Што има смисла да се работи на нива во последната недела од септември?

Последната недела од септември носи различни задачи за поледелците, лозарите, овоштарите и градинарите. Во јужните лозарски подрачја сè уште се довршува бербата, во овоштарниците се избира вистинскиот момент за берење и складирање, а во житородните региони започнува подготовката за озимите посеви.

Најдобар редослед е зрелото прво да се прибере, потоа да се отстранат заразените растителни остатоци, да се проверат каналите и магацините, а обработката да се изведе само кога почвата е доволно просушена. Влегувањето со механизација по обилен дожд може да ја наруши структурата на почвата и да создаде дополнителни проблеми со задржувањето вода.

Календарот е ориентир за периодот од 21 до 27 септември 2026 година. За конкретната парцела предност имаат локалната прогноза, реалната состојба на насадот и советот од стручната служба по преглед на производството.

Најпрво се завршува бербата на зрелите култури

Парцелите со култури што се во технолошка зрелост имаат предност пред сите други работи. Дождот може да предизвика пукање, гниење или пад на квалитетот, особено кај грозјето, доцниот зеленчук и овошјето подготвено за берба.

Работата треба да се распредели според најновата прогноза на УХМР. Пред поројни врнежи или засилен ветер, рационално е прво да се приберат зрелите производи, а обработката на почвата да се остави за период кога нивата ќе се просуши.

Бербата во сув дел од денот го намалува внесувањето дополнителна влага во гајбите и транспортните садови. Производот не треба долго да стои на сонце или во топол транспорт, бидејќи така побрзо се губи квалитетот.

• Проверете кои парцели се во технолошка зрелост.
• Распоредете ги работниците и транспортот пред очекуваните врнежи.
• Одделете ги оштетените и сомнителните производи уште при бербата.

Тиквешко, Гевгелиско-валандовскиот регион и Демир Капија: завршница на гроздоберот

Во Тиквешко, Гевгелиско-валандовскиот регион и Демир Капија главната задача останува завршувањето на бербата на винското и трпезното грозје. Одлуката за берба не треба да се темели само на бојата на зрната. Кај винските сорти треба да се следат измерената шеќерност и киселост на конкретната парцела, затоа што разликите меѓу насадите може да бидат значајни.

Грозјето е најдобро да се бере во сув период од денот и внимателно да се пренесува. Долгото стоење во загреани транспортни садови ја забрзува ферментацијата и го намалува квалитетот, особено кај грозјето наменето за преработка.

Во редовите веднаш треба да се издвојат мумифицираните, гнилите и очигледно болните гроздови. Таквиот материјал не треба да остане во лозјето, бидејќи може да биде извор на зараза и следната сезона.

• Проверете шеќерност и киселост на репрезентативен примерок од парцелата.
• Берете кога грозјето и редовите се суви.
• Издвојте ги гнилите и мумифицираните гроздови од здравиот род.
• Следните третирања определете ги по преглед на насадот и со регистрирани средства.

Овоштарниците во Преспа, Ресен, Битолско и западните подрачја

Во јаболковите и крушовите насади моментот за берба зависи од сортата и зрелоста на плодовите, а не само од датумот. Плодовите наменети за складирање мора внимателно да се берат за да нема притискање, гребење и отворени повреди.

Јаболките и крушите со гниење, убоди од штетници или механички оштетувања се одвојуваат од здравите плодови. Сомнителниот материјал не треба да се меша со производот за магацин, бидејќи едно оштетено овошје може да го забрза ширењето на гниењето.

По бербата треба да се соберат паднатите и гнили плодови, а стеблата и скелетните гранки да се прегледаат. Старата испукана кора и остатоците околу стеблата може да бидат места за презимување на штетници. Отстранувањето и евентуалното третирање треба да се приспособат на видот, возраста и состојбата на насадот.

• Одредете ја бербата според сортата и зрелоста.
• Користете одделни садови за здрави и оштетени плодови.
• Соберете ги паднатите и гнили плодови од меѓуредот.
• Проверете ги стеблата, скелетните гранки и местата со стара кора.

Струмичко и Радовишко: расчистување и нова градинарска сеидба

На слободните парцели по пиперка, домат, краставица и други градинарски култури не треба да останат растителни остатоци со јасни симптоми на болест. Тие се отстрануваат од производната површина и се управуваат според системот на производителот, без непотребно распрснување низ нивата.

По расчистувањето парцелата може да се израмни и да се подготви за следната култура или за покривна и есенска сеидба. Здравата биомаса може да се управува одделно, но одлуката треба да се донесе според здравствената состојба на посевот и планираниот плодоред.

Крајот на септември дозволува продолжување на производството на отворено и во заштитен простор со спанаќ, ротквица, магдонос и салати. Тоа има смисла само ако има доволно влага или сигурна можност за наводнување.

• Отстранете ги заразените остатоци од производната површина.
• Не мешајте сомнителна биомаса со здрави растителни остатоци.
• Планирајте спанаќ, ротквица, магдонос и салати според влагата и температурите.
• Во јужните региони продолжете со доцни пиперки и домати само додека ноќните услови го дозволуваат.

Пелагонија, Скопско, Кумановско, Полог и североистокот: подготовка за озими посеви

Во житородните региони последната недела од септември е погодна за планирање на озимите жита и подготовка на парцелите. Пред обработката треба да се проверат плодоредот, претходната култура, состојбата на почвата и потребата од анализа.

Основното ѓубрење треба да се планира според резултатите од анализата на почвата, а предсеидбената обработка да се изведе кога почвата е доволно просушена. Нема корист од често поминување со механизација, прекумерно ситнење или газење на влажна нива.

Последната декада од септември вообичаено е период за сеидба на озим грашок и граор, особено на парцели што навреме се ослободиле од стрни жита, пченка или сончоглед. Сеидбата има смисла само со обезбедена влага и добро израмнета почва, бидејќи предоцното никнување го зголемува ризикот посевот недоволно развиен да влезе во зимата.

• Проверете го плодоредот и состојбата на парцелите.
• Направете анализа на почвата каде што е потребно.
• Планирајте ѓубрење според резултатите, а не по навика.
• Обработувајте само кога почвата не се лепи и не остава длабоки траги од механизацијата.

Жетвени остатоци, канали и ниски точки на парцелата

Здравите жетвени остатоци може да се уситнат и рамномерно да се внесат во почвата, доколку тоа се вклопува во системот на производство. Остатоците од парцели со зарази не треба автоматски да се распрснуваат, затоа што со нив може да се зголеми инфекциската база за следната култура.

Пред есенските дождови треба да се исчистат одводните канали, пропустите и ниските точки каде што претходно се задржувала вода. Ова е особено важно на тешки почви и во котлини, каде што краткотраен силен дожд може да направи долготрајна штета.

Проверете дали каналите се проодни и дали водата има каде да истече. Одводнувањето и земјоделската инфраструктура бараат навремено одржување, а при поголеми проблеми треба да се вклучи и надлежната служба.

• Раздвојте ги здравите од заразените остатоци.
• Исчистете ги пропустите и одводните канали.
• Проверете ги местата со ланско задржување вода.
• Не обработувајте веднаш по дожд ако механизацијата остава длабоки траги.

Магацините да бидат подготвени пред поголемиот внес на родот

Складирањето започнува со чист и сув простор. Пред внесување на нов производ треба да се проверат кровот, вентилацијата, подот и местата каде што може да навлезе вода или глодар.

Производите се поставуваат над подот, со доволно простор за контрола и проветрување. Оштетените единици се одвојуваат, а внесувањето се евидентира по парцела, сорта и датум. Така полесно се следи квалитетот и се спречува мешање на различни серии.

Кај житото, условите за складирање треба да се проверуваат редовно. Магацинот не е само простор за оставање на родот, туку дел од производниот процес во кој влагата, температурата и чистотата директно влијаат врз загубите.

• Исчистете и исушете го магацинот.
• Проверете го кровот, подот и вентилацијата.
• Поставете го производот над подот.
• Водете евиденција по парцела, сорта и датум на внесување.

Рокови за складирање и осигурување до 30 септември 2026

До 30 септември 2026 година трае рокот за барање за мерката за складирање на пченица и јачмен од реколтата 2026. Мерката се однесува на производители што го предале производството кај регистриран складиштар во периодот од 15 јуни до 15 септември 2026 година.

Прифатливи се најмногу пет тони по хектар и до 5.000 тони по стопанство за секоја култура. Поддршката покрива 100 проценти од трошокот за складирање, до најмногу 120 денари по тон месечно, согласно условите на АФПЗРР.

Истиот датум е краен рок и за поднесување барања за помош за премии и осигурување. Прифатливи се полиси склучени од 1 август 2025 до 31 јули 2026 година, а помошта изнесува 60 проценти од вредноста на полисата, но најмногу 150.000 денари по корисник. Барањето се поднесува електронски, а потоа се доставува отпечатено со потребните прилози.

• Проверете дали предаденото жито е кај регистриран складиштар.
• Подгответе ги податоците за површината, културата и количината.
• За осигурување проверете го периодот на склучување на полисата.
• Не го оставајте електронското и печатеното поднесување за последниот момент.

Заклучок

За неделата од 21 до 27 септември најисплатливиот редослед е јасен: прво се прибира зрелото, потоа се отстрануваат заразените остатоци, се проверуваат магацините и одводите, а почвата се обработува само кога е доволно просушена.

Лозарите и овоштарите треба да го заштитат квалитетот на родот, градинарите да ги ослободат парцелите од болен материјал, а поледелците навреме да го испланираат плодоредот и озимата сеидба. Секојдневната одлука нека се темели на состојбата на конкретната нива и на најновата прогноза на УХМР.

Најчесто поставувани прашања