Автохтони раси во Македонија МЗШВ распиша конкурс од 34 милиони денари за заштита на автохтоните раси во сточарството
МЗШВ распиша јавен конкурс тежок над половина милион евра за заштита на автохтоните раси – ќе се следат буша, каракачанска овца, балканска коза, домашна свиња и македонската пчела
Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство објави јавен конкурс за избор на давател на јавни услуги за спроведување на мерки и активности од Програмата за заштита на биолошката разновидност во сточарството за периодот 2025–2031 година, односно за активностите што треба да се реализираат во текот на 2026 година.
Станува збор за една од најобемните програми поврзани со зачувување на генетските ресурси во домашното сточарство, со која државата предвидува систематско следење, заштита, конзервација и унапредување на автохтоните раси домашни животни во Македонија.
Во услови кога голем дел од традиционалните раси се соочуваат со драматично намалување на бројноста, а дел од нив се сметаат за загрозени или критично загрозени, програмата има за цел да спречи исчезнување на генетски вредни популации кои со децении биле дел од македонското рурално и сточарско наследство.
Според конкурсот, предвидени се активности за теренско следење, генетска анализа, регистрација, мониторинг, формирање ген-банки, собирање биолошки материјал, анализа на популации и поддршка на одгледувачи на автохтони раси.
Под заштита ќе бидат повеќе автохтони раси
Документот опфаќа повеќе сектори од сточарството, меѓу кои:
- говедарство,
- овчарство,
- козарство,
- свињарство,
- пчеларство,
- живинарство,
- коњарство.
Меѓу расите што директно се споменуваат во програмата се:
- буша,
- домашен бивол,
- домашен коњ,
- домашно магаре,
- каракачанска овца,
- шарпланинска овца,
- овчеполска праменка,
- балканска коза,
- домашна локална примитивна свиња,
- македонска медоносна пчела.
Станува збор за раси кои се препознаваат по својата отпорност на локални климатски услови, способност за преживување во планински и пасишни системи, но и по нивната историска и традиционална вредност.
Ќе се прави детална евиденција и генетска анализа
Еден од главните сегменти на програмата е карактеризација и инвентаризација на расите.
Тоа подразбира:
- теренски посети,
- следење на популациите,
- регистрација на грла,
- фенотипска карактеризација,
- генетска анализа,
- водење регистри,
- формирање бази на податоци,
- анализа на ризици и закани врз генетските ресурси.
Во конкурсот детално е наведено дека ќе се следат:
- бројот на фарми,
- бројот на единки,
- структурата на стадата,
- репродуктивниот статус,
- педигре податоци,
- условите на одгледување,
- производствените системи,
- движењето и промените кај популациите.
За дел од расите ќе се врши и дополнување на податоците за потекло на животните, како и анализа на генетската поврзаност помеѓу различни популации.
Ќе се создаваат ген-банки и ќе се собира биолошки материјал
Особено важен дел од програмата е воспоставување и одржување на ген-банки.
Тоа значи дека ќе се собира и чува генетски материјал како:
- семе,
- крв,
- ткиво,
- влакна,
- ембриони,
- други биолошки примероци.
Во документот се наведени и конкретни минимални количини на генетски материјал што треба да се чуваат за различни раси, што покажува дека програмата има сериозен научен и долгорочен пристап.
Целта е да се обезбеди можност за идно зачувување и реконструкција на расите доколку нивната бројност дополнително се намали.
Ќе се поддржува и промоција на производи од автохтони раси
Покрај научните и административните активности, програмата предвидува и:
- едукација на одгледувачи,
- советувања,
- подигање на јавната свест,
- меѓународна соработка,
- размена на искуства,
- одржување веб страница,
- промоција на производи од автохтони раси.
Во делот за промоција, акцент се става на традиционалните производи кои потекнуваат од локални раси и имаат потенцијал за додадена вредност и развој на руралните средини.
Над 34 милиони денари за спроведување на јавната услуга
Според конкурсот, максималната цена за извршување на јавната услуга изнесува:
34.261.421 денари со вклучен ДДВ, односно повеќе од половина милион евра.
Изборот на давателот на услугата ќе се врши според:
- техничка опременост,
- кадровска опременост,
- исполнување на условите,
- најповолна понудена цена.
Рок за пријавување
Во конкурсот е наведено дека пријавите треба да се достават во рок од 10 дена од денот на објавувањето на јавниот конкурс.
Според документот, конкурсот е објавен во март 2026 година.
Рок за реализација на активностите
Избраниот давател на јавната услуга ќе треба да ги спроведува активностите во текот на целата 2026 година.
Во документот стои дека конечниот извештај за реализираните активности треба да биде доставен најдоцна до:
15.12.2026 година.
Во извештајот ќе треба детално да бидат прикажани:
- бројот на теренски посети,
- бројот на спроведени анализи,
- бројот на земени примероци,
- бројот на евидентирани грла,
- бројот на активности поврзани со заштита и конзервација на расите.
Отворањето на понудите ќе биде јавно
Во конкурсот е наведено дека:
- пријавите ќе бидат јавно отворени,
- отворањето ќе се изврши во просториите на Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство,
- постапката ќе се спроведе истиот ден по завршување на рокот за доставување на пријавите.
Со тоа, Министерството предвидува транспарентна постапка за избор на институцијата или организацијата што ќе ја спроведува програмата.
Што треба да содржи понудата?
Според конкурсната документација, понудата треба да содржи повеќе документи и докази.
Меѓу нив се:
- пополнет образец за понуда,
- тековна состојба од Централен регистар,
- биланс на состојба и биланс на успех,
- решение за овластување,
- М1/М2 обрасци,
- изјава за исполнување услови,
- ценовник за јавната услуга,
- документи за техничка и кадровска опременост.
Документите треба да бидат доставени во оригинал или копии заверени на нотар.
Автохтоните раси се дел од националното богатство
Експертите со години предупредуваат дека Македонија постепено губи дел од своето традиционално сточарско наследство.
Намалувањето на бројот на одгледувачи, стареењето на руралното население, слабата економска исплатливост и увозот на комерцијални раси доведоа до сериозен пад на автохтоните популации.
Токму затоа ваквите програми се сметаат за клучни не само за земјоделството, туку и за:
- зачувување на биолошката разновидност,
- одржување на традиционалните производствени системи,
- заштита на генетските ресурси,
- развој на руралните средини,
- создавање производи со географско и традиционално потекло.
Целиот конкурс и програмата опфаќаат 38 страници детални активности, критериуми и мерки за заштита на автохтоните раси и генетските ресурси во сточарството во Македонија и може да го симнете ако стиснете ТУКА.
Придружете се во нашата заедница на Земјоделие.мк на Вибер, Телеграм, Фејсбук бидете дел од најголемето земјоделско семејство во кое сте секогаш добредојдени.
Доколку нешто продавате или купувате посетете го огласникот WWW.PETEL.MK
