Зимското кастрење на јаболко и круша најчесто се изведува во периодот на мирување, но не при силен мраз, дожд или пред најавен студен бран. Кај сливата терминoт бара поголема внимателност, бидејќи зимските резови можат да го зголемат ризикот од инфекции, па главните корекции често се планираат по отворањето на пупките или по бербата.
Добро кастрење не значи што поголема крошна да се отстрани. Целта е да се задржи рамнотежа меѓу светлината, проветрувањето, растот и родноста, со јасна структура што ќе го олесни одржувањето и бербата.
Јаболкото, крушата и сливата не реагираат исто на резот. Терминот и интензитетот зависат од видот, сортата, возраста, подлогата, бујноста и состојбата на насадот. Затоа едно правило не може да се примени на секое дрво.
Најсигурен пристап е работата да започне со отстранување на сувите, скршените и заболени гранки, а потоа внимателно да се изберат гранките што ќе ја носат идната крошна и род.
Кога е најсоодветно да се кастрира
Јаболкото и крушата најчесто се кастрат во мирување, по опаѓањето на листот и пред почетокот на вегетацијата. Во Македонија точниот период не е ист за сите насади: треба да се земат предвид надморската височина, сортата и можноста за доцни мразеви.
Не треба да се работи при силен мраз, дожд или непосредно пред најавен студен бран. Влажното време го отежнува чистото сечење, а ниските температури можат дополнително да го оштетат ткивото околу резот.
Кај воспоставените сливи, главното кастрење често се планира во рана пролет, по отворањето на пупките, или во сув период по бербата. Зимското кастрење кај сливата носи поголем ризик од инфекција со сребренестата болест, особено ако се прават големи резови.
- Проверете ја временската прогноза пред да започнете.
- Избегнувајте работа на замрзнато или влажно дрво.
- Кај сливата внимателно проценете дали резот може да се одложи за посув период.
Прво се отстрануваат гранките што претставуваат ризик
Пред да се размислува за формата на крошната, треба да се отстранат сувите, скршените, заболени и измрзнати гранки. Потоа се сечат гранките што се вкрстуваат, се тријат една од друга или растат кон внатрешноста и го затвораат центарот.
Кај заболена гранка резот се поставува во здраво дрво, под местото со видливи промени. Исечениот материјал не треба да остане под крошната, бидејќи може да биде извор на понатамошно ширење на проблемот.
Гранките што се допираат при ветер создаваат повреди на кората. Таквите места полесно се инфицираат и со текот на времето можат да ослабат делови од скелетот.
- Суви и скршени гранки.
- Гранки со симптоми на заболување или ракани.
- Измрзнати делови.
- Гранки што се вкрстуваат или се тријат.
- Изданоци и водопии што го загушуваат центарот.
Како да се изберат гранките што остануваат
При изборот меѓу две конкурентни гранки, предност има подобро поставената: таа треба да расте нанадвор, да има доволно простор и да не се натпреварува со главниот водач. Поширок агол на прикрепување, приближно 45 до 60 степени, обично дава постабилна гранка од остар, речиси вертикален спој.
Кај јаболкото и крушата најчесто се задржува јасен централен водач со добро распоредени скелетни гранки. Не треба сите гранки да излегуваат од исто место, бидејќи таквата структура е послаба и потешко се одржува.
Кај сливата често се применува отворена, чашеста крошна со слободен центар. Со тоа се овозможуваат подобро осветлување и проветрување, но формата треба да се усогласи со возраста и бујноста на конкретното дрво.
- Задржете гранки со поширок и стабилен агол.
- Дайте предност на гранки што растат нанадвор.
- Отстранете ги конкурентите на централниот водач кај јаболкото и крушата.
- Оставете празен и добро осветлен центар кај чашестата крошна на сливата.
Проредување или скратување: две различни интервенции
Проредувањето ја отстранува целата гранка до нејзината основа и ја отвора крошната. Скратувањето го отстранува само делот од гранката до странична гранка или пупка и најчесто поттикнува нов пораст под местото на резот.
Кај бујни дрвја масовното скратување на голем број гранки може да предизвика многу нови леторасти и водопии. Во таква ситуација често е подобро внимателно проредување на непотребните гранки, наместо сите гранки да се скратат на иста должина.
Скратувањето има место кога треба да се насочи продолжетокот, да се одржи висината или да се пренасочи гранка кон добро поставен страничен изданок. Резот не треба да остава долг чеп или да биде поставен без јасна цел.
- Проредување: целосно отстранување на непотребната гранка.
- Скратување: намалување на должината до странична гранка или пупка.
- Кај бујни дрвја избегнувајте масовно скратување.
- Секој рез треба да има јасна функција во формирањето на крошната.
Водопии и прекумерно кастрење
Водопиите се силни, исправени леторасти што често излегуваат од горната страна на големи гранки или растат кон центарот. Иако изгледаат здраво, најчесто ја згуснуваат крошната и трошат енергија без соодветен род.
Непотребните водопии се отстрануваат целосно. Добро поставена водопија може да се остави ако треба да замени стара или лошо поставена родна гранка, но не треба да се оставаат сите само затоа што се бујни.
Прекумерното отстранување на крошната може да предизвика силен вегетативен пораст, особено кај млади и бујни дрвја. Кај јаболкото и крушата, отстранување на повеќе од приближно една петтина од крошната во една година може да поттикне појава на долги леторасти наместо развој на родни пупки.
- Отстранете ги водопиите што растат кон центарот.
- Оставете само добро поставени водопии со јасна намена.
- Не ја преполовувајте старата крошна во една сезона.
- Поголемите корекции распределете ги на повеќе години.
Правилен рез и работа со дебели гранки
Поголемата гранка се отстранува непосредно над гранковиот прстен, односно задебелувањето кај нејзината основа. Не оставајте долг чеп, но не засекувајте ниту рамно до стеблото, бидејќи така се зголемува раната и се оштетува природната заштитна зона на дрвото.
Кај дебелите гранки се применува метод со три реза. Прво се прави плиток засек од долната страна, потоа главниот рез малку подалеку од стеблото, а на крај се отстранува преостанатиот чеп до гранковиот прстен.
Овој редослед спречува тешката гранка да ја искине кората при паѓање. Завршниот рез треба да биде чист и мазен, без нагмечени рабови, распукана кора или непотребни оштетувања.
- Најпрво одредете каде е гранковиот прстен.
- Кај дебели гранки направете три реза.
- Не оставајте долг чеп.
- Не засекувајте длабоко во стеблото.
- Отстранете ги назабените и нагмечени рабови со чист рез.
Алат: избор, острење и дезинфекција
За тенки гранчиња се користат рачни ножици, за средно дебели ластарки дворачни ножици, а за дебели гранки овоштарска пила. Секој алат треба да одговара на дебелината на гранката; силното виткање со несоодветни ножици може да ја расцепи кората.
Тапиот алат го гмечи ткивото и остава нерамна рана. Пред почетокот проверете дали сечилата се остри, чисти и добро затегнати, а механизмот работи без заглавување.
Алатот се чисти и дезинфицира меѓу сомнителни или заболени растенија. За дезинфекција може да се користи 70-процентен алкохол или соодветно средство според декларацијата. При употреба на белило или друг препарат следете ги упатствата за концентрација и безбедност.
- Рачни ножици за тенки гранчиња.
- Дворачни ножици за средно дебели ластарки.
- Овоштарска пила за дебели гранки.
- Чистење и дезинфекција по сомнително или заболено дрво.
- Редовно острење и проверка на завртките и сечилата.
Разлики според видот, возраста и бујноста
Младите и бујни дрвја не треба агресивно да се скратуваат, бидејќи силниот рез може да го одложи влегувањето во род и да создаде голем број водопии. Кај старите и запуштени дрвја, прво се отстрануваат опасните и заболени гранки, а структурните промени се планираат постепено.
Јаболкото и крушата најчесто се водат со централен водач и распоредени скелетни гранки. При резот треба да се зачува доволно родно дрво, наместо крошната целосно да се разреди.
Сливата често се формира како чашеста крошна со слободен центар, но кај неа сезоната на работа е особено значајна. Големите зимски резови не треба автоматски да се применуваат само затоа што истиот пристап се користи кај јаболкото или крушата.
- Младо и бујно дрво: умерени резови и зачувување на рамнотежата.
- Старо дрво: санација во повеќе сезони.
- Јаболко и круша: централен водач и добро распоредени скелетни гранки.
- Слива: отворена крошна и внимателно избран термин за кастрење.
Завршна проверка по кастрењето
Откако ќе завршите, погледнете го дрвото од дистанца. Централниот водач, односно главните скелетни гранки, треба јасно да се разликуваат, а крошната да има празнини низ кои може да продира светлина.
Проверете дали останале гранки што се вкрстуваат, дали некоја гранка повторно се натпреварува со водачот и дали големите резови се чисти. Исечениот заболeн материјал изнесете го од насадот, а алатот исчистете го пред да продолжите на друго дрво или парцела.
Кај производните насади конечниот интензитет се определува според сортата, подлогата, возраста, бујноста и очекуваната родност. Дрвјата не треба да се кастрат според еднаква шема ако имаат различна структура и различна реакција на растење.
- Проверете ја крошната од повеќе агли.
- Потврдете дека нема преостанати вкрстени гранки.
- Изнесете го заболениот материјал од насадот.
- Исчистете го алатот пред премин на друго сомнително растение.
- Запишете што е направено за полесно планирање следната сезона.
Заклучок
Зимското кастрење на јаболко и круша започнува со отстранување на ризичните гранки, а продолжува со внимателно избирање на водачот и скелетот на крошната. Кај сливата терминот треба да се избере повнимателно, бидејќи главните зимски резови можат да го зголемат ризикот од заболување.
Остриот и дезинфициран алат, чистиот рез над гранковиот прстен и постепената санација на запушени дрвја се основа за сигурна работа. Кога ќе се земат предвид видот, возраста, бујноста и родноста, кастрењето станува средство за одржување на здраво дрво, а не само отстранување гранки.
Најчесто поставувани прашања
