Вргањ, лисичарка, сончарка, рујница, смрчка – кој месец, што се собира и со што. Со по три фотографии од секој вид.
Собирање печурки е стара навика на многу македонски семејства, а за некои и сериозен дополнителен приход. Но, секоја печурка си има свое време. Вргањот и лисичарката се бараат од јуни до ноември, смрчките само напролет, а зимската пенушарка излегува кога другите веќе ги нема. Во продолжение е целосниот календар за 20 јадливи видови – кога се берат, кој дел од печурката се собира и дали се кинат рачно или се сечат со нож.
Ноември е последниот месец за повеќето есенски видови, па сега е вистинското време да ги проверите и правилата. Една грешка во препознавањето може да чини живот.
- Главната сезона за повеќето шумски печурки е од јуни до ноември.
- Смрчките се собираат само напролет, од март до мај.
- Зимската пенушарка расте цела зима, а белата тополка преку цела година.
- Повеќето видови се берат рачно – со завртување, за да не се оштети мицелиумот во почвата.
- Собирајте само печурка што 100% ја познавате. Ако се двоумите – не ја берете.
Календар за собирање печурки по месеци
Табелата подолу е изготвена според календарот на Секторот за користење на други шумски производи и заштита на животната средина. Зелените полиња го покажуваат периодот кога видот смее да се собира. Кликнете на името за да отидете до описот и сликите.
| Печурка | Ј | Ф | М | А | М | Ј | Ј | А | С | О | Н | Д |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1. Полски шампињон | ● | ● | ● | ● | ● | |||||||
| 2. Голем шампињон | ● | ● | ● | ● | ● | |||||||
| 3. Сончарка, срнска печурка | ● | ● | ● | ● | ● | |||||||
| 4. Булка, јајчарка, царска печурка | ● | ● | ● | ● | ● | |||||||
| 5. Меденка, фосфорна печурка | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| 6. Бела тополка | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● |
| 7. Летен вргањ | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ||||||
| 8. Волчјо лепче, зрнеста масловка | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ||||||
| 9. Оловно-сива пувка | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ||||||
| 10. Лисичарка | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ||||||
| 11. Црна труба | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| 12. Жолто еже | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| 13. Црвенкасто еже | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| 14. Рујница, портокалова млечка | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ||||||
| 15. Смрчина рујница | ● | ● | ● | |||||||||
| 16. Самовилско каранфилче | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | |||||
| 17. Конусна смрчка | ● | ● | ● | |||||||||
| 18. Смрчка | ● | ● | ● | |||||||||
| 19. Буковка | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| 20. Зимска пенушарка | ● | ● | ● |
Рачно или со нож – зошто е важно?
Календарот за секој вид прецизира и начинот на собирање. Ова не е формалност – од тоа зависи дали на истото место ќе има печурки и догодина.
- Рачно – печурката се фаќа за дршката, внимателно се завртува и се извлекува заедно со шапката. Така не се оштетува мицелиумот (подземниот дел од габата) во почвата. Важи за 13 од 20-те видови, меѓу кои вргањот, лисичарката, рујницата и смрчките.
- Ножици и нож – печурката се сече на горниот дел од дршката или веднаш под шапката. Се користи кај видови што растат во купови на дрво (меденка, бела тополка, буковка) или кај кои дршката е жилава и не се јаде (сончарка, самовилско каранфилче).
Златни правила при собирање печурки
- 1Берете само она што сигурно го познавате. Една фотографија или апликација на телефон не е доволна за препознавање.
- 2Непознатите печурки покажете ги на миколог или искусен берач пред да ги готвите.
- 3Не берете покрај патишта, депонии и индустриски зони – печурките собираат тешки метали.
- 4Носете плетена кошница или платнена торба. Во најлонска кеса печурките се запаруваат и брзо се расипуваат.
- 5Не берете премногу млади ни престари примероци. Младите тешко се препознаваат, а старите се расипуваат.
- 6Не ги мешајте видовите во иста кошница со непознати печурки – парче од отровна може да заврши во тенџерето.
- 7Шумските печурки не се јадат сурови. Секогаш термички добро обработени.
20 јадливи печурки: како изгледаат и кога се берат
За секој вид од календарот имате по неколку фотографии, периодот за собирање, кој дел се собира, начинот на берење и најважното предупредување за опасните двојници.
Полски шампињон



Бела, свилеста шапка од 3 до 10 cm. Ламелите кај младите печурки се розови, а со стареењето стануваат темнокафеави до речиси црни. На дршката има тенок прстен. Расте на ливади и пасишта, особено таму каде што пасел добиток.
Голем шампињон
Крупен шампињон, со шапка што може да достигне и до 25 cm. Кај младите е бела, подоцна жолтеникава. Месото е дебело, со благ мирис на бадем или анасон. Расте на ливади и рабови на шуми.
Сончарка, срнска печурка



Една од најкрупните јадливи печурки кај нас – шапката може да има 20–30 cm и е покриена со кафеави лушпи. Дршката е висока, со змиеста шара и подвижен прстен што може да се лизга нагоре-надолу. Се собира само шапката, бидејќи дршката е жилава.
Булка, јајчарка, царска печурка


Портокалово-црвена шапка, жолти ламели и жолта дршка, а на основата бела ќесичка (волва). Се појавува од „јајце“, по што го добила народното име јајчарка. Расте во дабови и костенови шуми, во потоплите краишта.
Меденка, фосфорна печурка



Расте во густи купови на пенушки, корени и стебла од листопадни дрвја. Шапката е медено-жолта до кафеава, а на дршката има прстен. Се собираат млади примероци.
Бела тополка
Расте во купови на тополи, врби и други листопадни дрвја, често во градски паркови и покрај реки. Шапката е белузлава до светлокафеава, а на дршката има прстен. Позната е и како одгледувана печурка.
Летен вргањ

_Boletus_edulis.jpg?width=640)

Кафеава шапка, а одоздола наместо ламели има сунѓерест слој (цевчиња) – бел кај младите, жолтозелен кај постарите. Дршката е задебелена, со фина бела мрежа. Најбараната шумска печурка, расте во букови, дабови и четинарски шуми.
Волчјо лепче, зрнеста масловка



Расте исклучиво под борови. Шапката е леплива и сјајна, жолто-кафеава, а од порите кај младите излегуваат млечни капки. Нема прстен на дршката.
Оловно-сива пувка


Мала топчеста печурка без дршка, бела кога е млада, а подоцна оловно-сива. Расте на ливади и пасишта. Јадлива е само додека е внатре целосно бела и цврста.
Лисичарка



Жолто-портокалова печурка со шапка во облик на инка. Наместо вистински ламели има дебели набори што се спуштаат по дршката. Има пријатен мирис на кајсија. Расте во букови, дабови и четинарски шуми.
Црна труба


_Pers_183522_cropped.jpg?width=640)
Сиво-црна печурка во облик на труба или инка, шуплива до самата основа. Расте во групи во букови и дабови шуми, меѓу паднатите лисја, и поради бојата тешко се забележува. Многу ароматична, особено сушена.
Жолто еже



Кремаста до бледожолта шапка, а одоздола наместо ламели има ситни бодлички (иглички). По тоа лесно се препознава. Расте во листопадни и четинарски шуми.
Црвенкасто еже
Помал роднина на жолтото еже, со портокалово-црвенкаста шапка и исто така бодлички наместо ламели. Расте во исти шуми, често во поголеми групи.
Рујница, портокалова млечка


Портокалова шапка со концентрични кругови, која со стареење добива зеленкасти дамки. Кога ќе се скрши, пушта портокалов млечен сок што подоцна позеленува. Расте под борови.
Смрчина рујница


Многу слична на рујницата, но расте под смрча. Портокаловиот млечен сок со време поцрвенува, а шапката побрзо зеленее. По вкус се смета за послаба од рујницата.
Самовилско каранфилче


_Fr_112276.jpg?width=640)
Мала светлокафеава печурка што расте на ливади и тревници во кругови, познати како „самовилски кругови“. Дршката е жилава и може да се витка без да се скрши. Се собира само шапката.
Конусна смрчка



Пролетна печурка со издолжена, конусна шапка покриена со ќелии како пчелино саќе. Шапката и дршката се целосно шупливи. Расте во шуми, градини, овоштарници и на изгорени површини.
Смрчка



Пролетна смрчка со заоблена, жолто-кафеава шапка со длабоки ќелии. Исто така е целосно шуплива. Една од најценетите печурки воопшто.
Буковка



Расте на дрво – бука, топола, врба – во етажи, како полици. Шапката е во облик на школка, сива до кафеава, а ламелите се спуштаат по кусата странична дршка. Позната е и како одгледувана печурка.
Зимска пенушарка

.jpg?width=640)
Една од ретките печурки што растат во зима, дури и по мраз. Расте во купови на пенушки и стебла од листопадни дрвја. Шапката е медено-портокалова и леплива, а дршката е темна и кадифена. Одгледуваната форма е познатата „еноки“ печурка.
Збирна табела: календар за собирање на 20 видови
| Бр. | Народно име | Латинско име | Се собира | Време на собирање | Начин |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Полски шампињон | Agaricus campestris L. | Плодно тело | јули – ноември | рачно |
| 2 | Голем шампињон | Agaricus macrosporus | Плодно тело | јули – ноември | рачно |
| 3 | Сончарка, срнска печурка | Macrolepiota procera | Само шапката | јули – ноември | ножици и нож |
| 4 | Булка, јајчарка, царска печурка | Amanita caesarea (Scop.) Pers. | Плодно тело | јуни – октомври | рачно |
| 5 | Меденка, фосфорна печурка | Armillaria mellea (Vahl.) Kummer | Плодно тело | август – ноември | ножици и нож |
| 6 | Бела тополка | Agrocybe cylindracea (DC.: Fr.) Maire | Плодно тело | преку цела година | ножици и нож |
| 7 | Летен вргањ | Boletus edulis Bull.:Fr. | Плодно тело | јуни – ноември | рачно |
| 8 | Волчјо лепче, зрнеста масловка | Suillus granulatus (L.: Fr.) Kuntze | Плодно тело | јуни – ноември | рачно |
| 9 | Оловно-сива пувка | Bovista plumbea Pers. | Плодно тело | јуни – ноември | рачно |
| 10 | Лисичарка | Cantharellus cibarius Fr. | Плодно тело | јуни – ноември | рачно |
| 11 | Црна труба | Craterellus cornucopioides (L.: Fr.) Pers. | Плодно тело | август – ноември | ножици и нож |
| 12 | Жолто еже | Hydnum repandum L.: Fr. | Плодно тело | август – ноември | рачно |
| 13 | Црвенкасто еже | Hydnum rufescens Pers. | Плодно тело | август – ноември | рачно |
| 14 | Рујница, портокалова млечка | Lactarius deliciosus (L. : Fr.) S.F.Gray | Плодно тело | јуни – ноември | рачно |
| 15 | Смрчина рујница | Lactarius deterrimus Gröger | Плодно тело | есен (септември – ноември) | рачно |
| 16 | Самовилско каранфилче | Marasmius oreades (Bolt. : Fr.) Fr. | Само шапката | мај – ноември | ножици и нож |
| 17 | Конусна смрчка | Morchella conica Pers. | Плодно тело | март – мај | рачно |
| 18 | Смрчка | Morchella esculenta (L.) Pers. | Плодно тело | март – мај | рачно |
| 19 | Буковка | Pleurotus ostreatus (Jacq.: Fr.) Kummer | Плодно тело | јуни – септември | нож |
| 20 | Зимска пенушарка | Flammulina velutipes | Само шапката | цела зима | нож |
Заклучок: собирање печурки со знаење, а не со среќа
Македонските шуми се богати со јадливи печурки, а собирањето печурки може да биде и задоволство и добар приход. Следете го календарот, берете со внимание за да има и за следната сезона, и не ризикувајте со видови што не ги познавате. Ако имате и најмал сомнеж – печурката нека остане во шумата.
Прашања и одговори за собирање печурки
Кога е најдобро време за собирање печурки во Македонија?+−
Кога се бере вргањот?+−
Зошто некои печурки се берат рачно, а некои со нож?+−
Можам ли да ја препознаам печурката преку апликација на телефон?+−
Кои отровни печурки најчесто се мешаат со јадливите?+−
Дали шумските печурки смеат да се јадат сурови?+−
Што да правам ако се посомневам на труење со печурки?+−
Ми треба ли дозвола за собирање печурки за продажба?+−
📷 Фотографиите се од Wikimedia Commons и се објавени под слободни лиценци (CC BY, CC BY-SA, CC0 или јавна сопственост). Авторот и изворот се наведени под секоја фотографија.



























