директно над друга, за светлината да стигнува до внатрешноста и товарот од родот да се распредели порамномерно.
Отворената крошна не значи дека средината треба целосно да се испразни. Премногу силно проредување може да предизвика буен нов раст, сончеви оштетувања на изложените делови и недостиг од родно дрво.
Практичната проверка е едноставна: по резидбата треба да има јасен распоред на главните гранки, доволно простор меѓу нив и видливи родни гранчиња на повеќе делови од крошната.
- Зачувајте јасен централен водач.
- Оставете скелетни гранки распоредени околу стеблото.
- Отстранете ги гранките што се директно една над друга.
- Оставете доволно родно дрво за следната сезона.
Проредувачки рез наместо кратење насекаде
Проредувачкиот рез ја отстранува целата гранка до местото на потекло. Со него се отвора одреден дел од крошната без да се поттикне голем број нови вертикални леторасти. Овој начин е особено корисен кога треба да се отстрани гранка што расте навнатре, се вкрстува или е непотребна конкуренција.
Кратењето на врвот на гранката, напротив, често го остава дрвото со повеќе пупки под резот и може да предизвика појава на нови водопии. Затоа не треба секоја гранка да се скратува само за да изгледа пониско или покомпактно.
Во родни насади целта е умерено регулирање на густината и висината. Ако едно дрво бара многу силно кратење за да се доведе во ред, подобро е работата да се распореди во повеќе сезони.
- Отстранете ја непотребната гранка до местото на потекло.
- Кратете само кога е потребно за насока или обновување.
- Не го скратувајте целото дрво на иста висина.
- Проверете дали резот ќе отвори простор или само ќе предизвика нови водопии.
Како се избегнуваат големи рани
Најдобрата голема рана е онаа што не мора да се направи. Редовната и умерена резидба во претходните години спречува да се создадат предебели гранки што подоцна мора да се отстрануваат одеднаш.
Кога гранката сепак треба да се отстрани, резот се поставува до нејзиниот врат, односно зад задебелениот дел каде што се спојува со поголемата гранка или со стеблото. Не оставајте долг чеп, но не засекувајте рамно во стеблото и не отстранувајте го гребенот на кората.
Кај дебели гранки користете техника од три реза. Прво направете потсек од долната страна, потоа горен рез малку подалеку за да падне тежината на гранката, а на крај отстранете го преостанатиот дел до вратот. Така се спречува кинење на кората и расцепување на стеблото.
Ако старата круна е запуштена, висината и густината намалувајте ги во две или три години. Отстранувањето на повеќе од приближно една петтина од крошната во една година може да предизвика многу водопии и да ја наруши родноста.
- Планирајте го отстранувањето на дебелите гранки однапред.
- Сечете до вратот на гранката, без долг чеп.
- Не засекувајте во стеблото или во гребенот на кората.
- Дебелите гранки отстранувајте ги со три реза.
- Старата и запуштена крошна подмладувајте ја постепено.
Алатот и хигиената се дел од резидбата
Ножиците и пилката мора да бидат остри за резот да биде мазен. Тапиот алат ја гмечи кората и остава нерамна рана што потешко се затвора. Пред работа исчистете го алатот од остатоци од дрво и нечистотија.
Кога се сечат заболени гранки, алатот треба да се дезинфицира пред преминување на друго дрво. Ова е особено важно ако постои сомневање за бактериски болести, меѓу кои и пламенестата болест.
При работа со пила на висина користете стабилна опрема и не сечете гранка над човек или над нестабилна подлога. Кај големи овоштарници, подобро е најтешките резови да ги изведе обучено лице.
- Користете остра ножица и остра пила.
- Чистете го алатот во текот на работата.
- Дезинфицирајте го алатот по сомнителни или заболени гранки.
- Не оставајте искината кора околу резот.
Колку дрво да се отстрани во една година
Силната резидба не значи автоматски подобра крошна. Кога се отстранува премногу дрвна маса, дрвото реагира со буен вегетативен раст, особено со водопии. Тоа ја згуснува крошната и може да ја одложи или намали родноста.
Кај редовно одржувани дрвја обично е доволно прво да се отстранат проблематичните гранки, а потоа внимателно да се прореди само она што навистина ја попречува светлината и проветрувањето.
Кај стара, висока или запуштена јаболкница и круша, поставете план за две до три сезони. Во првата година може да се отстрани најпроблематичниот дел, во следните години да се коригира новиот раст и постепено да се обнови родното дрво.
- Не отстранувајте голем дел од крошната одеднаш.
- Оставете добро поставени родни гранчиња.
- Следете каде се појавуваат нови водопии по резидбата.
- Подмладувајте ги старите дрвја постепено.
Заклучок
Добрата зимска резидба на јаболка и круши започнува со набљудување, а не со ножиците. Прво се расчистуваат сувите, заболени, скршени и вкрстени гранки, потоа се избира што навистина ја згуснува крошната, без да се уништи родното дрво.
Работете во сув период по најсилниот студ, со остар и чист алат. Кај дебелите гранки користете три реза, сечете до вратот без чеп и старите крошни обновувајте ги постепено. Така се добива рамнотежа меѓу проветрување, светлина и стабилна родност.
Најчесто поставувани прашања
