Точниот момент за берба не се одредува само според бојата на плодот. Цврстината, бојата на семките, мерената содржина на растворливи материи и лесното одвојување од гранката даваат посигурна слика, а внимателното ракување и брзото разладување го намалуваат расипувањето.
Бербата на јаболката и другото овошје е една од операциите што најдиректно влијаат врз конечниот приход. Плод набран прерано може да остане недоволно развиен и послабо да созрева, додека предоцна набраниот плод полесно омекнува, паѓа и се оштетува при транспорт или складирање.
Најчестата грешка е проценката да се прави само според надворешната боја. Таа може да се разликува според сортата, изложеноста на сонце и условите во насадот. Затоа, пред почетокот на бербата треба да се комбинираат повеќе показатели и да се проверат плодови од различни делови на овоштарникот.
За свежа продажба и за подолго чување не се бара секогаш ист степен на зрелост. Намерата со која се бере плодот треба да го одреди темпото на работа, начинот на полнење на гајбите и условите во кои овошјето ќе остане по бербата.
Бојата е само почетен знак, не конечна одлука
Промената на основната и допoлнителната боја може да укаже дека плодот се приближува до берба, но сама по себе не е доволна. Јаболката од надворешната страна може да изгледаат зрело поради сончевата страна, а внатрешно сè уште да немаат соодветна зрелост. И обратно, кај некои сорти зеленкастата боја може да остане и кога плодот е подготвен за берење.
За реална проценка земјоделецот треба да земе примероци од врвот, средината и внатрешноста на крошната. Неколку плодови од едно место не ја претставуваат целата парцела, особено ако насадот има различна изложеност, оптовареност со род или нерамномерно наводнување.
- Боја на покривката и на основната боја на плодот
- Цврстина при лесен притисок и пресек
- Изглед и боја на семките
- Лесно одвојување од гранката
- Содржина на растворливи материи измерена со рефрактометар
Како да ја проверите зрелоста на плодот
Цврстината се оценува со внимателен допир, а уште подобро со мерен инструмент ако производителот го има на располагање. Плодот треба да биде доволно развиен за намената, но не премногу мек. Преголемото омекнување обично значи дека се скратува периодот во кој овошјето може да се транспортира и чува без загуби.
Бојата на семките се проверува со пресек на примерок. Таа може да даде корисен знак за напредувањето на зрелоста, но не треба да се толкува одвоено од цврстината и однесувањето на плодот при одвојување. Кај различни видови и сорти показателите не се менуваат истовремено.
Рефрактометарот ја покажува содржината на растворливи материи во сокот и служи како дополнителна контрола. Резултатот треба да се чита во контекст на сортата и намената на овошјето, а не како единствена граница што важи за секој насад.
- Исечете примероци од различни делови на насадот.
- Проверете дали плодот ја задржува потребната цврстина.
- Прегледајте ја бојата на семките на пресек.
- Измерете растворливи материи со чист и правилно користен рефрактометар.
- Проверете дали плодот се одвојува со лесно подигнување и завртување, без силно влечење.
Берете во сув период и со добра организација
Овошјето најдобро се бере во сув период, кога површината на плодовите и листовите не е влажна. Бербата по дожд го зголемува ризикот од механички оштетувања и гниење. Влажниот плод полесно се лизга од рацете, а влагата внесена во гајбите создава услови за побрзо ширење на расипувањето.
Работата треба да се организира така што набраните плодови што пократко ќе останат на сонце и на висока температура. Пред почетокот проверете ги гајбите, пристапните патеки и местото за привремено чување. Оштетени или нечисти садови можат да направат повеќе штета отколку што се забележува во моментот на бербата.
- Планирајте берба кога плодовите се суви.
- Подгответе чисти и стабилни гајби пред да започнете.
- Овозможете сенка или ладно место за привремено сместување.
- Организирајте транспорт без непотребно префрлање од еден сад во друг.
- Берете по делови ако зрелоста не е изедначена во целиот насад.
Правилна техника за берење без модринки
Плодот треба да се фаќа со целата дланка, без стискање со врвовите на прстите. Кај јаболката најчесто се користи лесно подигнување и завртување, со цел да се одвои плодот без кинење на гранчето. Ако не се одвојува лесно, тоа може да биде знак дека дел од плодовите сè уште не се подготвени или дека техниката е премногу груба.
Набраните плодови не треба да се фрлаат во гајби. И мало паѓање може да создаде внатрешна модринка која не се гледа веднаш, но подоцна станува место за гниење. Гајбите се полнат внимателно и не треба да се преполнуваат до степен при кој горниот слој се притиска врз долниот.
При берење од повисоки делови на крошната, алатите и бербените садови треба да се користат така што нема да ги удираат плодовите и гранките. Повредите на кората, откинатите дршки и оштетените плодови го намалуваат квалитетот на целата серија.
- Фатете го плодот нежно, без силно притискање.
- Одвојувајте со подигнување и лесно завртување.
- Не фрлајте плодови во гајбите.
- Не ги преполнувајте садовите.
- Избегнувајте удирање на плодовите со алати или со работ на гајбата.
Сортирајте уште во овоштарникот
Оштетените и здравите плодови треба да се одвојат уште при бербата. Плодовите со пресечена или нагмечена кора, оштетена дршка, знаци на гниење или поголеми повреди не треба да се мешаат со серијата наменета за чување.
Одвојувањето не значи дека секој оштетен плод мора да се фрли. Дел од нив можат да се насочат кон брза потрошувачка или преработка, но треба да бидат физички одвоени од плодовите што ќе стојат подолго. Еден плод со гниење може да го загрози квалитетот на соседните плодови, особено во затворен простор.
Сортирањето може да се направи според здравствената состојба, крупината, степенот на зрелост и намената. Така се избегнува повторно пребирање и се намалува времето во кое овошјето се допира и префрла.
- Здрави и неоштетени плодови за кратко или подолго чување
- Плодови со помали визуелни недостатоци за побрза продажба
- Нагмечени или повредени плодови за брза потрошувачка
- Плодови со гниење или сомнителни промени, одвоени од останатите
Подготовка за кратко чување и продажба
Ако овошјето ќе се продава или користи за кратко време, најголемата придобивка доаѓа од брзо тргање од сонце, внимателно сортирање и ограничено префрлање. Плодовите треба да бидат сместени во чисти гајби со добра стабилност, без притисок и без мешање на различни категории.
Краткото чување не значи дека условите не се важни. Високата температура го забрзува омекнувањето и стареењето, а влагата на површината го зголемува ризикот од гниење. Затоа просторот треба да биде ладен, проветрен и заштитен од директно сонце, без непотребно навлажнување на плодовите.
При испорака, серијата треба да биде што е можно порамномерна според зрелоста и квалитетот. Мешањето на многу зрели со поцврсти плодови може да создаде различни очекувања кај купувачот и побрзо да го намали квалитетот на целата пратка.
- Тргнете ги гајбите од директно сонце.
- Користете чиста и сува амбалажа.
- Не мешајте оштетени со здрави плодови.
- Избегнувајте често префрлање и повторно сортирање.
- Испраќајте што е можно порамномерни серии.
Што е потребно за подолго складирање
Подолгото чување бара плодот да биде здрав, соодветно зрел и што побрзо разладен по бербата. Ако овошјето долго остане во топол насад, приколка или магацин, се забрзуваат процесите што водат кон омекнување и губење на квалитетот.
Температурата и влажноста во складиштето треба да се контролираат според видот и сортата. Не постои една поставка што е подеднакво добра за секое овошје. Несоодветната температура може да го наруши квалитетот, а прекумерната влага или кондензацијата го зголемуваат ризикот од гниење.
Просторот за складирање треба редовно да се проверува. Гајбите не треба да бидат поставени така што воздухот не може да циркулира, а појавата на омекнат или гнил плод бара брзо отстранување и проверка на соседната серија.
- Овозможете брзо разладување по бербата.
- Прилагодете ја температурата на видот и сортата.
- Контролирајте ја влажноста и избегнувајте кондензација.
- Оставете простор за циркулација на воздухот.
- Проверувајте ги гајбите и отстранувајте ги расипаните плодови.
Прилагодете ја бербата на намената на овошјето
Плодот за свежа продажба треба да го задржи изгледот, цврстината и добрата форма. Кај овошјето за подолго чување пресудни се здравата кора, соодветната развиеност и внимателното одвојување од гранката. Плодот за преработка може да има поинакви барања, но и тогаш гниењето и силните механички повреди не треба да се занемарат.
Сортата го менува темпото на зреење и реакцијата на плодот по бербата. Затоа практичниот план треба да се изгради според конкретниот насад, а не според општ изглед на овоштарникот. Проба од повеќе плодови, бележење на резултатите и постепено започнување на бербата можат да помогнат да се избегне берење на целата парцела во погрешен момент.
Ако зрелоста е нерамномерна, подобро е да се работи во повеќе бербени поминувања отколку сите плодови да се симнат одеднаш. На тој начин се оставаат незрелите плодови да напредуваат, а зрелите не се оставаат предолго на гранката.
- Свежа продажба: приоритет се изгледот, цврстината и чистотата.
- Подолго чување: приоритет се здравјето на плодот и внимателното ракување.
- Преработка: одвојте ги плодовите според состојбата и намената.
- Нерамномерна зрелост: организирајте берба во повеќе поминувања.
Контролна листа пред да почне бербата
Еден краток преглед пред излегување во насадот може да спречи голем дел од загубите. Проверете дали има доволно чисти гајби, дали просторот за привремено складирање е подготвен и дали работниците знаат дека плодовите не се фрлаат и не се стискаат.
По првите набрани гајби направете контрола на квалитетот. Ако има многу оштетувања, треба веднаш да се промени начинот на берење, полнење или транспорт, наместо проблемот да се забележи дури при приемот или складирањето.
- Проверени показатели за зрелост на примероци од различни делови на насадот
- Суви и чисти гајби
- Подготвен простор без директно сонце
- Одделни места за здрави и оштетени плодови
- План за брзо разладување или испорака
- Контрола на првите гајби за модринки и гниење
Заклучок
Добро погодениот момент за берба се утврдува со повеќе знаци: боја, цврстина, семки, растворливи материи и лесно одвојување од гранката. Плодот треба да се бере сув, внимателно да се спушта во гајба и веднаш да се одвојува според здравствената состојба и намената.
За кратко чување најважни се сенката, чистата амбалажа и брзата испорака. За подолго чување се потребни брзо разладување, соодветна температура, контролирана влажност и редовен надзор. Така квалитетот што е создаден во насадот ќе се зачува и по бербата.
Најчесто поставувани прашања
