Водата за наводнување може да влијае врз приносот, почвата и работата на системот исто колку и ѓубрењето или изборот на сортата. Анализа е особено оправдана пред нова сезона, при користење нов бунар или ако се појават бел талог, затнување на капалките, засолување и слаб раст и покрај доволната влажност.
Бистрата вода не значи и квалитетна вода за наводнување. Растворените соли, натриумот, бикарбонатите, железото, манганот и микроорганизмите постепено можат да ја влошат почвата, да ја намалат пропустливоста или да го затнат системот за наводнување.
Водата што е прифатлива за една култура може да претставува ризик за друга. Проценката зависи од културата, типот на почвата, дренажата, количината на вода и можноста за испирање на солите. Затоа лабораторискиот извештај треба да се толкува заедно со условите на конкретната парцела.
Правилно земен примерок и соодветно избран пакет анализи му помагаат на производителот да избере филтрација, да го приспособи режимот на наводнување и навреме да утврди дали е потребна корекција на почвата.
Кога анализата не треба да се одложува
Примерок земете пред почетокот на сезоната при воведување нов извор, нов бунар или нов систем за наводнување. Анализата е корисна и при промена на изворот, мешање вода од повеќе места или поставување систем капка по капка.
Белузлави наслаги на цевките и почвата, често затнување на емитерите, заматена вода, нерамномерно наводнување и слаб раст и покрај влажната почва се знаци дека е потребна проверка. Растение што овенува во влажна почва може да трпи солен стрес, а не недостиг на вода.
При сомнеж за засолување, анализата на водата треба да се направи заедно со анализа на почвата од кореновиот слој. Така се утврдува дали проблемот веќе стигнал до зоната во која се развиваат корените.
- Нов или продлабочен бунар
- Вода од река, канал или акумулација
- Бел талог и затнување на капалки
- Слаб раст и нерамномерен развој
- Појава на засолување на површината
- Промена на културата или системот за наводнување
Основниот пакет: pH, EC и растворени материи
Основната анализа обично ги опфаќа pH, електричната спроводливост – EC, и вкупните растворени материи – TDS. pH покажува дали водата е покисела или поалкална, а EC дава слика за количината растворени соли и служи како показател за салинитет.
EC не покажува кои соли го создаваат ризикот. Затоа повисоката вредност треба да се надополни со анализа на поединечни јони, особено при редовно користење на водата или при слаба дренажа на почвата.
TDS ја покажува вкупната количина растворени материи. Резултатите треба да се толкуваат според културата и условите на парцелата, а не само како ознака дека водата е „добра“ или „лоша“.
- pH – киселост или алкалност на водата
- EC – електрична спроводливост и општ ризик од соли
- TDS – вкупно растворени материи
- Поединечни јони – потребни за да се открие составот на солите
Натриумот и солите влијаат и врз почвата
За процена на ризикот од натриум се проверуваат натриумот, калциумот и магнезиумот, врз чија основа се пресметува SAR. Високиот однос на натриумот кон калциумот и магнезиумот може да ја намали инфилтрацијата и да ја влоши пропустливоста на почвата.
SAR не се толкува одделно од EC. Двата показатела заедно даваат пореална слика за влијанието на водата врз структурата на почвата и движењето на водата.
Кога почвата потешко ја прима водата, производителот може да помисли дека треба почесто да наводнува. Дополнителната вода, сепак, може да ја зголеми акумулацијата на соли ако дренажата е слаба и нема план за испирање.
- Натриум – ризик за пропустливоста и структурата на почвата
- Калциум и магнезиум – потребни за пресметка и толкување на SAR
- EC и SAR – се разгледуваат заедно
- Анализа на почвата – потребна при сомнеж за веќе настанато засолување
Бикарбонати, карбонати и белузлави наслаги
Бикарбонатите, карбонатите и алкалноста имаат посебно значење ако на капалките, филтрите или цевките се појавува бел талог. Во комбинација со калциум и магнезиум можат да создаваат наслаги од калциум-карбонат, а повисокото pH дополнително го зголемува ризикот.
Овие параметри покажуваат дали системот има проблем со таложење и дали е потребна контрола на pH или друга техничка мерка. Филтерот ги задржува честичките, но не ги отстранува растворените соли или проблемот со хемиското таложење.
Киселина не треба да се додава без пресметка. Потребни се лабораториски резултати, процена на системот и стручна пресметка, бидејќи погрешната корекција може да го оштети системот или да создаде нов ризик за културата.
- Бикарбонати
- Карбонати
- Алкалност
- Калциум и магнезиум
- pH
Што дополнително се проверува кај капка по капка
Кај микронаводнувањето, покрај хемискиот состав, значајни се заматеноста и суспендираните честички. Нивната големина и вид често се поважни од вкупната маса, бидејќи ситниот материјал може да помине низ несоодветен филтер и да ги затне емитерите.
По потреба се анализираат и железо и манган. Тие можат да создаваат талог и да предизвикаат затнување, особено ако водата долго стои во системот или ако условите во цевките овозможуваат таложење.
Резултатот треба да се поврзе со изборот на филтрација, редовното испирање на главните и страничните линии и проверката на притисокот. Видот и финоста на филтерот се избираат според честичките и конструкцијата на системот, а не само според големината на парцелата.
- Заматеност
- Суспендирани честички
- Железо
- Манган
- Состојба на филтрите и линиите
Хлориди, сулфати, бор и нитрати
Кај бунарска вода или извор со непознато потекло корисно е да се проверат хлориди, сулфати, бор и нитрати. Бор, хлоридите и натриумот може да бидат токсични за чувствителни култури, а толеранцијата не е иста кај домат, пиперка, овошки, лозје и украсни растенија.
Нитратите влијаат и врз билансот на прихраната. Ако преку водата се внесува дополнителен азот, тоа треба да се земе предвид при планирањето на ѓубрењето, особено во интензивно производство.
Ниту еден параметар не се толкува одделно од количината на вода, фреквенцијата на наводнување, видот на почвата и можноста за одведување на вишокот вода.
- Хлориди
- Сулфати
- Бор
- Нитрати
- Натриум
Кога е потребна микробиолошка анализа
Микробиолошката анализа не е задолжителен пакет за секој извор. Таа е особено оправдана кај површински води, отворени канали, акумулации, отпадни или повторно употребени води.
Ризикот е поголем ако водата доаѓа во контакт со јадливиот дел од свежите производи, на пример при наводнување со прскалки. Во зависност од изворот и намената, лабораторијата може да предложи проверка на вкупни колиформни бактерии и E. coli.
При нарачување на анализата производителот треба да ја наведе намената на водата. Водата што се користи само во почвата и водата што директно ги навлажнува плодовите не носат ист тип ризик.
- Површински води и отворени канали
- Акумулации
- Отпадни или повторно употребени води
- Наводнување со прскалки
- Контакт со јадливиот дел од свежите производи
Правилно земање и испраќање примерок
Примерокот се зема во чист сад, според упатството на лабораторијата, и треба да се испрати што побрзо. Не користете сад во кој претходно имало масло, ѓубриво, средство за заштита или друг материјал што може да го промени резултатот.
На лабораторијата доставете податоци за изворот – бунар, река, акумулација или водовод – местото и датумот на земање, културата, системот за наводнување и информација дали водата минува низ филтер или се меша со ѓубрива.
Кај површинско наводнување, примерок земен на влезот на парцелата може подобро да ја претстави водата што реално стигнува до насадот. При испитување проблем во системот, корисно е со лабораторијата да се разгледа и можноста за дополнителен примерок по филтрацијата.
- Чист сад според упатството на лабораторијата
- Точен датум и место на земање
- Назначен извор на водата
- Податоци за културата и системот
- Информација за филтрација и мешање со ѓубрива
- Брзо испраќање на примерокот
Од лабораториски резултат до конкретна мерка
Лабораторискиот извештај има практична вредност само кога води до конкретна одлука. При честички се разгледуваат филтрација и испирање на линиите; при високи бикарбонати и наслаги се проверуваат pH, алкалноста и можната корекција; при соли и натриум се анализираат дренажата, режимот на наводнување и состојбата на почвата.
Ако наодот упатува на солен стрес, мерките може да опфатат промена на интервалите, подобрување на дренажата, контролирано испирање или корекција на почвата. Испирањето на системот не го отстранува натриумот од почвата, а поголем филтер не ги отстранува растворените соли.
Во Македонија анализата на водата не ја заменува законската постапка за користење воден извор. За нов бунар или зафат навреме треба да се провери дали е потребна дозвола за зафаќање и користење вода, вклучително и за наводнување, според изворот и количината.
- Честички: избор на филтер и испирање
- Растворени соли: режим, дренажа и испирање на почвата
- Натриум: процена со EC, SAR и анализа на почвата
- Бикарбонати: контрола на pH и стручна пресметка
- Нов извор: проверка на потребните дозволи
Заклучок
Најдобро е водата за наводнување да се анализира пред да се појави проблем, но и секоја промена на изворот или појава на талог, затнување и слаб раст е доволна причина за проверка. Основниот пакет со pH, EC и TDS треба да се прошири со јони, бикарбонати, честички или микробиолошки показатели според изворот и намената.
Лабораторискиот резултат треба да води до конкретна мерка: соодветен филтер, испирање, промена на режимот, подобра дренажа или корекција на почвата. Со правилно земен примерок и толкување во контекст на културата, производителот ги намалува загубите и го продолжува работниот век на системот.
Најчесто поставувани прашања
