Есенско садење шафран: изберете сува парцела за да не изгние садниот материјал

Шафранот е нишова култура, но неговото есенско садење не бара посебно сложена технологија ако правилно се изберат местото и садниот материјал. Најголем ризик не е ниската температура, туку водата што останува околу луковиците по дожд или наводнување.

Во Македонија условите се разликуваат меѓу повисоките и пониските подрачја, меѓу рамни долини и наклонети терени, како и меѓу лесни и тешки почви. Затоа датумот на садење не треба да се определува само според календарот, туку и според состојбата на земјата и можноста таа да се исцеди.

Пред да се набави поголема количина, производителот треба да провери дали парцелата се суши по есенските врнежи, дали нема историја на гниење и дали може да се обработи без газење и набивање на влажна почва.

Зошто дренажата е првиот услов

Луковицата на шафранот се наоѓа под земја и долго време останува во влажната зона ако водата не се движи надолу или странично. Во таква средина ткивото омекнува, се појавува непријатен мирис, а гниењето може да се прошири и на соседните луковици.

Погодна е парцела на која водата не се задржува во вдлабнатини и каде што површината се суши во разумен период по дожд. Лесна до средно тешка, растресита почва обично е посигурна од збиена глинеста земја, но и песокливата почва не треба да биде премногу сиромашна со органска материја.

Наклонет терен може да помогне за истекување на вишокот вода, но силниот наклон ја отежнува обработката и може да предизвика ерозија. На рамна парцела се потребни добро израмнета површина и отворени канали или друг начин за одведување на вишокот вода.

• Избегнувајте најниски делови каде што по дожд се создаваат барички.
• Не садете на места под кои има непропустлив слој што ја задржува водата.
• Проверете ја парцелата по врнеж, а не само во сув период.
• Оставете можност за одводен жлеб ако теренот има проблем со површинско истекување.

Како да се процени парцелата пред обработка

Пред садењето прошетајте по целата површина и забележете каде се собира вода, каде почвата останува леплива и каде расте мов или друга вегетација што укажува на постојана влага. Проблематичните места треба да се одделат од посувиот дел, бидејќи една иста парцела може да има различни услови на само неколку десетици метри.

Едноставна проверка е да се ископа мала дупка и да се набљудува дали почвата е влажна на поголема длабочина и дали ѕидовите на дупката се лепат. Ако при обработката се создаваат мазни, сјајни слоеви од глина, тешката механизација можеби ја затворила почвата наместо да ја разрохка.

Пристапот со трактор или фреза треба да се планира кога земјата е умерено влажна. Обработка на премногу влажна почва создава грутки и набивање, а подоцнежното сушење не го отстранува целосно проблемот.

• Обележете ги влажните вдлабнатини пред да ја одредите површината за садење.
• Проверете дали водата се слева од соседна парцела или пат.
• Не обработувајте со тешка механизација додека почвата се лепи за гумите и орудијата.
• Ако проблемот е само на дел од парцелата, не ја отфрлајте целата површина без проверка.

Избор на здрави луковици и правилно чување

Садниот материјал треба да биде цврст, сув и без меки дамки, вдлабнатини, мувла или непријатен мирис. Луковиците со оштетена обвивка, исечени делови или знаци на гниење не треба да се мешаат со здравите, бидејќи можат да бидат извор на проблем во редот.

Големината може да влијае врз стартот и развојот, но самата големина не е замена за здравствената состојба. Не купувајте материјал само затоа што е крупен ако нема јасно потекло или ако бил чуван во влажни и затворени услови.

До садењето луковиците се чуваат на суво, проветрено и сеновито место, без кондензација и без директна сончева топлина. Не треба да стојат во затворена пластична кеса каде што се создава влага.

• Одделете ги меките и сомнителни луковици веднаш по приемот.
• Не ги мијте со вода пред складирање.
• Чувајте ги во плитки гајби или проветрени садови, а не во натрупана влажна маса.
• Запишете од која парцела или добавувач потекнува материјалот за полесно следење.

Подготовка на почвата без создавање водонепропустлив слој

Почвата треба да биде исчистена од крупни растителни остатоци и подготвена во ситна, но не прашкаста структура. Целта е луковицата да има контакт со земјата, а водата да може да се движи низ профилот без да останува околу неа.

На тешки почви подобрувањето треба да се планира внимателно. Додавањето зрел органски материјал може да помогне во структурата, но свежо ѓубриво директно во садната зона не е добар избор. Тоа може да ја зголеми влагата, да привлече штетници и да го оштети садниот материјал.

Ако се користи подигната леха, нејзината површина треба да биде стабилна и странично заштитена од ерозија. Подигнувањето не е решение ако водата доаѓа од повисок терен и се собира меѓу лехите.

• Разрохкајте ја зоната за садење без непотребно ситнење на почвата.
• Отстранете крупни камења и остатоци што го попречуваат правилното покривање.
• Користете само добро зрел органски материјал, одвоен од директниот контакт со луковиците.
• Планирајте одводнување пред садењето, а не откако ќе се појави гниење.

Длабочина и растојание при есенско садење шафран

Во практиката, луковиците најчесто се поставуваат на длабочина од околу 10 до 15 сантиметри, мерено од врвот на луковицата до површината на почвата. На полесна почва може да се оди кон поголема длабочина, додека на тешка или влажна земја премногу длабоко садење го зголемува ризикот од задржување вода.

Растојанието меѓу луковиците може да биде приближно 8 до 10 сантиметри, а меѓу редовите околу 20 до 25 сантиметри, зависно од начинот на плевење, достапната механизација и планираната густина. Овие мерки се почетна ориентација, а не правило што е исто за секоја парцела.

Луковицата се поставува со потесниот дел нагоре и се покрива рамномерно, без силно притискање на влажната почва. Премногу плитко поставување ја изложува на сушење и механички повреди, а премногу длабокото го отежнува никнувањето и ја задржува во повлажен слој.

• Користете иста длабочина во рамките на една леха за порамномерно никнување.
• На тешка почва не компензирајте со плитко садење без да го решите проблемот со водата.
• Оставете доволно простор за рачно плевење или плитка обработка меѓу редовите.
• Не ја газете лехата по поставувањето на луковиците.

Наводнување и заштита од есенска преовлажнетост

По садењето не треба автоматски да се наводнува ако почвата веќе има доволно влага. Прекумерното додавање вода во период со врнежи создава услови за гниење, особено на тешки почви и во затворени вдлабнатини.

Ако земјата е премногу сува и ронлива, наводнувањето треба да биде умерено и насочено кон рамномерно навлажнување на зоната, без создавање барички. Потоа треба да се остави површината да се исуши пред ново додавање вода.

Најчестата грешка е да се следи фиксен распоред наместо состојбата на почвата. Разликите меѓу ниска долина, проветрен рид и повисока парцела можат да бидат големи, па истата количина вода нема ист ефект насекаде.

• Проверете ја влагата под површинскиот слој пред секое наводнување.
• Не оставајте црево или систем да создава локални барички.
• По силен дожд проверете ги најниските делови и излезите на одводните канали.
• Не покривајте влажна леха со материјал што задржува вода околу луковиците.

Мулчирање, плевели и зимска заштита

Мулчот може да помогне во одржување на структурата и намалување на прскањето на почва, но премногу дебел или влажен слој може да ја задржи водата околу луковиците. Органскиот материјал мора да биде чист, зрел и поставен така што не ја затвора површината во непропустлива кора.

Плевелите ја зголемуваат конкуренцијата за вода и хранливи материи и ја отежнуваат контролата на парцелата. Плиткото рачно плевење е побезбедно од длабоко копање во близина на засадените луковици.

Во постудени и повисоки подрачја зимската заштита треба да се избира според локалната изложеност, снегот, ветерот и типот на почвата. Целта е да се намалат наглите промени и ерозијата, а не да се затвори влажна почва под дебел покривен слој.

• Користете воздушест и сув материјал, поставен во умерен слој.
• Оставете ја зоната околу редовите чиста од коров.
• Отстранете дел од мулчот ако се задржува вода или се појавува мувла.
• Во ветровити подрачја фиксирајте го покривниот материјал за да не ги открие луковиците.

Што да се следи по садењето

Контролата треба да започне веднаш по првите посилни врнежи. На неколку места проверете ја површината, состојбата на почвата и дали се создаваат вдлабнатини. Раното забележување на проблемот овозможува отворање на одводен жлеб или отстранување на преголем слој мулч пред гниењето да се прошири.

Не вадете ги сите луковици без причина. Се проверуваат неколку репрезентативни места, особено рабовите на баричките, најниските делови и местата каде што почвата била најмногу набивана.

Забележете го датумот на садење, парцелата, потеклото на материјалот и местата со проблеми. Таквата евиденција ќе помогне следната сезона да се избегнат истите влажни зони или да се промени начинот на подготовка.

• Прегледајте ја парцелата по обилни врнежи.
• Побарајте меки луковици, мувла и непријатен мирис на примерок од ризичните места.
• Следете дали водата се собира покрај патеки, меѓи или канали.
• Водете кратка евиденција за условите и преземените мерки.

Кога парцелата не е погодна за шафран

Ако водата постојано се задржува, почвата е силно збиена и нема услови за одводнување, подобро е да се избере друга површина отколку да се ризикува со поголема количина саден материјал. Поправката на дренажата може да бара сериозна интервенција и не се решава само со додавање песок во садната дупка.

Исто така, треба да се избегнува парцела на која редовно се влегува со механизација додека е влажна или каде што површинската вода се слева од повисока соседна земја. Таквите услови создаваат нерамномерно никнување и различен ризик од гниење во истиот насад.

Најразумен пристап е прво да се засади мала пробна површина на најдобро дренираниот дел, да се следи нејзината состојба и дури потоа да се проширува насадот. Тоа не гарантира принос, но го намалува непотребниот ризик при првото производство.

• Не користете најниска и највлажна точка само затоа што е слободна.
• Не засадувајте на свежо набивана или каллива почва.
• Не мешајте здрав и сомнителен материјал во ист ред.
• Пробното садење нека биде на место што најдобро ги исполнува условите за дренажа.

Заклучок

Есенското садење шафран треба да започне со проверка на водата, а не со копање дупки. Добро дренирана и умерено растресита почва, здрави луковици, правилна длабочина и внимателно наводнување се основата за насад што може безбедно да влезе во зимскиот период.

Условите во Македонија се локално различни, па секоја парцела треба да се процени според нејзината висина, наклон, почвен тип и однесување по дожд. Подобро е првата површина да биде помала, но добро избрана, отколку цел насад да се постави на место со постојано задржување вода.

Најчесто поставувани прашања