По пченка и сончоглед: како да се испланира ротацијата за следната сезона

По жетвата, парцелата не треба да се разгледува само низ прашањето „што да се сее следно“. Преткултурата е само почетната точка. Одлуката треба да ги опфати употребените препарати, видот и распоредот на растителните остатоци, присутните плевели, влагата во профилот и последната анализа на почвата.

Најчестите избори по пченка се озима пченица и јачмен, додека по сончоглед житата често се користат за прекин на циклусот на широколисни плевели. Сепак, ниту една од овие опции не е автоматски добра ако парцелата е сува, ако има силен притисок од тревни плевели или ако хербицидот поставува ограничување за наредната култура.

Добрата ротација се планира парцела по парцела. Запишувањето на податоците веднаш по жетвата овозможува одлуката да се донесе навреме, а ѓубрењето и обработката да се приспособат на реалните услови, а не на просечна шема по хектар.

Почнете со картон на секоја парцела

Пред изборот на семето, направете кратка евиденција за секоја нива. Запишете дали преткултурата била пченка или сончоглед, кој хербицид и која активна материја биле употребени, кои плевели доминирале и колку остатоци останале по жетвата.

Проверете ја влагата во површинскиот слој и во подлабокиот профил, особено на неполивни површини. Додадете ги последните резултати од анализата на почвата: pH, органска материја, достапен азот, фосфор и калиум. Кај проблематични или наводнувани парцели може да биде корисна и проверка на електричната спроводливост.

• Преткултура и принос во претходната сезона
• Хербицид, активна материја, група и ограничувања за наредни култури
• Главни тревни и широколисни плевели
• Количина, ситност и распоред на растителните остатоци
• Влага во почвата и последна анализа

По пченка: жито е практично, но не секогаш најдобро

Озимата пченица или јачменот често се логичен избор по пченка, особено ако има доволно влага за навремена сеидба. Пред тоа, пченкарните остатоци треба добро да се иситнат и рамномерно да се распоредат за да не останат дебели ленти што го попречуваат полагањето на семето.

Пченкарните остатоци имаат многу јаглерод. При нивното разградување микроорганизмите можат привремено да врзат дел од достапниот азот, што се забележува како послаб почетен пораст на житото. Тоа не значи дека азотот треба автоматски да се зголеми. Потребата се одредува според анализата на почвата, приносот на пченката и количината на преостанат материјал.

Целосното отстранување на остатоците не е добро решение за секоја парцела. Со нив се губи дел од органскиот јаглерод и се зголемува ризикот од долгорочно намалување на плодноста. Подобро е да се обезбеди рамномерно ситнење и добро семено легло, со обработка приспособена на влагата и структурата на почвата.

• Жито по пченка бара чиста површина и рамномерно распоредени остатоци.
• Крупните остатоци можат да го отежнат контактот меѓу семето и почвата.
• Азотното ѓубрење не се зголемува по автоматизам.
• Не ги отстранувајте сите остатоци без агрономска причина.

Тревни плевели по пченка: не повторувајте ја истата слабост

Ако по жетвата има силен притисок од тревни плевели, пченицата, јачменот или тритикалето не треба да се изберат без план. Овие култури се натпреваруваат со слични плевели, а повторувањето на иста хербицидна група може да го зголеми ризикот од појава на резистентни популации.

На таква парцела може да се разгледа широколисна култура или легуминоза, но само ако влагата, рокот за сеидба и остатоците го дозволуваат тоа. Изборот треба да овозможи промена на начинот на сузбивање на плевелите и да не се потпира на истата активна материја секоја сезона.

Доколку сепак се планира жито, потребен е јасен план за чистење на парцелата, следење на никнувањето и навремена реакција. Видот на плевелот е поважен од општата проценка дека нивата е „релативно чиста“.

• Разликувајте дали доминираат тревни или широколисни плевели.
• Проверете дали планираниот хербицид припаѓа на група што веќе често се користела.
• Не оставајте семенски плевели да созреваат во стрништето.
• Разгледајте култура што ќе овозможи различна стратегија за сузбивање.

По сончоглед: прво проверка на самоникнатите растенија и болестите

По сончоглед, прегледајте дали останале самоникнати растенија. Тие можат да одржуваат инокулум и да бидат домаќини на штетници и болести, па треба да се уништат пред да продолжи циклусот.

Ако на парцелата имало бело гниење, склеротинија, вертицилиум или друг сериозен проблем, повторен сончоглед не треба да биде следниот избор. Внимателно треба да се разгледаат и сојата, гравот, грашокот, репката и другите култури што можат да бидат домаќини на исти или сродни патогени.

На парцела со историја на вертицилиум или склеротинија, паузата пред нов сончоглед најчесто треба да биде најмалку три, а често три до четири години со не-домаќински култури. Точниот интервал зависи од болеста, хибридот, типот на почвата и историјата на нивата.

• Отстранете ги самоникнатите сончогледи.
• Запишете каде и во кој обем се појавиле симптоми на болест.
• Не го заменувајте сончогледот со друга потенцијална домаќинска култура без проверка.
• Планирајте подолга пауза ако болеста се повторува.

Кога по сончоглед може да следи жито

Пченицата или јачменот можат да бидат разумен избор по сончоглед без значајни болести. Житата помагаат да се прекине циклусот на дел од широколисните плевели, а жетвените остатоци од сончоглед обично не создаваат ист проблем со врзување на азот како крупните пченкарни остатоци.

Сепак, пред сеидбата мора да се провери етикетата на применетиот препарат. Кај Clearfield и други системи со имидазолинони, ограничувањето за пченица, јачмен, грашок или друга наредна култура зависи од конкретниот препарат, типот на почвата и условите за разградување.

Сушата, повисоката pH-вредност, ниската органска материја и слабата микробиолошка активност можат да го зголемат ризикот од задржување на остатоци. Трговското име не е доволно за проверка; потребни се активната материја, хербицидната група и пропишаниот интервал.

• Проверете ја целата етикета пред изборот на следната култура.
• Не се потпирајте само на трговското име на препаратот.
• Разгледајте ги влагата, pH-вредноста и органската материја.
• Ако има дилема, побарајте агрономска процена пред сеидбата.

Легуминози: корисна промена, но не и автоматски азотен кредит

Сојата, грашокот и другите легуминози можат да внесат разновидност во ротацијата и обично имаат помал ризик од привремено врзување на минералниот азот отколку житните остатоци. Сепак, присуството на легуминоза не значи дека наредната култура автоматски ќе бара помалку азот.

Количината што реално останува за следната култура зависи од приносот, количината на коренови и надземни остатоци, успешноста на инокулацијата, влагата и состојбата на почвата. Затоа азотниот кредит треба да се процени, а не да се претпостави.

Легуминозата не е добар избор ако парцелата е пресува, ако рокот за сеидба е несоодветен или ако претходната култура оставила хербицидно ограничување. Исто така, не ја прекинува секоја болест: по сончоглед со склеротинија треба да се избегнуваат и потенцијални домаќини.

• Проценете го реалниот принос и количината на остатоци од легуминозата.
• Проверете дали има услови за успешно никнување и развој.
• Не намалувајте азот без анализа и проценка на претходната култура.
• Проверете ја чувствителноста на легуминозата на остатоци од хербициди.

Влагата може да ја промени целата ротација

На неполивни површини, водниот биланс треба да има предност пред очекуваниот принос или моментната привлечност на одредена култура. По пченка или сончоглед, сувата почва може да го одложи никнувањето, да го скрати периодот за развој и да го зголеми ризикот од празни места.

Проверете ја влагата во профилот, а не само прашината на површината. Реалниот рок за сеидба е исто така важен: културата што е добра на хартија може да биде лош избор ако ќе се сее предоцна или во суво семено легло.

При недостиг на вода, подобро е навреме да се избере поотпорна опција и да се зачува влагата со соодветна обработка, отколку да се инсистира на култура со висока потреба од вода.

• Проверете ја влагата на различни длабочини.
• Проценете дали има доволно време за навремена сеидба.
• Избегнувајте култура со висока потреба од вода на сува парцела.
• Приспособете ја обработката за да се намали загубата на влага.

Ѓубрењето се планира според почвата и остатоците

Истата доза не е оправдана за пченица по сончоглед, пченица по пченка и пченка по легуминоза. Преткултурата, приносот, остатоците и резултатите од анализата ја менуваат потребата од азот, фосфор и калиум.

Минимум треба да се следат pH, органската материја, достапниот азот, фосфорот и калиумот. Кај наводнувани или проблематични парцели дополнителните мерења можат да помогнат при одлуката. Резултатот од анализата треба да се поврзе со планираниот принос и со реалната состојба на посевот.

Конкретните рокови и дози на ѓубрива треба да ги одреди агроном според анализа и условите на парцелата. Универзална шема може да доведе до непотребен трошок, слаб почетен развој или загуби на хранливи материи.

• Не користете просечна доза за сите ниви.
• Поврзете ја анализата со планираниот принос.
• Земете ја предвид количината и состојбата на остатоците.
• Побарајте агрономска препорака за рокот и начинот на прихрана.

Брза шема за одлука пред есенската сеидба

Следната шема може да послужи како практичен филтер. Таа не заменува проверка на етикетата, анализа на почвата или совет од агроном, но помага навреме да се издвојат ризичните парцели.

Одлуката запишете ја заедно со причината: влага, плевели, болест, остатоци или хербицидно ограничување. Така следната сезона ќе имате податоци за тоа дали изборот дал добар резултат.

• По пченка со многу остатоци и малку влага: жито само со добро подготвено семено легло и план за азот.
• По пченка со силни тревни плевели: не повторувајте жито без стратегија за плевелите.
• По сончоглед без значајни болести: жито може да се разгледа ако етикетата дозволува.
• По сончоглед со склеротинија или вертицилиум: внесете не-домаќинска култура и продолжете ја паузата пред нов сончоглед.
• По која било преткултура со слаб воден биланс: влагата има предност пред очекуваниот принос.

Заклучок

Планот за следната сезона треба да започне со запис за секоја парцела, а не со избор на семе од каталог. По пченка најмногу внимание бараат остатоците, азотот и тревните плевели; по сончоглед приоритет се самоникнатите растенија, болестите и хербицидниот интервал.

Пред сеидбата проверете ја влагата, направете ја потребната анализа и потврдете дека препаратот дозволува одгледување на планираната култура. Ротацијата што ги зема предвид овие фактори го намалува ризикот од слаб никулец, резистентни плевели, болести и непотребно ѓубрење.

Најчесто поставувани прашања