Квалитет на водата за наводнување: соли, pH и затнати капалки

Високата соленост не значи само дека на парцелата се внесува поголема количина соли. Кога во почвениот раствор има многу растворени соли, коренот потешко ја усвојува водата, иако почвата на допир или по изглед може да биде влажна. Растенијата тогаш влегуваат во воден стрес, послабо растат и можат нерамномерно да созреваат.

Проблемот може да биде и физички. Натриумот и бикарбонатите ја менуваат структурата на почвата, ја намалуваат пропустливоста и го отежнуваат навлегувањето на водата. Кај системите капка-по-капка, песокот, тињата, алгите, железото и органските наслаги ги затнуваат филтрите и капалките.

Лабораториската анализа на водата не е исто што и анализата на почвата. Водата покажува што постојано внесувате на парцелата, а почвата покажува како тие материи се однесуваат во кореновиот слој и дали веќе има наталожени соли или нарушена структура.

Од каде да се земе примерокот за анализа

Резултатот има вредност само ако примерокот ја претставува водата што навистина се користи за наводнување. Кај бунар, пумпата треба да работи доволно долго за да се исфрли застојаната вода од цевките и непосредната зона. Примерокот земен веднаш од површината или од кофа може да даде поинаква слика.

Кај канал или акумулација, водата се зема на местото од кое реално се пумпа. По пороен дожд, чистење на корито или мешање на талогот, составот може привремено да се промени. Примероци од различни извори не треба да се мешаат, бидејќи така се губи информацијата за конкретниот бунар, канал или акумулација.

Шишето, количината на примерокот и условите за транспорт треба да ги одреди лабораторијата. На барањето наведете од каде е водата, за која култура се користи и дали системот е капка-по-капка.

• Земете вода од реалната точка на користење, а не од случајно место.
• Кај бунарот прво испумпајте ја застојаната вода.
• Одделно испратете примероци од различни извори.
• Забележете датум, извор и услови при земањето.

EC е првата проверка за соленоста

Електричната спроводливост, означена како EC, покажува колку растворени соли има во водата: колку повеќе соли, толку повисока е спроводливоста. Таа е добар прв сигнал за ризик од засоленост, но не кажува кои соли се присутни. Затоа EC секогаш се чита заедно со натриумот, хлоридите, бикарбонатите, калциумот и магнезиумот.

Во повеќе стручни водичи, EC под приближно 0,7 dS/m се поврзува со низок ризик, вредности од 0,7 до 3 dS/m со умерено ограничување, а над 3 dS/m со сериозен ризик. Овие категории се ориентација, а не автоматска забрана за користење на водата.

Иста EC-вредност може различно да влијае врз домат, пиперка, овошки или житни култури. Одлуката зависи од чувствителноста на културата, текстурата на почвата, дренажата, количината на вода и можноста солите да се исперат под кореновиот слој.

• EC покажува вкупен ризик од растворени соли, но не и нивниот состав.
• Висока EC може да го отежне усвојувањето вода од коренот.
• Резултатот споредете го со културата, почвата и дренажата.
• Следете ја и почвата, бидејќи солите може постепено да се акумулираат.

pH, бикарбонати и бигор во цевките

pH покажува дали водата е кисела, неутрална или алкална. Во повеќе агрономски водичи, опсегот од приближно 6,5 до 8,4 се користи како општа ориентација, но pH сам по себе не кажува дали водата е погодна за одредена култура или систем.

Повисокото pH често е причина дополнително да се проверат алкалноста и бикарбонатите. Бикарбонатите можат да реагираат со калциумот и магнезиумот и да создадат талог. Наслагите ја намалуваат инфилтрацијата во почвата, а во цевките го стеснуваат протокот и ги намалуваат отворите на капалките.

Неправилно закиселување може да оштети пумпи, цевки и растенија. Киселини не треба да се додаваат според проценка „од око“, туку според лабораториски резултат, карактеристиките на системот и стручна препорака.

• Побарајте pH заедно со бикарбонати и карбонати.
• Проверете дали има тврдина и ризик од таложење.
• Следете го падот на притисокот пред и по филтерот.
• Закиселување применувајте само со правилно определена постапка.

Натриумот се оценува преку SAR и структурата на почвата

Самата концентрација на натриум не е доволна за проценка. Ризикот се гледа преку SAR, односно соодносот на натриумот со калциумот и магнезиумот. Висок SAR може да ја наруши структурата на глинестите почви: честичките се распрснуваат, порите се затвораат, а водата потешко навлегува.

Последицата може да биде задржување вода на површината, послаба аерација и нерамномерно навлажнување на кореновиот слој. Ризикот од SAR не се чита одвоено од EC, бидејќи нивното меѓусебно влијание ја менува проценката.

Почвата со добра дренажа и почвата со тежок, слабо пропустлив слој нема да реагираат исто на иста вода. Затоа анализата на водата треба да се спои со анализа на почвата и проверка на инфилтрацијата на парцелата.

• Побарајте натриум, калциум и магнезиум за пресметка и толкување на SAR.
• Не носете одлука само според бројката за натриум.
• Проверете дали по наводнување водата се задржува на површината.
• Следете ја пропустливоста и структурата на почвата.

Што ги затнува филтрите и капалките

Кај капка-по-капка, квалитетот на водата се гледа и преку стабилноста на протокот. Песокот, тињата, глината и органските остатоци можат да ги затнат филтрите и емитерите. Во акумулации и канали ризикот расте по поројни дождови, нарушување на брегот или мешање на талогот.

Хемиските и биолошките наслаги често се потешки за забележување. Железото може да се таложи во цевките, а железните бактерии создаваат слузеста маса. Алгите и микроорганизмите се почести во површински води со органска материја и хранливи соли.

Кога дел од капалките даваат помал проток, а други работат нормално, причината може да биде затнување, талог или пад на притисокот. Самото поставување погуст филтер не е универзално решение: тој може брзо да се засити и да создаде голема загуба на притисок.

• Суспендирани материи: песок, тиња, глина и органски остатоци.
• Хемиски наслаги: железо, манган и карбонатен талог.
• Биолошки наслаги: алги, бактерии и слуз.
• Нерамномерен проток и затнати емитери како практични предупредувачки знаци.

Минимален лабораториски пакет за земјоделска вода

За основна проценка побарајте EC, pH, натриум, калциум, магнезиум, бикарбонати, карбонати, хлориди и бор. Овие податоци овозможуваат да се проценат соленоста, натриумовиот ризик и можните ограничувања за културата.

Ако водата оди во систем капка-по-капка, анализата треба да се прошири со железо, манган, тврдина и суспендирани материи. Во зависност од изворот, може да биде оправдана и проценка на микробиолошки или други биолошки показатели.

Ако водата се користи за прихрана, во толкувањето треба да се земат предвид и нитратите, фосфатите и можните реакции со ѓубривата. Лабораторискиот извештај не треба да остане само бројка на хартија: побарајте практично толкување за конкретната култура и систем.

• Основно: EC, pH, натриум, калциум, магнезиум и бикарбонати.
• Дополнително: карбонати, хлориди, бор и тврдина.
• За капалки: железо, манган и суспендирани материи.
• При прихрана: нитрати, фосфати и проценка на компатибилноста.

Како да се донесе одлука за конкретната нива

Најкорисна е споредбата на три резултати: анализа на водата, анализа на почвата и проверка на системот за наводнување. Водата кажува што се внесува, почвата покажува што се акумулира и како се движи растворот, а системот открива дали има затнување, нерамномерен притисок или недоволен проток.

Проверете ја чувствителноста на културата, текстурата и дренажата на почвата, длабочината на кореновиот слој и можноста за испирање на солите. Кај слабо дренирани парцели, дополнителното наводнување за испирање може да создаде нов проблем ако водата нема каде да се исцеди.

Во Македонија, податоците од државниот мониторинг на реките и подземните води се корисни за поширока слика, но не ја заменуваат анализата на водата од конкретниот бунар, канал или акумулација. За практично толкување земјоделецот може да побара совет од земјоделските советодавни служби или од соодветен стручњак.

• Поврзете го лабораторискиот наод со конкретната култура.
• Проверете текстура, дренажа и можност за испирање.
• Измерете го притисокот и следете го протокот по линиите.
• Повторете анализа ако изворот е променлив или се појават нови проблеми.

Практична контрола пред сезоната и во текот на наводнувањето

Пред стартот на сезоната исчистете го доводот, прегледајте ги филтрите и проверете дали сите линии имаат приближно рамномерен проток. Запишете го почетниот притисок и состојбата на филтерот. Така полесно ќе се забележи дали проблемот се појавил постепено или по конкретен настан, како дожд и надоаѓање талог.

Во текот на сезоната следете ја водата на почетокот и на крајот од линиите. Испуштајте ги краевите на линиите според потребата на системот и чистете ги филтрите навреме, без да чекате растенијата да покажат стрес. Ако се појават белузлави наслаги, слуз, 'рѓа или брзо паѓање на протокот, побарајте дијагностика наместо да ја зголемувате дозата на третман.

Закиселување, хлорирање и третман на железо треба да се планираат по анализа и со стручна препорака. Неправилната примена може да оштети опрема, да предизвика реакција со ѓубриво или да им наштети на растенијата.

• Проверете филтри, притисок и проток пред сезоната.
• Следете ги почетокот и крајот на секоја линија.
• Испуштајте талог и чистете според состојбата на системот.
• Не применувајте хемиски третман без анализа и стручна проценка.

Заклучок

Квалитетот на водата за наводнување се оценува со повеќе показатели, а не со една бројка. Започнете со репрезентативен примерок и лабораториски пакет што ги опфаќа EC, pH, натриумот, калциумот, магнезиумот, бикарбонатите и хлоридите, а за капка-по-капка додајте железо, манган и суспендирани материи.

Потоа споредете ги резултатите со културата, почвата, дренажата и типот на системот. Филтрацијата, закиселувањето или друг третман треба да се изберат според причината за проблемот и да се применат со стручна препорака.

Најчесто поставувани прашања