Микотоксините во пченката може да се создаваат уште на нива, но ризикот значително расте ако зрното се внесе влажно, се суши бавно или се складира во топол и слабо проветрен простор. Сомнителните зрна треба да се издвојат, влагата да се измери, а пратките со сомнеж да се испитаат во акредитирана лабораторија пред употреба за добиточна храна.
Мувлата во пченката не е само прашање на изгледот. Одредени мувли, меѓу кои Aspergillus и Fusarium, создаваат микотоксини – штетни материи што не се отстрануваат со обично сушење и може да останат присутни дури и кога зрното наизглед е чисто.
Ризикот се појавува уште на нивата, особено при топло и сушно време, сушен стрес, оштетувања од инсекти или механички повреди на зрното. По бербата, состојбата може дополнително да се влоши ако пченката долго остане во приколка, се внесе со висока влажност или се складира во топол силос.
Безбедноста затоа зависи од цел синџир мерки: внимателен прием, издвојување на оштетените зрна, правилно сушење, ладење, чистење на силосот и редовно следење на влагата и температурата.
Ризикот започнува уште на нива
Пченката може да биде изложена на мувли уште пред бербата. Топлото и сушно време го засилува сушниот стрес, додека оштетувањата од инсекти создаваат места низ кои мувлите полесно навлегуваат во кочанот и зрното.
Контаминацијата може да продолжи и по бербата. Ако пченката се внесе влажна и остане топла, во масата се создаваат услови за брзо размножување на складишни мувли и понатамошно создавање микотоксини.
Визуелната проверка на нивата и квалитетот на бербата се први мерки, но не и единствени. Оштетените кочани и зрна треба да се издвојат уште пред пченката да се внесе во складиштето.
- Следете ги парцелите со изразен сушен стрес и оштетувања од инсекти.
- Избегнувајте внесување на оштетени кочани во заедничка пратка со здравата пченка.
- Планирајте брз прием, мерење на влагата и сушење по бербата.
Како да ги препознаете ризичните зрна
При приемот или чистењето издвојте ги зрната што се скршени, збрчкани, лесни, потемнети или имаат необична боја. Сомнителни се и зрната со мирис на мувла, кисело или загреано.
Посебно внимание посветете на ситните фракции, прашината и отпадот. Во нив често има поголем удел на скршени и оштетени зрна, како и материјал на кој се задржува мувла.
Овие знаци се корисен прв филтер, но не покажуваат колкава е концентрацијата на микотоксините. Зрно без видлива мувла може да биде контаминирано, а зрно со мувла не дава автоматски одговор за точниот степен на ризик.
- Скршени и збрчкани зрна.
- Лесни зрна со намалена маса.
- Потемнета или невообичаена боја.
- Мирис на мувла, кисело или загреано.
- Зголемена количина прашина и ситна фракција.
Одделете ја сомнителната пратка
Сомнителната пченка веднаш одделете ја од здравата. Обележете ја пратката или делот од силосот, запишете го потеклото и датумот на прием и спречете ја нејзината употреба за добиточна храна додека не се направи проценка.
Не мешајте зрна од различни парцели или приеми ако едната пратка има необичен мирис, загревање или поголем удел на оштетени зрна. Одделното складирање ја олеснува контролата и спречува евентуалната контаминација да се прошири.
Ако веќе се појавиле загревање, кондензација или мирис на мувла, пченката треба повторно да се прегледа и, зависно од состојбата, да се премести, досуши или испрати на анализа. Сушењето не ги отстранува микотоксините што веќе се создадени.
- Изолирајте ја сомнителната количина.
- Ставете јасна ознака и водете евиденција.
- Не ја користете за исхрана на животни пред лабораториска проценка.
- Не ја мешајте со здравата пченка.
Измерете ја влагата и не се потпирајте на проценка со рака
Влажноста измерете ја со исправен и соодветно калибриран мерач. Проценката со рака, изгледот или звукот на зрното може да послужи само како груб впечаток, но не и како основа за одлука за складирање.
За подолго складирање, практична цел е пченката да се исуши на околу 13 проценти влажност или пониско, зависно од условите во складиштето и планираниот период на чување. Колку подолго ќе стои пченката, толку построги треба да бидат контролата и условите.
Пред мерењето земете добро измешан примерок што ја претставува целата количина. Мерење само од површината или од еден агол може да даде погрешна слика, особено ако во масата има влажни џебови.
- Проверете дали мерачот работи правилно и е калибриран.
- Измешајте го примерокот пред мерење.
- Мерете повеќе точки од пратката, а не само една.
- Запишете ги резултатите и датумот на мерење.
Сушењето треба да биде брзо, рамномерно и без прегревање
Влажната пченка не треба со денови да чека во приколка, камион или привремен простор без проветрување. Во такви услови топлината и влагата брзо го забрзуваат развојот на мувла.
Бавното сушење во дебел слој носи ризик бидејќи воздухот тешко поминува низ целата маса. Во внатрешноста може да останат влажни џебови, кои подоцна предизвикуваат загревање и мувлосување.
Сушењето треба да биде доволно брзо, но без непотребно прегревање. Преголемата топлина може да предизвика стрес-пукнатини на зрната, со што тие стануваат поподложни на механички оштетувања и понатамошен развој на мувла.
- Прекинете го долгото чекање на влажната пченка пред сушење.
- Овозможете воздухот рамномерно да минува низ масата.
- Следете ја влагата и по сушењето, а не само на почетокот.
- Избегнувајте прегревање што предизвикува пукање на зрната.
Изладете ја пченката пред да ја оставите во силос
По сушењето, топлото зрно треба да се излади пред или веднаш по внесувањето во силосот. Ако топлата пченка се затвори во складиште, температурните разлики може да предизвикаат кондензација и локално повторно навлажнување.
Проветрувањето со посув и постуден воздух, кога временските услови го дозволуваат, го намалува ризикот од загревање, инсекти и складишна мувла. Воздухот треба да поминува низ целата маса, а не само да ја разладува површината.
Температурните разлики во силосот се рано предупредување за жешки точки, влага или активност на инсекти. По сушењето контролите треба да бидат почести, особено во горниот слој и на местата со послаба циркулација на воздух.
- Оставете топлата пченка да се излади со контролирано проветрување.
- Следете ги температурните промени во различни делови од силосот.
- Реагирајте на загревање, кондензација или мирис на мувла.
- Преместете или досушете ја пченката ако контролата покаже проблем.
Чист силос значи помал ризик за новата пратка
Пред внесувањето нова пченка исчистете ги дното и ѕидовите на силосот, како и транспортните линии, елеваторите, отворите за истовар и вентилаторите. Старите остатоци, особено од мувлосана пченка, може да ја контаминираат новата пратка.
Прашината и ситната фракција може да го попречат правилното проветрување. Чистењето затоа не е само хигиенска мерка, туку и услов воздухот да стигне до сите делови од складираната маса.
Проверете дали силосот е сув, дали пропушта вода и дали опремата за проветрување работи. Секој проблем со покривот, ѕидовите или системот за воздух треба да се реши пред внесувањето на новото зрно.
- Исчистете ги старите остатоци од дното и ѕидовите.
- Отстранете ја прашината од елеватори, транспортери и отвори.
- Проверете ги вентилаторите и каналите за воздух.
- Поправете протекување и извори на влага.
Земањето мостра и лабораториската анализа се клучни
Микотоксините често не се распоредени рамномерно. Мостра земена само од површината или од едно место може да даде лажно нисок резултат и да не ја претставува целата пратка.
За официјална проценка, мострирањето треба да се направи според постапката што ја применуваат надлежните институции. Практично, примерокот треба да опфати повеќе точки и добро да ја претставува целата количина, а не само визуелно најчистиот дел.
При сомнеж, анализата треба да се направи во акредитирана лабораторија. АХВ објавува регистар на лаборатории и лаборатории со кои има договор, а за специјализирани испитувања на микотоксини постојат соодветни институционални лабораториски капацитети во Македонија.
- Избегнувајте мостра земена од само едно место.
- Зачувајте податоци за потеклото, количината и условите на складирање.
- Побарајте анализа за конкретниот ризик, а не само визуелна проценка.
- Толкувајте го резултатот според важечките правила за храна за животни.
Што да направите ако пченката е сомнителна
Сомнителната пченка не треба да се користи за добиточна храна само затоа што е исушена или затоа што видливата мувла е отстранета. Граничните вредности зависат од микотоксинот, видот на храната и категоријата животни, па резултатот мора правилно да се толкува.
Одделете ја пратката, спречете пристап до неа и зачувајте ја документацијата за потекло, берба, сушење и складирање. Не ја мешајте со здрава пченка и не носете одлука за употреба без лабораториска проценка.
При потврден или сериозен сомнеж контактирајте ветеринар, надлежна служба или АХВ и следете ги нивните упатства. Контролата не завршува со еден тест: потребни се повторна проверка на складиштето и мерки за да не се повтори проблемот.
- Изолирајте ја пратката и означете ја.
- Не ја давајте на животните пред проценка.
- Не ја разредувајте со здрава пченка.
- Чувајте евиденција за движењето и складирањето.
- Следете ги упатствата на АХВ.
Прочитајте и на Zemjodelie.mk
Избрани текстови што директно ја дополнуваат темата.
Три дена над 35 степени се доволни за празен клас пченка, изгорено јаболко и десет отсто помалку млеко. Еве што точно се случува со почвата, културите и добитокот во топлотен бран
Прочитај →
Заклучок
Безбедното складирање на пченката започнува со брза реакција по бербата. Измерете ја влагата, исушете ја рамномерно, изладете ја и внесете ја само во чист и функционален силос.
Следете ги температурата и мирисот, издвојте ги оштетените зрна и не мешајте сомнителна пратка со здрава. При сомнеж за микотоксини, лабораториската анализа и упатствата на АХВ се единствениот сигурен пат до одлука за употреба.
Најчесто поставувани прашања
