Може ли едно земјоделско стопанство да заработува и од туристи? Да — ако знаете што да им продадете
Агротуризам е одговорот на прашањето што многу земјоделци си го поставуваат оваа есен: како да заработам повеќе од истото што веќе го произведувам? Во Преспа, јаболкото на откуп оди по 15 денари. Замислете семејство од Скопје што во сабота ќе дојде самò да си набере јаболка, со дете на рамо и кошница в рака — и нека плати исто, 15 денари за килограм. На јаболкото нема да заработите ништо повеќе. Но тоа семејство ќе остане на ручек, ќе купи тегла ајвар, парче сирење и шише домашен сок, а за месец ќе дојде повторно — со пријатели, за викенд. Јаболкото е само причината да дојдат. Парите се во она што гостинот ќе го потроши откако ќе дојде.
- Не мора да градите хотел. Почетокот може да биде „сам-бери“ викенд, домашен ручек или фарм-продавница — без големо вложување.
- Физичко лице може да нуди сместување во селско домаќинство до 10 соби или 20 кревети и храна и пијалок од сопствено производство за до 50 гости, со решение од општината.
- За реновирање и опремување, ИПАРД мерката за диверзификација поддржуваше 60–65% од инвестицијата — нов повик засега нема, но подготовката може да почне сега.
Што може да продаде едно стопанство на туристите?
Агротуризам не значи само сместување. Најчесто парите доаѓаат од комбинација на неколку мали работи — и не мора да ги почнете сите одеднаш.
Гостите сами берат јаболка, цреши, јагоди или пиперки по истата цена како на откуп. На овошјето не заработувате повеќе, но заштедувате на берачи — а гостите доаѓаат и остануваат.
Ги носи гоститеПастрмајлија, зелник, ајвар, сирење, домашно вино. Со најава, за групи, во дворот или под настрешница.
Најбрз приходАјвар, туршија, сирење, мед, ракија, сушено овошје, брашно од сопствено жито. Гостите сакаат да однесат нешто дома.
Се надоврзува на сè другоВино, ракија, сирење или мед со домашна храна. Добро оди со мали групи и туристи од странство.
Висока цена по гостинОбиколка на фармата, животните, градината и пчеларникот. Училиштата и градинките бараат вакви посети напролет и наесен.
Сигурни групиПечење ајвар, правење сирење, месење леб, кроење овошки, пчеларење, туршија. Граѓаните сакаат да научат — и плаќаат за тоа.
Знаењето е производСоба или две со појадок, па потоа куќа за гости. Најголем приход, но и најголемо вложување и обврски.
Најмногу работаКолку може да заработи едно стопанство од агротуризам?
Ова е пример со претпоставки за семејно стопанство со овошје и градина, до еден час возење од поголем град, со три уредени соби. Цените се ориентациони — проверете ги во вашиот реон.
| Извор на приход | Пресметка | Годишно |
|---|---|---|
| Ноќевања со појадок | 3 соби × 35 € × 90 ноќи | 9.450 € |
| Домашни ручеци за групи | 25 групи × 12 лица × 15 € | 4.500 € |
| Фарм-продавница | ајвар, сирење, мед, ракија | 3.000 € |
| Посети и ученички екскурзии | 15 групи × 25 деца × 8 € | 3.000 € |
| Обуки за возрасни | 6 обуки × 12 лица × 20 € | 1.440 € |
| „Сам-бери“ јаболка | 1.200 кг × 15 ден — исто како откуп | 290 € |
| Бруто приход | 21.680 € | |
| Трошоци (храна, струја, вода, перење, провизии на платформи, реклама) — 35–45% | −7.600 до −9.750 € | |
| Што останува | ≈ 11.900–14.100 € | |
Што бара законот?
Физичко лице може да врши угостителска дејност во селско домаќинство, без да отвора фирма, ако е запишано кај градоначалникот на општината. Тоа е решение за вршење угостителска дејност што се добива во рок од 8 дена.
Што се поднесува во општината
- барање до градоначалникот;
- изјава до Државниот пазарен инспекторат дека се исполнети минималните технички услови;
- доказ за сопственост или право на користење на објектот;
- административна такса (симболичен износ).
Колку смеете да нудите
| Услуга | Ограничување за физичко лице |
|---|---|
| Сместување | до 10 соби или 20 кревети |
| Храна и пијалок | претежно од сопствено производство, до 50 гости истовремено |
| Дегустација на вино или ракија | со домашна храна, до 50 лица |
Обврски кога ќе почнете
- Сместувањето мора да се категоризира во општината.
- Цените мора да бидат видливо истакнати и почитувани.
- За секоја услуга се издава сметка.
- Се води книга на гости и се пријавуваат гостите.
- Членовите на семејството што работат со храна треба да ги исполнуваат здравствените и хигиенските услови.
Ако објектот е уреден со природни материјали и традиционални мотиви и нуди само домашна храна, може да добие и посебна ознака за рурален туризам, која ја доделува комисија и важи три години. Таа е добар маркетинг.
Каде има поддршка?
Агротуризмот е една од главните дејности што се поддржува преку ИПАРД мерката за диверзификација на фармите и развој на бизниси. Во претходната програма, за рурален туризам се поддржуваше градба и реконструкција на објекти за сместување, угостителство и рекреација, со 65% поддршка и минимална инвестиција од 5.000 евра. Во ИПАРД 3 мерката покрива 60% од прифатливите трошоци, а инвестицијата треба да биде во рурална средина.
Нов ИПАРД повик засега нема, но бизнис планот, проектот, понудите и документите за објектот бараат месеци. Ако размислувате за реновирање, почнете со подготовката сега.
Како да почнете: чекор по чекор
- 1Почнете со она што веќе го имате. Ако имате овошје, организирајте „сам-бери“ викенд. Ако правите ајвар и сирење, поставете маса за продажба пред куќата.
- 2Проверете ја пристапноста. Дали патот е возен со обичен автомобил? Има ли место за паркирање и тоалет за гостите? Без тоа нема втор пат.
- 3Регистрирајте се во општината пред да примите први гости што плаќаат.
- 4Поставете ја фармата на Google Maps со фотографии, работно време и телефон. Таму туристите први бараат.
- 5Објавувајте редовно на Facebook и Instagram: бербата, ајварот, животните, зајдисонцето. Луѓето од градот сакаат да го видат тоа.
- 6Поврзете се со другите: училишта, планинарски друштва, туристички агенции, локални фестивали, соседи што нудат нешто друго.
- 7Дури потоа соби. Кога ќе видите дека гостите доаѓаат, вложете во сместување — по можност со ИПАРД.
Најчести грешки
- Почнуваат од скапа градба, наместо од она што гостите навистина го бараат: храна, природа и приказна.
- „Градска“ понуда на село: пица и кока-кола наместо зелник и домашен сок. Гостинот дошол за селото.
- Нема чист тоалет. Тоа е првото по што луѓето ве оценуваат.
- Работа без регистрација. Една инспекција или една лоша рецензија може да ве чини повеќе од целата сезона.
- Цена „за наши луѓе“. Не се плашете да наплатите — сметајте ги храната, трудот и времето.
Најчесто поставувани прашања
Ми треба ли фирма за агротуризам?+−
Не. Физичко лице може да нуди сместување и храна во селско домаќинство со решение од градоначалникот на општината.
Колку гости смее да прими селско домаќинство?+−
До 10 соби или 20 кревети за сместување и до 50 гости истовремено за храна, пијалок или дегустација.
Смеам ли да служам домашно вино и ракија?+−
Законот предвидува дегустација на вино или ракија со домашна храна, за до 50 лица. Проверете ги условите во општината и за продажбата на алкохол.
Колку може да заработи едно стопанство?+−
Во нашиот пример, со три соби, домашни ручеци, фарм-продавница и „сам-бери“, бруто приходот е околу 21.700 евра, а по трошоците остануваат околу 11.900–14.100 евра годишно. Речиси сите пари доаѓаат од сместување, храна, посети, обуки и домашни производи — не од самото овошје. Првите години е помалку.
Има ли поддршка за реновирање на куќата за гости?+−
Да, преку ИПАРД мерката за диверзификација, која поддржува 60–65% од инвестицијата. Нов повик засега нема — следете ја страницата на Агенцијата.
Што е „сам-бери“ и како се организира?+−
Гостите сами берат овошје или зеленчук и плаќаат по килограм — најдобро по истата цена како на откуп. Целта не е заработка од овошјето, туку гостите да дојдат и да останат на ручек, да купат домашни производи и да се вратат. Потребни се вага, кошнички, обележан дел од насадот, паркинг и тоалет.
Дали треба да бидам близу до град?+−
За еднодневни посети — колку поблиску, толку подобро, идеално до еден час возење. За сместување, оддалеченоста може да биде и предност ако нудите мир, природа и добра храна.
Како да ги најдат туристите мојата фарма?+−
Google Maps, Facebook и Instagram, платформи за сместување, соработка со училишта и агенции, и најважно — препораки од задоволни гости.
Заклучок
Агротуризам на фармата нема да го замени земјоделството, но може да направи разлика меѓу година во загуба и година во плус. Најголемата предност на стопанството е тоа што веќе го има она што градските луѓе го бараат: природа, вистинска храна и приказна. Почнете мало — „сам-бери“ викенд по откупна цена за да дојдат луѓето, маса со домашни производи, ручек за група, една обука — и растете онолку колку што гостите ве водат.
Пресметката е пример со претпоставки, а не гарантиран приход. Информациите за регистрација, обврски и поддршка треба да се проверат со надлежните институции — општината, Управата за јавни приходи и Агенцијата за финансиска поддршка во земјоделството и руралниот развој. За правни прашања консултирајте се со правен стручњак.
