Контролите се шират низ Македонија: кои докази за потекло треба да ги има продавачот на зелен пазар

Соопштението на Агенцијата за храна и ветеринарство од 19 октомври ја потврди засилената контрола на зелените пазари. Според наведениот случај, на скопскиот Зелен пазар и во Ѓорче Петров биле запленети и уништени над 5 тони небезбедна храна, најчесто овошје и зеленчук продавани нелегално, надвор од организирани пазарни простори и без соодветно потекло.

За земјоделецот кој продава сопствен производ, најсигурниот пристап е секоја количина да може да се поврзе со конкретна нива, овоштарник, пластеник, фарма или добавувач. Едноставна и уредна евиденција не ја заменува регистрацијата или другите обврски што може да важат за конкретниот производ, но му помага на продавачот брзо и точно да објасни што носи на пазар.

Контролата не треба да се сфати како проблем само за препродавачите. И производителот што продава јаболка, зелка, тикви, пиперки или друг сезонски производ треба да има јасен траг од производството до тезгата, како и услови за хигиенско транспортирање, чување и изложување.

Што покажа последната акција на АХВ

Агенцијата за храна и ветеринарство објави дека продолжуваат вонредните контроли на зелените пазари во Скопје и низ државата. Во акцијата од претходната недела биле опфатени скопскиот Зелен пазар и Ѓорче Петров, каде што биле запленети и уништени над 5 тони небезбедна храна.

Најголемиот дел од наодите се однесувал на овошје и зеленчук продавани нелегално, надвор од организирани пазарни простори и без соодветно потекло. Тоа не значи дека целата количина била запленета само поради еден недостиг на документ. Небезбедноста, нелегалниот начин на продажба и непознатото или несоодветно потекло се поврзани, но одделни наоди.

За продавачот практичната порака е јасна: не е доволно само да се каже дека производот е „домашен“. Треба да постои разумен и проверлив начин да се објасни кој го произвел, од каде доаѓа и како стигнал до пазарот.

• Контролите продолжуваат во Скопје и низ Македонија.
• Над 5 тони небезбедна храна биле запленети и уништени во наведениот случај.
• Наодите главно се однесувале на овошје и зеленчук продавани надвор од организирани пазарни простори.
• Не треба да се мешаат сите можни причини за заплена во една единствена обврска или документ.

Прво разграничете: сопствено производство или препродажба

Пред тргнување на пазар, продавачот треба да знае дали целата стока е од неговото производство или дел од неа е набавен од друг земјоделец, откупувач или магацин. Ова разграничување е особено важно во периодот на есенска берба, кога на едно возило може да се најдат производи од повеќе парцели и добавувачи.

Кај сопственото производство, евиденцијата треба да упатува на фармата, нивата, овоштарникот или пластеникот од каде што потекнува производот. Кај препродажба, треба да се зачува податокот од кого е набавен производот и со кој документ или запис е преземен.

Не мешајте сопствена стока и набавена стока во исти гајби или под иста ознака ако за нив нема исто потекло. Одделното означување или одделната евиденција ја олеснува проверката и спречува случајно да се даде погрешна информација за целата количина.

• Запишете дали производот е од сопствено производство или препродажба.
• Раздвојте производи од различни производители или добавувачи.
• Не наведувајте едно потекло за количина составена од повеќе извори.
• Чувајте го записот за набавка заедно со податоците за количината.

Кои податоци да ги запишете за секоја количина

Практична евиденција може да се води во тетратка, табела или друг уреден запис. Не постои еден универзален список што автоматски ги покрива сите видови храна и сите начини на продажба, па податоците треба да се приспособат на производот и улогата на продавачот.

Минимумот што му помага на земјоделецот да го следи производот е: датум, вид и количина на производот, потекло, лице од кое е набавен ако не е сопствен, како и податок за пазарот или каналот каде што е испорачан. За сопствено производство корисно е да се додаде ознака на парцелата, објектот или фармата.

Кај сезонските производи, запишете и кога се набрани или преземени. Така полесно се разликуваат свежо набрани количини од производи што биле чувани во магацин или набавени во друг ден.

• Датум на берба, преземање или набавка.
• Вид на производ и количина.
• Парцела, фарма, овоштарник, пластеник или магацин.
• Име или податок за добавувачот, ако производот не е сопствен.
• Број на фактура, откупен документ или друга соодветна исправа, кога постои.
• Пазар, купувач или друг канал на кој е испорачана количината.

Следливоста треба да го поврзе производот со претходниот извор

Следливост значи можност производот да се поврзе со изворот од кој потекнува и со следниот канал на кој е испорачан. Во пракса, тоа е кратка патека: нива или добавувач, берба или набавка, транспорт и складирање, па продажба на пазар.

За производителот ова не мора да значи сложен компјутерски систем. Тетратка со уредни записи може да биде практична почетна алатка, ако податоците се читливи, не се мешаат различни серии и може да се објасни која количина се однесува на кој производ.

Ако производот е во магацин, одбележете од која берба или набавка е и каде е чуван. Ако една количина е поделена на повеќе пазари или купувачи, запишете го тоа за да нема несогласување меѓу вкупно произведеното, складираното и продаденото.

• Поврзете ја количината со претходниот извор.
• Запишете каде била чувана или транспортирана.
• Раздвојте ги различните берби и набавки.
• Бележете каде е испорачана или продадена количината.

Регистрацијата не ја заменува евиденцијата

АХВ укажува дека индивидуалните земјоделци и другите примарни производители треба да поднесат барање за регистрација кога нивната активност и производ потпаѓаат под соодветниот режим. По добивањето решение, производите може да се снабдуваат преку дозволените канали, според условите што важат за конкретната активност.

Доказот за регистрација, кога е применлив, е само еден дел од подготовката. Тој не кажува сам по себе од која парцела е конкретната гајба, кога е набрана или од кого е набавена ако продавачот не е производител.

Затоа чувајте ја регистрациската документација заедно со оперативната евиденција за производите. Ако не сте сигурни дали вашиот начин на производство и продажба бара регистрација, проверете ја применливата постапка кај надлежната институција пред да ја проширите продажбата.

• Проверете дали за вашиот вид производство и продажба е применлив режим на регистрација.
• Чувајте го решението или другиот доказ за регистрација, кога го поседувате.
• Не ја користете регистрацијата како замена за записите за потекло и количина.
• Побарајте појаснување за конкретната активност ако продавате повеќе видови храна.

Проверка пред поаѓање од фармата

Најмногу пропусти се случуваат пред возилото да тргне: се товараат гајби од различни берби, се заборава документот за набавка или никој не знае која количина е наменета за кој пазар. Кратка проверка пред поаѓање може да го намали ризикот од забуна.

Проверете дали производот е чист, заштитен од нечистотии и правилно спакуван за транспорт. Не ставајте храна во амбалажа што може да ја загадува или да остава мирис и остатоци. При товарањето одделете ги оштетените или сомнителните парчиња од производот наменет за продажба.

Документите и записите чувајте ги на место каде што може веднаш да се покажат, а не расфрлани во различни возила или објекти. Ако продавачот на тезгата не е производителот, треба да знае од кого ја презел стоката и што точно содржи пратката.

1. Проверете го видот и количината пред товарање.
2. Одделете ги производите со различно потекло.
3. Осигурете чисти гајби, возило и површина за изложување.
4. Понесете ја евиденцијата и документите поврзани со пратката.
5. Отстранете ги оштетените или сомнителните парчиња од продажната количина.

Хигиената и начинот на продажба се дел од ризикот

Потеклото е само една страна од безбедноста на храната. Производот може да биде од сопствена нива, но сепак да биде изложен на ризик ако се превезува во нечисто возило, се остава на земја, се допира со нечисти раце или се меша со расипана стока.

На тезгата користете чисти површини и гајби, заштитете ја храната од директен контакт со нечистотии и отстранувајте ги оштетените плодови. Просторот за продажба треба да биде организиран така што купувачот и продавачот да не газат или потпираат амбалажа со храна.

Кај производи што бараат посебен начин на чување, следете ги условите што важат за нив. Не претставувајте го секој производ како ист, бидејќи свежото овошје, лиснатиот зеленчук, преработената храна и производите од животинско потекло може да имаат различни барања.

• Одржувајте чисти гајби, возило и продажни површини.
• Не оставајте храна директно на земја.
• Отстранете ја стоката со знаци на расипување или оштетување.
• Не мешајте производи со различни услови на чување.
• Овозможете производот да биде заштитен од нечистотии во текот на продажбата.

Што да направите ако инспектор побара објаснување

Одговорете прецизно и без претпоставки. Ако производот е ваш, покажете каде е произведен и кога е набран. Ако е набавен, кажете од кого е преземен и приложете го записот или исправата што ја поседувате.

Не давајте различни податоци за иста количина. Несогласување меѓу изјавата, количината на тезгата и евиденцијата може да создаде дополнителна забуна. Ако нешто не знаете, кажете дека ќе ја проверите информацијата наместо да наведете непотврден податок.

Соработката со контролата не значи автоматско признавање на прекршок. Тоа значи да ги ставите на располагање податоците со кои располагате и да покажете како ја следите стоката. За конкретните постапки и обврски следете ги официјалните упатства што се однесуваат на вашиот вид продажба.

• Одговарајте со податоци што може да ги потврдите.
• Покажете ја евиденцијата за конкретната количина.
• Не мешајте податоци за сопствено производство и набавена стока.
• Ако немате одговор веднаш, проверете ја информацијата наместо да погодувате.

Едноставен модел за есенската продажба

Производител на јаболка, зелка или тикви може за секој ден да отвори нов запис. Во него се внесуваат производот, потеклото, набраната или преземената количина, количината однесена на пазар и остатокот по продажбата.

Ако во истиот ден се продава и набавена стока, за неа отворете одделен запис. Така купувачот добива точна информација, а продавачот може да покаже која количина ја произвел самиот и која ја купил.

Овој модел е практична организација, а не замена за конкретните правила што важат за различни производи. Кај преработена храна, производи од животинско потекло или посебни канали на продажба може да бидат потребни дополнителни податоци и документи.

• Отворете одделен запис за секоја берба или набавка.
• Внесете количина донесена на пазар и количина што останала.
• Означете ги набавените производи одделно од сопствените.
• Чувајте ги записите на едно достапно место.

Заклучок

Пред секое одење на зелен пазар проверете три работи: од каде е производот, колкава количина носите и со што можете да го потврдите тоа. Сопственото производство не треба да се меша со препродажба, а регистрацијата, кога е применлива, треба да се чува заедно со евиденцијата за конкретните количини.

Со чист транспорт, одделени производи, читливи записи и податоци за бербата или набавката, продавачот полесно ја објаснува стоката и го намалува ризикот од недоразбирања при контролите што продолжуваат во Македонија.

Најчесто поставувани прашања