Компир втора култура: засадување во јули за есенска берба

Практичен водич за летно садење на компир — рокови, подготовка на семенски материјал, нега и очекувана берба.

Летното садење на компир, познато и како компир втора култура, е практика која кај нас сè уште е слабо застапена, иако носи конкретни придобивки — повисоки приноси и можност за производство на квалитетен семенски компир. Со правилно тајмирање во јули, земјоделците можат да обезбедат свеж есенски компир токму кога понудата на пазарот е послаба. Оваа статија дава практични насоки за целиот процес, од избор на семенски материјал до нега во текот на летната вегетација.

Кога точно се врши летното садење Летното садење на компир се врши во периодот од 15 јуни до 15 јули. Со ваквото садење се постигнуваат повисоки приноси во споредба со некои други термини, а истовремено е погодно и за производство на семенски компир.

Зошто компир како втора култура

Компирот е одлична предкултура за повеќето следни култури, а особено за жита — по бербата површината останува чиста и растресита, што ја прави погодна за подготовка и сеидба на есенските култури. Летното садење дополнително овозможува искористување на површина која веќе дала една пролетна култура (на пр. ран компир, спанаќ, ротквица, салата), со што земјиштето се користи поинтензивно во текот на годината.

Подготовка на површината и семенски материјал

Предсеидбената обработка на почвата се врши непосредно пред садењето, на длабочина од 10–12 см, со цел да се создаде растресит површински слој погоден за садење. Ако површината претходно дала друга култура, задолжително е нејзиното чистење и рамнење пред садењето.

Сечење на семенски компир Сечењето на компирот е ризична операција поради можно ширење на болести пред и по садењето, но предизвикува „позитивен стрес” — компирот побрзо ‘рти, побрзо формира клубени и има покуса вегетација, што е особено важно за производство на млад компир. Компирот се сече најмалку 5–10 дена пред садењето, продолжно, со нож дезинфициран во алкохол при секое сечење, за пресекот да се затвори со слој на плута пред садењето. Најдобро зараснување се постигнува при температура 15–20°C.

Оптимални температурни услови

Температурата треба да се одржува во границите на оптималната, 18–20°C. При температура на почвата повисока од 20°C, формирањето на клубените е забавено, а на температура од 29–30°C приносот нагло опаѓа, а формирањето на клубени практично се прекинува. Токму затоа тајмингот на садењето во летниот период е клучен — доцна пролет и почеток на лето, кога дневните температури сè уште не се екстремни, а есента дава доволно време за развој на клубените пред пад на температурите.

Ѓубрење

Количината и видот на ѓубривото зависат од плодноста на почвата, планираниот принос, предкултурата и намената на сортата (за консумирање или за преработка). Ориентационо, за принос од 10 тони клубени по хектар се внесуваат околу 50 кг азот, 25 кг фосфор и 75 кг калиум, додека за принос од 40 т/ха максимално се потребни околу 150 кг/ха азот, 165 кг/ха фосфор и 250 кг/ха калиум.

Во почетните фази од развојот потребите за азот и фосфор се мали, а растат до максимум во време на затворање на редовите. Потребите за калиум се највисоки во почетните фази, а опаѓаат од фазата на цветање. За добри и стабилни приноси се препорачува комбинација на органски и минерални ѓубрива.

Нега во текот на летната вегетација

Окопување/нагрнување

Се врши најчесто двапати, со цел клубените да се формираат во зоната околу кореновиот систем, а истовремено се уништуваат и плевелите.

Наводнување

Најчесто со бразда или систем капка по капка. Времето и количините зависат од структурата на почвата и потребите на растението — по секое наводнување препорачливо е и превентивна заштита од болести.

Прихрана

Се врши во тек на целата вегетација, фолијарно или преку системот за наводнување, со планирани количини ѓубриво според фазата на развој.

Заштита од плевели

По потреба, пред садењето или по сеидбата, но пред поникнувањето на компирот.

Заштита од болести и штетници

Најважни болести против кои се врши заштита се пламеницата, црната дамкавост и краставоста, со примена на фунгициди како Ридомил, Акробат, Дитан или Коцид, во зависност од конкретната болест и препораката на стручно лице. Од штетници најчесто се сузбиваат лисните вошки и совицата, со инсектициди како Моспилан, Актара, Конфидор или Перфекцион, а од земјишните штетници со препарати како Дурсбан.

Задолжително внимавајте Секој препарат смее да се користи само доколку е регистриран за примена кај компир во Македонија. Задолжително почитувајте ја пропишаната доза, каренца и препорака наведена на етикетата, а за конкретен избор консултирајте се со лиценциран агроном.

Кога се очекува берба

Со летно садење во јули, компирот стасува за есенска берба во период кога понудата на нов, свеж компир на пазарот обично е послаба, што е дополнителна практична предност на оваа технологија. Правилната нега во текот на вегетацијата — правилна температура, навремено наводнување и заштита од болести — е клучна за постигнување на добри приноси и во есенскиот циклус.

Најчести прашања

Кој е точниот период за летно садење на компир?

Летното садење се врши од 15 јуни до 15 јули, во зависност од климатско-почвените услови на конкретниот реон.

Зошто компир втора култура е погоден за производство на семенски компир?

Летното садење овозможува побрза вегетација и формирање на здрави, помали клубени погодни за семенски материјал за наредната сезона.

Дали високите летни температури штетат на компирот втора култура?

Да, на температура на почвата над 20°C формирањето на клубените е забавено, а над 29–30°C приносот нагло опаѓа. Затоа е важно да се внимава на тајмингот на садењето и да се обезбеди редовно наводнување.

Дали е потребно семенскиот компир да се сече пред садење?

Сечењето не е задолжително, но кога се практикува, се врши најмалку 5–10 дена пред садењето, со дезинфициран нож, за пресекот да зарасне пред контакт со почвата.

Информациите во овој текст се од општа стручна природа и не претставуваат замена за препорака на лиценциран агроном. Секогаш проверете дали препаратот е регистриран за примена кај компир во Македонија и почитувајте ги етикетата, дозата и каренцата пред секое третирање.