Во 2025 година во Македонија дипломирале вкупно 7.612 студенти. Од нив, само 115 завршиле во полето земјоделство, шумарство, рибарство и ветерина — помалку од два отсто. Кога една земја со толкава земјоделска традиција создава само 115 нови стручњаци за храна, прашањето за земјоделското образование престанува да биде академско. Тоа станува сосема конкретно: кој, всушност, ќе ја произведува нашата храна за дваесет години?

Бројката што кажува сè

Распоредот на дипломираните студенти по научни полиња е немилосрден кон земјоделието. Споредбата со другите струки покажува каде всушност одат младите:

Во истата година во информатиката дипломирале над десет пати повеќе млади, а во бизнисот, администрацијата и правото речиси осумнаесет пати повеќе отколку во целиот земјоделски сектор. Со други зборови, на секој млад човек што избрал земјоделие доаѓаат по десетина што избрале компјутери и речиси дваесет што избрале економија и право. Ова не е случајност — тоа е одраз на тоа како младите ја гледаат сопствената иднина.

Зошто младите бегаат од земјоделското образование

Земјоделското образование одамна се бори со една силна, но неправедна претстава — дека води кон тежок физички труд со неизвесна заработка. Многу млади растат гледајќи ги своите родители како се мачат со ниски откупни цени, временски непогоди, скапи репроматеријали и бескрајни административни процедури. Кога секојдневно слушаат дека „од земја тешко се живее”, сосема разбирливо е што бараат поинаква професионална иднина.

Проблемот е и во самата настава. Додека дел од програмите сè уште се потпираат на методи стари неколку децении, светот веќе работи со дронови, сензори и вештачка интелигенција. Младиот човек што секој ден држи паметен телефон во рака тешко се препознава во сликата за земјоделство какво што изгледало пред триесет години. Младите не бегаат од земјата — бегаат од застарената претстава за неа.

Што покажува светот

Земјите што го сфатиле ова веќе го менуваат курсот. Холандија, една од најголемите извознички на храна во светот и покрај малата територија, го претвори земјоделецот од физички работник во технолошки претприемач што управува автоматизирани оранжерии. Израел пак го изгради целото свое земјоделие врз сензори, прецизно наводнување и податоци. Заедничкото им е едно — таму земјоделството се учи како професија на иднината, а не како последен избор. И токму затоа младите го избираат.

Што може да направи Македонија?

Решението не е уште една стратегија на хартија, туку неколку конкретни потези што можат да ја вратат довербата во земјоделското образование.

Најитно е наставата да се доближи до реалноста — современа механизација во практичната работа и предмети за дигитално и прецизно земјоделство, за младите да видат дека станува збор за модерна струка, а не за минато време. Подеднакво важна е финансиската сигурност: повисоки директни плаќања, грантови за механизација и поволни кредити за оние што започнуваат свое производство. Без перспектива за заработка, ниедна реформа во училницата нема да биде доволна.

И на крај, можеби најпотценетото — приказната. Сè додека земјоделието се прикажува само преку проблеми, младите ќе го избегнуваат. Но кога ќе почнеме да ги покажуваме оние што успеваат, што извезуваат и што добро заработуваат од земја, перцепцијата полека ќе почне да се менува.

Иднината се решава сега

Бројката 115 не е само статистика. Таа е предупредување дека генерацијата што денес ја обработува земјата полека заминува, а зад неа останува сè помал број подготвени наследници. Знаењето собирано со децении ризикува да исчезне без никој да го наследи.

Добрата вест е што ова сè уште може да се промени. Земјоделското образование може повторно да стане привлечно — но само ако дејствуваме навреме. Бидејќи прашањето веќе не е колку субвенции ќе има следната година, туку кој воопшто ќе биде тука за да ги искористи.

Извор на податоците: Државен завод за статистика, 2025 година (дипломирани студенти според научно поле).