Зимското пасење може да продолжи само ако теренот останува прооден, оградата е сигурна и стадото има брз пристап до суво засолниште и дополнителна храна. Рамните влажни парцели и стрмните терени носат различни ризици, па проверката треба да се направи по целата траса, а не само околу хранилката.
Во Македонија условите за зимско пасење значително се разликуваат меѓу низинските и повисоките реони. На рамно пасиште најчест проблем е задржувањето вода и претворањето на тревникот во кал, додека на наклонет терен дождот и мразот можат да создадат лизгави патеки, одрони и тешко достапни места за стадото.
Пред овците или козите подолго да останат надвор, земјоделецот треба да ја провери целата површина: местата каде што се собира вода, премините, оградата, стрмните делови, засолништето и пристапот до сено или друга сува храна. Добриот план не значи дека стадото мора секој ден да биде затворено, туку дека има безбедна алтернатива ако пасиштето се влоши.
Зимското пасење не треба да се проценува само според тоа дали има трева. Се следат и носивоста на почвата, можноста животните да се повлечат на суво, достапноста на храна и времето потребно за навремено внесување на стадото во заштитен простор. Мокриот терен може да стане проблем пред да изгледа целосно уништен.
- Прво прошетајте ја целата траса по која ќе се движи стадото.
- На рамните пасишта водата често се задржува подолго, особено во вдлабнатини, покрај канали и на места каде што животните постојано минуваат.
- На наклонет терен обезбедете широка и стабилна патека.
📖 ВО ОВОЈ ТЕКСТ
Заклучок
Почнете со пешачка проверка на целата траса
Прво прошетајте ја целата траса по која ќе се движи стадото. Не се потпирајте само на погледот оддалеку, бидејќи тревата може да покрива мека почва, дупка или плиток канал.
Проверете ги влезот, излезот, местото за напојување, пристапот до хранилката и патеките кон засолништето. Ако човек пропаѓа во кал или мора да заобиколува лизгав дел, истото место може да биде уште поголем проблем за животни што се движат во група.
Со стап или со стапало проверете ги сомнителните вдлабнатини, особено покрај чешми, одводни канали, огради и ниски точки. Секое место што задржува вода треба да биде означено и, ако е можно, привремено исклучено од пасењето.
- Поминете ја трасата во различни делови од денот, бидејќи мразот наутро и омекнатата почва подоцна создаваат различни услови.
- Проверете дали трактор, приколка или возило може да стигне до хранилката и до засолништето ако стадото треба брзо да се прибере.
- Отстранете жица, лим, скршени гранки и други предмети што можат да го попречат движењето.
Рамно пасиште: следете ја водата и носивоста на почвата
На рамните пасишта водата често се задржува подолго, особено во вдлабнатини, покрај канали и на места каде што животните постојано минуваат. Со секое повторно одење по мократа почва се крши тревната покривка и се создава каллива патека.
Хранилките и поилките не треба да стојат на најниската точка или на единствената патека кон засолништето. Ако преместувањето не е можно, корисно е да се организира поцврста подлога и да се ограничи собирањето на целото стадо на едно место.
Посебно внимавајте на почвата под тенок слој трева. Таа може да изгледа стабилна, но да попушти под повеќе животни. Кога пасиштето се оштетува, стадото почнува да се движи по тесни суви рабови, што дополнително го зголемува притисокот врз оградата и пристапните места.
- Означете ги ниските точки и не поставувајте храна таму.
- Поделете го движењето кон поилката и засолништето по повеќе пристапи, ако парцелата го дозволува тоа.
- Набљудувајте дали се создаваат длабоки копита по една иста патека; тоа е знак дека почвата повеќе не ја носи тежината добро.
Наклонет терен: проценете го лизгањето и бегството
На наклонет терен обезбедете широка и стабилна патека. Лизгавата трева, влажните лисја и мразот го зголемуваат ризикот животните да се лизнат или да се насоберат на едно место.
Проверете ги горниот и долниот дел од падината, не само средината. Долу може да има вода или кал, а горе оштетена ограда преку која животните ќе се обидат да поминат ако бараат посува трева. Козите често стигнуваат до рабови и повисоки делови што овците поретко ги користат, па оградата мора да се прегледа од нивна перспектива.
Не оставајте храна на тесен раб, покрај стрмна косина или на место каде што целото стадо мора да се турка за да стигне до неа. Хранилката треба да биде на стабилна површина со доволно простор за мирно пристапување и повлекување.
- Проверете дали поројната вода направила бразди или однела дел од патеката.
- Отстранете лабави камења и затворете премини кон опасни рабови.
- Поставете храна и вода на место до кое може да се стигне без нагло качување или спуштање.
- По дожд, мраз или силен ветер направете нова проверка, бидејќи состојбата на наклонот брзо се менува.
Оградата и премините проверете ги по дожд и ветер
Зимската ограда треба да издржи притисок од група животни, а не само повремено да го означува пасиштето. Влажната земја ги разлабавува колците, ветерот кине мрежа, а паднати гранки создаваат отвори што не се забележуваат од далечина.
Поминете покрај долниот раб на мрежата и проверете дали има подкопани делови. Кај козите прегледајте ги и повисоките точки, аглите и местата покрај камења или дрвја, бидејќи тие полесно наоѓаат начин да се качат или протнат.
Влезната врата треба да се отвора без заглавување и да се затвора сигурно. Ако стадото мора брзо да се прибере, лошата брава или тесниот премин може да го одложи внесувањето и да создаде турканица.
- Затегнете ја разлабавената мрежа и заменете ги скршените жици.
- Зајакнете ги аглите и местата каде што теренот се наклонува.
- Оставете доволно простор пред вратата за животните да не се туркаат.
- Проверете ги оградите и по темната страна од денот само ако пристапот е безбеден за човекот.
Сувото засолниште мора да биде достапно, а не само постоечко
Засолништето треба да биде суво, проветрено и пристапно од пасиштето без преминување низ длабока кал или лизгав наклон. Отворот не смее да биде затворен со предмети, насобрана вода или падната ограда.
Проверете го покривот, страничните отвори и подот. Водата што капе во внатрешноста брзо ја навлажнува постилката, а влажниот под ја намалува вредноста на засолништето дури и ако животните можат да влезат.
Кај отворени настрешници оставете доволно простор за сите животни да се повлечат без блокирање на влезот. Поставувањето на хранилка веднаш пред единствениот излез може да го претвори засолништето во тесно грло.
- Санирајте протекување пред да се зголеми влагата во внатрешноста.
- Одржувајте сув и прооден пристап до влезот.
- Поставете ја постилката на место што не прима површинска вода.
- Оставете повеќе од една практична насока за движење ако теренот и оградата го дозволуваат тоа.
Планот за дополнителна храна треба да се активира навреме
Пасењето во зима не значи дека тревата сама ќе ги покрие потребите на стадото. Влажната, ниска или оштетена вегетација може да обезбеди помалку достапна храна, а животните трошат повеќе време и енергија барајќи суви делови.
Пред подолг престој надвор, одредете каде ќе стои сеното, како ќе се носи до пасиштето и што ќе направите ако дождот или снегот го прекинат пристапот. Храната треба да биде заштитена од директна влага и да не се остава на земја, каде што брзо се меша со кал.
Количината и составот на дополнувањето зависат од видот и категоријата на животните, квалитетот на достапното пасиште и нивната состојба. За точна исхрана, особено кај бремени, млади или ослабени животни, потребна е процена од стручно лице; тука не треба да се користи една иста шема за секое стадо.
- Направете дневна визуелна процена: што навистина е изедено, а што останало влажно или изгазено.
- Чувајте резервно сено на суво и под покрив, со пристап што не зависи од проодноста на пасиштето.
- Поставете хранилка што го намалува газењето и загадувањето на храната.
- Планирајте алтернативна локација за хранење ако главната стане каллива.
Вода, хранилка и сол поставете ги според движењето на стадото
Местото за вода и храна го насочува движењето на стадото, па неговото поставување може да ја подобри или да ја влоши состојбата на пасиштето. Една точка на ниска и мека почва создава каллив круг што се шири секој ден.
Поилката треба да стои на стабилна подлога и да нема истекување кон патеката. Проверете ги цревата, споевите и прелевањето. Во студените периоди следете дали водата останува достапна и дали садот може да се преврти од туркање.
Хранилката и местото за минерална сол треба да се заштитат од дожд и нечистотии. Солта и додатоците се користат според потребите на стадото и упатството за конкретниот производ, без импровизирано мешање.
- Проверувајте ја подлогата околу поилката, а не само дали има вода.
- Пренасочете го истекувањето подалеку од главната патека.
- Поставете ја хранилката така што животните да не мора да стојат со задните нозе во кал.
- Одржувајте непречен пристап за човекот што ја дополнува водата и храната.
Користете јасни знаци за промена на режимот
Одлуката за продолжено пасење треба да се темели на условите на теренот и на однесувањето на стадото. Ако животните постојано стојат на едно суво место, избегнуваат дел од парцелата или се враќаат кон оградата, тоа покажува дека достапната храна или безбедната површина се ограничени.
Прекинете го престојот надвор или намалете го времето кога водата навлегува во оградениот простор, кога почвата се претвора во длабока кал, кога патеката до засолништето станува лизгава или кога хранилката повеќе не може да се одржува сува.
Режимот може да се менува постепено: пократко пасење во најсувиот дел од денот, користење друга парцела, порано внесување во засолниште или целосно префрлање на суво хранење. Одлуката треба да биде навремена, пред да настане повреда или непроодност.
- Следете ја состојбата на патеките секој ден кога има врнежи или замрзнување.
- Запишете кои делови први се полнат со вода и кои остануваат проодни.
- Планирајте кој ќе го прибере стадото ако условите се сменат додека животните се надвор.
- Не чекајте оградата целосно да падне за да поставите резервна траса.
Кратка контролна листа пред подолг престој надвор
Пред да го оставите стадото надвор подолго, направете проверка со ист редослед секојпат. Така полесно ќе забележите што се променило од последниот дожд, мраз или ветер.
Најдобро е проверката да ја направи лице што добро го познава теренот и може да процени дали животните ќе се вратат безбедно. Ако има сомнеж околу стабилноста на падина, оштетување на објектот или потребите за исхрана, побарајте совет од соодветно стручно лице.
- Теренот е прооден, без длабока кал, поплавени точки и опасни дупки.
- Постои безбедна траса до сувото засолниште.
- Оградата, аглите, вратите и долниот раб се исправни.
- Хранилката и поилката стојат на стабилно и суво место.
- Сеното и резервната храна се достапни и заштитени од влага.
- Постои план за брзо прибирање при нагло влошување на условите.
- Рамните и наклонетите делови се проценети одделно.
СточарствоХранилки, поилки и опрема за стадото – за суво и уредно хранење преку зимата.Погледни →
Машини и алатиАлат за поправка на ограда, колци и премини пред стадото да излезе надвор.Погледни →
Обувки и работна облекаГумени чизми и облека за обиколка на калливо и лизгаво пасиште.Погледни →
МеханизацијаТрактори и приколки за навремено носење сено до хранилката и засолништето.Погледни →Најчесто поставувани прашања
Заклучок
Зимското пасење на овци и кози е одржливо само кога теренот, оградата, храната и засолништето се проверуваат како една целина. Рамното пасиште бара контрола на водата и калта, а наклонетиот терен бара посебно внимание на лизгањето, одроните и можноста за безбедно враќање.
Најпрактичниот пристап е однапред да се означат ризичните места, да се обезбедат суви точки за хранење и да постои јасен момент за скратување или прекин на пасењето. Така одлуката се носи пред теренот да стане непрооден, а стадото да остане без сигурен пристап до сува храна и засолниште.
