Телиња во студениот период: како да се намалат проливите, настинките и загубите на прираст

Зимските загуби кај телињата најчесто не се последица само на ниската температура. Комбинацијата од влажна постелка, нечистотија, лош квалитет на воздухот, нередовно хранење и доцно препознавање на болеста го зголемува ризикот од проливи, респираторни проблеми и забавен прираст.

Подготовката треба да започне пред заладувањето. На фармата треба да има суви и исчистени боксови, доволно постелка, исправни поилки, термометар, средства за чистење, резервна замена за млеко и јасен контакт со ветеринар. За секое теле корисно е да се води кратка евиденција за раѓањето, колострумот, хранењето и забележаните промени.

Целта не е објектот целосно да се затвори, туку телето да биде заштитено од директен воздушен удар и влага, со истовремено обезбедување свеж воздух. Раното забележување на намален апетит или променето однесување често овозможува навремена реакција, пред состојбата да стане тешка.

Сув и чист бокс е првата зимска заштита

Телето губи топлина многу побрзо ако лежи на влажна или валкана постелка. Подот треба да биде сув, а постелката доволно длабока за животното да може да се намести и да се „вгнезди“. Сламата што е натопена со урина или измет не треба само да се покрива со нов слој, туку треба да се отстрани и замени.

Едноставна практична проверка е клекнувањето во боксот. Ако коленото се навлажни, постелката не обезбедува доволна заштита и треба да се надополни или целосно да се промени. Влагата дополнително го оптоварува телето и придонесува за полоши услови во објектот.

Пред внесување ново теле, боксот треба да се испразни од измет и остатоци од храна, да се измие со соодветно средство и целосно да се исуши. Перењето со висок притисок во присуство на други телиња може да разнесе загадена вода и честички низ објектот.

• Отстранувајте ја влажната и загадена постелка, а не само додавајте сува слама одозгора.
• Проверувајте дали подот останува сув и дали боксот може лесно да се чисти.
• Чистете ги кофите, коритата и преградите пред да се внесе ново теле.

Вентилација без директна промаја

Студот не е причина објектот целосно да се затвори. На телињата им е потребен свеж воздух за да се намалат влагата, амонијакот и нечистотиите. Затворен објект може да изгледа потопол, но воздухот во него може да биде тежок и повлажен, што создава поповолни услови за респираторни заболувања.

Вентилацијата и промајата не се исто. Отворите треба да овозможат рамномерна размена на воздух над нивото на телето, без струење директно кон местото каде што лежи. Особено треба да се избегнува воздушен удар низ процепи, врати или неисправни прозорци.

Во текот на денот проверувајте дали има кондензација по ѕидовите, таванот и преградите, како и непријатен мирис на амонијак. Тоа се знаци дека влагата и воздухот не се исфрлаат доволно брзо.

• Овозможете размена на воздух над висината на телињата.
• Не насочувајте отворен прозор или вентилатор директно кон животните.
• Следете ги кондензацијата, мирисот и влагата, а не само температурата.

Колострумот го поставува почетокот на одгледувањето

Кај новороденото теле, навременото земање квалитетен колострум е една од најважните мерки за пренос на пасивен имунитет. Тоа помага организмот полесно да се справи со инфекциите и го намалува ризикот од проблеми во првите денови.

Не треба само да се претпостави дека телето цицало. Запишете кога е родено, кога го примило првото млеко и дали пиело доброволно. При студено време слабото или ладно новородено теле може да биде помалку активно, па потребна е брза проценка за понатамошното хранење.

Ако телето е неактивно, не цица или не може нормално да голта, начинот на дохранување треба да го процени ветеринар. Несоодветното или насилно хранење може да создаде дополнителен ризик.

• Запишете го времето на раѓање и времето на првото земање колострум.
• Набљудувајте дали телето пие доброволно и дали е активно.
• Побарајте брза ветеринарна проценка за слабо, студено или неактивно теле.

Редовно млеко, замена и чиста вода

Во зимски услови, млекото или замената за млеко треба да се подготвуваат конзистентно, според упатството на производителот. Истата концентрација и приближно истиот распоред му помагаат на дигестивниот систем полесно да се приспособи. Нагли промени во количината, концентрацијата или времето на хранење можат да придонесат за дигестивни нарушувања и пролив.

Студот троши дел од внесената енергија за одржување на телесната температура. Тоа може да се одрази врз прирастот, особено кај најмладите телиња кои сè уште внесуваат малку стартер-храна. Следете го апетитот, активноста, телесната состојба и прирастот, а секоја промена на оброкот правете ја со совет од ветеринар или нутриционист.

Чистата вода треба да биде достапна и во зима. Не смее да замрзнува, а садовите треба редовно да се мијат и да се постават така што нема лесно да се загадат со измет или постелка. Водата е важна за нормалното функционирање на дигестивниот систем и пред одбивањето од млеко.

• Следете го внесот на млеко или замена, а не само времето на хранење.
• Не менувајте нагло концентрација, количина или распоред.
• Проверувајте дали водата е чиста, достапна и незамрзната.
• Следете го внесот на стартер-храна кај телињата што почнале да ја земаат.

Проливот бара проценка, а не домашна терапија

Кај теле со пролив, најголем непосреден ризик е дехидрацијата. Состојбата не треба да се проценува само според изгледот на изметот, туку и според активноста, желбата за пиење, способноста за цицање и општата состојба.

Електролитите се користат според декларацијата на производот или по ветеринарна препорака. Не треба автоматски да се мешаат со млеко или замена за млеко, бидејќи пристапот зависи од конкретниот производ и од состојбата на телето.

Будно теле што цица може да бара различен пристап од теле што лежи, не цица или покажува знаци на дехидрација. Млекото и водата не треба да се заменуваат со непроверени домашни „терапии“, а антибиотици, антидијареици и други препарати не треба да се даваат без ветеринарна проценка.

• Одвојте го телето со пролив од здравите животни.
• Следете дали пие, цица и реагира нормално.
• Не прекинувајте или менувајте го хранењето на своја рака.
• Користете електролити само според упатството или советот од ветеринар.

Кашлање и намален апетит не се занемаруваат

Една од најкорисните мерки на фармата е секојдневно индивидуално набљудување. Раното забележување на намален внес често е повредно од чекањето да се појават тешки знаци. Телето што заостанува со пиењето или стои одвоено од другите може да има почетен здравствен проблем.

Проверувајте го изгледот на изметот, активноста, дишењето, кашлањето, носниот исцедок и состојбата на постелката. Температура измерете кога постои сомнеж, а резултатот и времето на мерење запишете ги.

Пролив, кашлање, покачена температура, изразена слабост или одбивање храна се причини телето да се одвои и да се побара совет од ветеринар. Изолацијата го намалува ширењето на инфекцијата, но не ја заменува дијагнозата.

• Проверувајте го секое теле одделно, а не само целата група.
• Запишувајте го внесот на храна, изгледот на изметот и промените во однесувањето.
• Одвојте го сомнителното теле пред да има контакт со други боксови.
• При слични симптоми кај повеќе телиња, веднаш известете го ветеринарот.

Дневна евиденција што навистина помага

Кратката евиденција го претвора набљудувањето во корисен алат. Запишувајте кога телето јадело и пиело, дали ја оставило храната, како изгледа изметот и дали има кашлање или исцедок од носот. Така полесно се забележува постепено влошување, дури и кога симптомите се слаби.

Податоците се особено корисни кога на фармата работат повеќе лица. Секој треба да користи ист начин на бележење и да знае кој го известува ветеринарот. Евиденцијата за колострумот, хранењето и преземените мерки може да помогне и при проценка на причините за повторливи проблеми.

• Внес на млеко или замена за млеко.
• Внес на вода и стартер-храна.
• Изглед на изметот и активност на телето.
• Дишење, кашлање и носен исцедок.
• Состојба на постелката и евентуално измерена температура.

Подгответе зимски протокол пред првото заладување

Добрата подготовка не се сведува на набавка на повеќе слама. Треба однапред да се проверат боксовите, вентилацијата, поилките и опремата за хранење. Подгответе чисти и суви простори, резервна замена за млеко, средства за чистење и термометар.

На видно место може да стои кратка постапка: кој го проверува секое теле, каде се запишуваат промените, кој го изолира сомнителното животно и кого се контактира. Таквиот ред го намалува доцнењето и импровизацијата.

Ако постои сомнеж за заразна болест, зголемена заболeност или угинување, сопственикот во Македонија треба веднаш да го извести надлежниот ветеринар или Агенцијата за храна и ветеринарство. Особено брзо треба да се реагира кога слични знаци се појавуваат кај повеќе телиња.

• Исчистени и целосно исушени боксови.
• Доволно сува постелка и исправни поилки.
• Проверена вентилација без директна промаја.
• Термометар, средства за чистење и опрема за хранење.
• Запишан контакт со ветеринар и јасна постапка за изолација.

Заклучок

Најсигурната зимска заштита за телето е комбинација од сув бокс, чист воздух без директна промаја, редовно хранење, незамрзната вода и секојдневно индивидуално следење. Колострумот кај новороденото теле не смее да се одложи, а секој пад на апетитот или промена во однесувањето треба да се запише и провери.

Телето со пролив, кашлање, зголемена температура, слабост или одбивање храна треба да се одвои и да се консултира ветеринар. Со навремена реакција и доследна хигиена, фармерот може значително да го намали ризикот од ширење на болест и загуба на прираст во студениот период.

Најчесто поставувани прашања