Секое лето, штом температурите почнат трајно да минуваат над 32–33°C, многу производители на пиперки и домати забележуваат исто нешто: растенијата изгледаат здраво, добро развиени, но цветовите почнуваат масовно да опаѓаат уште пред да завржат плод. Фрлањето на цветовите не е болест — тоа е физиолошка реакција на стрес, најчесто предизвикана од комбинација на високи температури, неправилно наводнување и нерамнотежа во исхраната. Добрата вест е дека во голем дел од случаите проблемот може да се коригира навремено, доколку земјоделецот ги препознае вистинските причини.

Главни причини за фрлање на цветовите

Опаѓањето на цветовите кај пиперката и доматот ретко има само една причина — најчесто станува збор за комбинација на неколку фактори кои дејствуваат истовремено во летниот период.

Високи дневни и ноќни температури

Ова е најчестата причина во јули. Кога дневните температури трајно надминуваат 32–33°C, а ноќните остануваат над 22–24°C, растението влегува во состојба на топлотен стрес. Особено проблематична е малата разлика меѓу дневната и ноќната температура — растението не добива доволно ноќно „одмор” за да ги обнови процесите потребни за нормално оплодување.

Недоволно или неправилно наводнување

И недостатокот, и вишокот на вода го зголемуваат ризикот. Недоволното наводнување предизвикува воден стрес и растението „штеди” со отфрлање на цветовите, кои се енергетски најскапи за одржување. Прекумерното или неправилно наводнување (на пример, поливање среде најжешкиот дел од денот) пак предизвикува температурен шок на кореновиот систем.

Прекумерна употреба на азотни ѓубрива

Вишокот на азот го поттикнува бујниот вегетативен раст (лист и стебло) на сметка на цветањето и плодоносењето. Растение кое расте „премногу бујно” во услови на летна горештина троши повеќе енергија за одржување на лисната маса, а помалку за формирање и задржување на цветовите.

Недостаток на калиум, бор и калциум

Овие три елементи се директно поврзани со квалитетот на цветот и опрашувањето. Калиумот е клучен за водниот баланс и отпорноста на стрес, борот е неопходен за ‘ртење на полов прав и издолжување на поленовата цевка, а калциумот е важен за структурата на клеточните ѕидови на цветот и плодот. Нивниот недостаток директно ја зголемува веројатноста за отфрлање на цветовите, особено при истовремен топлотен стрес.

Стрес од болести и штетници

Растение веќе ослабено од трипс, лисни вошки или габни заболувања има значително помала толеранција на дополнителен топлотен стрес. Кај пиперката, полегнувањето на расадот, пламеницата и вертицилиозното венење дополнително ја нарушуваат способноста на растението да ги издржи летните услови.

Преголема влажност или суша

Двете крајности се штетни. Прекумерната влажност на воздухот (честа во пластеници со слаба вентилација) го отежнува правилното опрашување, бидејќи поленот се слепува и тешко се пренесува. Сувиот воздух, пак, дополнително го засилува ефектот на високите температури врз цветот.

Како високите температури влијаат врз опрашувањето и формирањето на плодот

Кај пиперката и доматот, поленот е особено осетлив на топлина. При температури над 32–33°C, полениот прав губи виталност, поленовата цевка не се развива правилно, а оплодувањето изостанува дури и ако цветот изгледа целосно нормален однадвор. Токму затоа производителите честопати гледаат наизглед здрави цветови кои сепак жолтеат и отпаѓаат неколку дена подоцна — оплодувањето едноставно не се случило. Овој проблем е особено изразен во Струмичкиот регион и другите топли рамничарски делови на Македонија, каде разликата меѓу дневните и ноќните температури во јули е честопати премала за нормален физиолошки „одмор” на растението.

Практични совети за производителите

Кога и како правилно да се наводнува во лето

Наводнувањето треба да се врши рано наутро или доцна навечер, никогаш во периодот меѓу 11 и 16 часот, кога температурната разлика меѓу водата и почвата предизвикува дополнителен стрес на кореновиот систем. Системот капка по капка е далеку попогоден од прскање одозгора, бидејќи обезбедува постојана, умерена влажност без нагли осцилации.

Кои хранливи елементи се најважни во овој период

Во периодот на цутење и формирање плод, приоритет треба да имаат калиумот, борот и калциумот, наспроти намалени количини азот. Фолијарните прихранувања со овие елементи даваат побрз ефект од класичното ѓубрење преку почвата, бидејќи дејствуваат директно на листот и цветот во моментот кога растението е под стрес.

Дали може да се користат биостимулатори и аминокиселини

Да — биостимулаторите базирани на аминокиселини, морски алги или хумински киселини можат значително да помогнат во намалување на стресот кај растението во услови на висока температура. Тие не се замена за правилна исхрана и наводнување, туку дополнителна поддршка која му помага на растението побрзо да закрепне и да го одржи метаболизмот стабилен во периоди на топлотен стрес.

Како да се намали топлотниот стрес во пластениците

Задолжителна е засилена вентилација — отворање на страничните и горните отвори во најжешкиот дел од денот. Употребата на засенчувачки мрежи (30–50% засенчување) значително ја намалува температурата внатре во пластеникот. Кај помали пластеници, распрскување вода по патеките и конструкцијата дополнително помага во намалување на температурата преку испарување.

Кои агротехнички мерки помагаат за подобро задржување на цветовите

Најчести грешки на производителите

• Наводнување среде најжешкиот дел од денот, наместо рано наутро или навечер.
• Прекумерно ѓубрење со азот, со надеж дека „повеќе ѓубриво значи повеќе принос”.
• Игнорирање на раните знаци на недостаток на калиум и бор, кои најчесто прво се манифестираат токму преку опаѓање на цветовите.
• Изостанување на вентилација во пластеник во најжешките часови, поради страв од премногу отворени отвори.
• Реагирање дури откако проблемот веќе е видлив, наместо превентивно делување штом временската прогноза најави продолжена горештина.