Новото мерење покажа дека стариот пат е во купената парцела. Дали новиот сопственик смее да огради, или соседите имаат законско право на премин? Ви објаснуваме што вели законот.
Прашањето на нашиот читател
Неодамна купив земјоделска нива. По новото геодетско мерење откривме дека патот по кој соседите со години минуваат до своите ниви всушност е во мојата парцела. Меѓу мојата и соседната нива има појас од два метра државно земјиште, но таму има големо дрво што го попречува минувањето. Смеам ли да ја оградам нивата според новото мерење, иако така ќе им го затворам пристапот на другите?
Право на премин преку туѓа нива е еден од најчестите извори на кавги во селата. Полските патишта со децении се користеле по договор, по навика или затоа што немало друг пат – а никогаш не биле запишани како посебни патни парцели. Кога нивата ќе се продаде или ќе се направи нов премер, се судираат две права: правото на сопственикот да си ја користи нивата и можното право на соседите да минуваат преку неа.
Краткиот одговор: нивата е ваша, но тоа не значи автоматски дека смеете да го затворите патот. Прво треба да се провери дали соседите имаат законско право на премин.
- Новото мерење е важен доказ за границите, но не и конечен одговор за патот.
- Соседите може да имаат службеност – законско право да минуваат преку туѓа нива.
- Службеност може да се стекне со 20 години непречено користење, под законски услови.
- Ако немаат друг излез на пат, можат да бараат нужен премин.
- Купувањето на нивата не ги брише правата што веќе постојат врз неа.
- Не оградувајте и не сечете го дрвото пред да ги проверите правата.
Што е службеност и право на премин?
Законот за сопственост и други стварни права го штити сопственикот, но во одредени случаи дозволува и друг да користи дел од неговата земја. Тоа право се вика стварна службеност (член 192).
Со други зборови: можете да бидете сопственик на целата нива, а соседот да има законско право да минува по одреден дел од неа. Вие тоа сте должни да го трпите – но само во рамките што ги дозволува законот.
Ова право не постои само затоа што некој вели „отсекогаш сме минувале тука“. Мора да има правен основ.
Дали соседите стекнале право на премин со 20 години минување?
Според член 202 од законот, службеност може да се стекне со одржувачка: ако сопственикот на соседната нива минувал 20 години, а сопственикот на земјата преку која минувал не се противел.
Но законот има исклучоци. Право не се стекнува ако минувањето било:
- со сила;
- со измама или злоупотреба на доверба;
- врз основа на дозвола што можела да се повлече – на пример, ако претходниот сопственик само им дозволувал „засега“.
ℹ️Што значи ова за читателот? Ако соседите повеќе од 20 години непречено минувале по истата траса, можеби стекнале службеност – но тоа мора да се докаже. Ако претходниот сопственик само им дозволувал, ситуацијата е поинаква. Долгогодишното користење е важен факт, но не е автоматски доказ за право.
Купивме нива – мораме ли да ги почитуваме старите права?
Да, ако такви права постојат. Купувањето не ги брише правата на трети лица што законски постојат врз нивата. Ако соседите веќе стекнале службеност, таа не престанува затоа што се сменил сопственикот.
Затоа проверете во Катастар дали е запишана службеност. Но внимавајте: бидејќи службеност може да се стекне и со одржувачка, тоа што не е запишана во имотниот лист не значи сигурно дека не постои. Ако соседите тврдат дека имаат право, а вие го оспорувате, спорот го решава судот.
💡Совет за сите што купуваат нива: пред купување прошетајте ја парцелата и прашајте ги соседите дали некој минува преку неа. Еден стар полски пат може да значи право на премин што ќе го наследите заедно со нивата.
Што ако соседите немаат друг пат до своите ниви?
Тогаш тие можат да бараат нужен премин (член 196). Тоа право може да го бара сопственик на нива што нема излез на јавен пат, или може да стигне само со претерано заобиколување. За тоа одлучува судот или надлежен орган, под законски услови.
Важно за сопственикот: нужниот премин не мора да остане точно таму каде што се минувало досега. Според член 197, службеноста се врши на начин што најмалку ја оптоварува нивата преку која се минува. Значи, може да се бара друга, поприфатлива траса.
Смее ли сопственикот веднаш да го затвори патот?
Сопственикот има право да бара почитување на границите на својата нива. Но патот се користел со години, па одговорот зависи од ситуацијата:
| Ситуација | Што значи за сопственикот |
|---|---|
| Соседите немаат службеност и имаат друг соодветен пристап | Може да има основ да го ограничи минувањето, почитувајќи ги прописите |
| Соседите стекнале службеност | Затворањето може да биде незаконско попречување и да заврши на суд |
| Соседите немаат друг излез на пат | Тие можат да бараат нужен премин; се одредува најсоодветната траса |
| Патот има статус на јавен или посебен пат | Важат посебни правила, без оглед што минува низ приватна парцела |
Затоа новото мерење е почеток на проверката, а не конечен одговор.
А што е со двата метра државно земјиште?
Ова може да биде клучот за решението. Ако преку државниот појас може да се обезбеди пристап, и вашата нива ќе остане цела, и соседите нема да останат без пат. Но прво треба да се утврди:
- дали појасот е посебна катастарска парцела;
- каква е неговата запишана намена – дали е предвиден како пат;
- дали технички и законски може да служи за премин.
Државно земјиште не е автоматски јавен пат, и не може секој сам да го уредува. А два метри ширина не гарантираат дека ќе помине трактор со приколка. Проверете ги катастарските податоци и планската документација и обратете се до општината или органот што управува со државното земјиште.
Смее ли да се исече големото дрво?
Не самоволно. Дрвото е на државно земјиште, па прво треба да се утврди кој е надлежен да одлучува за него. Кои прописи важат зависи од правниот статус на земјиштето – правилата за урбано зеленило не важат автоматски за секое дрво во полето, но може да важат други прописи.
Најдобро е да поднесете писмено барање до надлежната институција за увид на терен. Таа ќе утврди дали дрвото може да се кастри или отстрани, или патот да се уреди на друг начин.
⚠️Не сечете и не корнете пред да добиете одобрение, ако тоа е потребно. Може да одговарате за сечење на туѓо – државно – дрво.
Мора ли соседите да плаќаат за преминот?
Можно е. Според член 203, сопственикот на нивата оптоварена со утврдена службеност има право на надомест. Ако не се договорат за висината, одлучува судот.
Но надоместот зависи од правниот основ и околностите. Не треба однапред да се смета дека за секој стар пат автоматски се плаќа одредена сума.
Нашиот совет до читателот
Побарајте ги геодетскиот елаборат и катастарскиот план. Проверете каде точно се границата, патот и државниот појас.
Проверете дали има запишана службеност во Катастар и врз основа на кои исправи.
Утврдете како се користел патот: дали повеќе од 20 години, постојано, и дали претходниот сопственик се противел или само дозволувал.
Проверете го статусот на државните два метри кај општината и надлежниот орган.
Не сечете го дрвото и не ставајте ограда додека не ги проверите правата.
Обидете се со договор со соседите – поместување на трасата, пат преку државниот појас со одобрение или друго законско решение.
Консултирајте адвокат со имотниот лист, договорот за купопродажба, елаборатот и податоците за патот.
ℹ️Две работи се клучни за конечниот одговор: дали патот е единствениот пристап до другите ниви, и дали соседите го користеле најмалку 20 години под условите што ги бара законот. Тоа сè уште не е утврдено.
Заклучок: нивата може да е ваша, но патот да носи посебно право
Почитувани, ако новото мерење покажува дека патот е во вашата парцела, тоа е важен податок за вашата сопственост. Но тоа не значи автоматски дека смеете да го затворите преминот што соседите го користеле со децении. Прво проверете дали имаат стекнато службеност или основ за нужен премин.
Државниот појас од два метри може да биде решението што ќе ја заштити вашата нива, а нема да ги остави соседите без пристап. Затоа нашиот совет е: не затворајте веднаш – прво геодет, документи и адвокат. Право на премин и право на сопственост можат да постојат заедно, ако се уредат навреме и со договор.
Најчесто поставувани прашања
Смее ли соседот да минува преку мојата нива? +−
Само ако има правен основ – договор, запишана службеност, службеност стекната со 20 години користење или утврден нужен премин.
Што е нужен премин? +−
Право што може да го бара сопственик на нива без излез на јавен пат, или со претерано заобиколување. За него одлучува судот или надлежен орган.
Ако купам нива, дали важат старите права на премин? +−
Да, ако законски постојат. Промената на сопственикот не ја брише стекнатата службеност.
Службеноста не е запишана во имотниот лист. Значи ли дека не постои? +−
Не сигурно. Службеност може да се стекне и со одржувачка, без да е запишана.
Мора ли преминот да остане на истото место? +−
Не мора. Службеноста се врши на начин што најмалку ја оптоварува нивата, па може да се бара друга траса.
Можам ли да барам пари за преминот? +−
Сопственикот на нива оптоварена со утврдена службеност може да има право на надомест. Ако нема договор, одлучува судот.
Смеам ли да исечам дрво на државно земјиште за да отворам пат? +−
Не самоволно. Прво побарајте увид и одобрение од надлежната институција.
ℹ️Законска основа: Закон за сопственост и други стварни права – член 192 (поим на службеност), 195 (полски службености и право на премин), 196 (нужен премин), 197 (начин на вршење), 199 (основи за засновање), 202 (стекнување со одржувачка), 203 (надомест), 204 (судско утврдување). Зависно од статусот на државното земјиште и дрвото, можат да важат и прописите за катастар, патишта, земјиште и заштита на природата.
⚠️Правна напомена: Овој текст е информативен одговор на прашање од наш читател и не е индивидуален правен совет. Без увид во имотниот лист, катастарскиот план, геодетскиот елаборат, договорот за купопродажба и податоците за користењето на патот, не може со сигурност да се утврди дали постои службеност. Консултирајте се со правен стручњак – адвокат за имотно-правни односи.
