Искршена пченка, ископан компир, превртена земја. Ви објаснуваме кој одговара за штетата од диви свињи, кога законот не ја покрива и кои докази да ги соберете уште истото утро.
Штета од диви свињи – за многу земјоделци во Македонија ова не е приказна, туку секоја есен. Сабајле излегувате на нива, а таму хаос: пченката искршена, компирот ископан, земјата превртена. Во една ноќ стадо уништило дел од родот за кој сте работеле цела сезона.
Најмногу страдаат нивите покрај шуми и грмушки, а најчесто пченката и компирот. За малиот земјоделец, кој целата годишна заработка ја чека од една-две парцели, тоа е тежок удар. Но иако дивечот е државен, државата не ја плаќа автоматски секоја штета. Законот за дивечот и ловството има конкретни правила – и тие бараат нешто и од вас.
- За штета од диви свињи одговара корисникот на ловиштето – но не за време на ловостојот.
- Ако нивата не била заштитена, тоа може да ви го оневозможи надоместот.
- Штетата документирајте ја веднаш – фотографии, датум, број на парцела.
- Утврдете кој точно управува со ловиштето каде е вашата нива.
- Известувањето секогаш пратете го писмено и чувајте копија.
Дивите свињи влегле во пченката – што прво да направите?
Пример од Пелагонија
Земјоделец има два хектари пченка. Ноќта влегло стадо диви свињи. Наутро – искршени стебла, изедени кочани, разорани делови. Вложени се пари за семе, ѓубриво, гориво, наводнување. Првата реакција е лутина. Но пред да почне да расчистува, треба да направи неколку работи.
Фотографирајте и снимајте. Повеќе делови од нивата, оштетените растенија, трагите од папци, разриената почва и целиот изглед на парцелата.
Запишете ги податоците. Датум и час кога сте ја забележале штетата, катастарска општина, број на парцела. Ако имате фотографии од нивата пред штетата, зачувајте ги.
Не ги уништувајте доказите. Не расчистувајте го целиот оштетен дел пред увид или процена. Ако мора да спасувате род, прво документирајте.
Утврдете кој управува со ловиштето. Од тоа зависи до кого го праќате барањето.
🥾 Од Земјоделие шопЛовна чизма Canada TigarЗа утринскиот обиколок на калливата и росна нива.Погледни ја чизмата →
Кој ја плаќа штетата од диви свињи?
Според Законот за дивечот и ловството (член 76), за штета од дивеч за кој се определува ловостој – а дивата свиња е таков дивеч – одговара корисникот на дивечот во ловиштето, односно управувачот на државното ловиште или ловиштето со посебна намена. Тоа најчесто е ловечко друштво или друг овластен субјект.
⚠️Важен исклучок: оваа одговорност не важи за периодот на ловостојот. Затоа не е доволно да докажете дека нивата ја уништиле диви свињи – важно е и кога се случила штетата и каков режим на лов важел тогаш.
Не праќајте барање до кое било ловечко друштво во околината. Утврдете кој е точниот корисник на ловиштето каде е вашата парцела.
Дали државата плаќа за секоја штета од дивеч?
Не. За дивеч под трајна или привремена забрана за лов постои посебен режим на надомест од буџетот – но тоа не се однесува на дивите свињи. Не поднесувајте барање до државата со претпоставка дека „дивечот е државен, па државата плаќа“. Општите правила за штета од дивеч ги објаснивме во текстот кога државата плаќа, а кога не.
🥾 Од Земјоделие шопЛовна чизма Highlander TigarКога одите од нива до нива да го најдете одговорниот.Погледни ја чизмата →
Дали земјоделецот мора да ја заштити нивата?
Ова е можеби најважното прашање. Според членот 73 од законот, не се смета за штета од дивеч штетата врз култури што не биле соодветно обезбедени, ако не биле преземени мерки за спречување штета.
Законот наведува повеќе можни мерки:
- чување и заштита на посевите и насадите;
- оградување со соодветна ограда;
- дозволени механички и електрични заштитни средства (електричен пастир);
- звучни и визуелни плашила;
- електронски детектори;
- дозволено прогонување на дивечот од нивата, според прописите.
Не мора да ги примените сите. Но треба да можете да покажете дека сте презеле разумна заштита за конкретниот ризик. Ако диви свињи редовно влегуваат, а со години не сте направиле ништо, барањето за надомест тешко ќе помине.
💡Совет: фотографирајте ги оградата, електричниот пастир и плашилата уште пред штетата, и чувајте ги сметките за набавка. Подоцна тоа е доказ дека сте ја штителе нивата.
🥾 Од Земјоделие шопЛовна чизма Winter TigarЗа студените ноќи кога ја чувате нивата.Погледни ја чизмата →
🥾 Од Земјоделие шопЛовна чизма Alaska TigarЗа поставување ограда и пастир на влажен терен.Погледни ја чизмата →
А што мора да направи ловечката организација?
Обврските не се само ваши. Законот (член 74) бара и корисниците на ловиштата да преземаат мерки за спречување штета од дивечот под ловостој, меѓу другото:
- бројноста на дивечот да ја држат во рамките на капацитетот на ловиштето;
- да обезбедат доволно вода и храна за дивечот во ловиштето.
Ако во вашиот крај големите штети се повторуваат со години, можете да побарате надлежните органи да проверат дали корисникот на ловиштето ги исполнува овие обврски.
Каде да ја пријавите штетата?
- Корисникот на ловиштето – известете го писмено веднаш, побарајте увид на терен и писмен записник.
- Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство – ако не знаете кој управува со ловиштето.
- Државниот инспекторат за шумарство и ловство – ако сметате дека не се почитуваат законските обврски за управување со дивечот.
ℹ️Запомнете: пријавата и инспекцијата не значат автоматска исплата. За надомест се утврдуваат одговорноста, причината и висината на штетата.
🥾 Од Земјоделие шопЛовна чизма Balkan hunterЗа увидот на терен со ловечкото друштво.Погледни ја чизмата →
Колку вреди штетата и кој ја проценува?
Стручната процена е важен доказ. Висината не се одредува само според површината, туку и според:
- видот на културата и фазата на развој;
- оштетената површина и степенот на оштетување;
- очекуваниот принос, врз реални податоци;
- дали дел од родот може да се спаси;
- пазарните и производните податоци.
Пример: пченка на 3.000 м²
Земјоделецот очекувал 8.000 кг пченка по хектар. Ако штетата зафатила 0,3 хектари и родот таму е целосно изгубен, тоа е теоретски 2.400 кг пченка.
Но ова е поедноставена сметка. Вистинската вредност стручно се утврдува според состојбата на нивата, а не само со множење површина по принос.
🥾 Од Земјоделие шопЛовна чизма One TigarКога ја премерувате оштетената површина по нивата.Погледни ја чизмата →
Што ако ловечкото друштво одбие да ја плати штетата?
Често двете страни не се согласуваат околу причината, висината или одговорноста. Ловечкото друштво ќе рече дека нивата не била заштитена, а вие ќе покажете фотографии од оградата и пастирот.
Прво обидете се со спогодба. Ако не успее, побарајте правен совет за судско остварување на побарувањето. Пред тужба, проценете ги доказите, законските правила и трошоците – самото постоење штета не гарантира дека судот ќе го усвои барањето.
Дивите свињи секоја година ја уништуваат истата нива?
Кај нивите покрај шума штетите ретко се еднократни. Затоа подгответе се пред следната сезона:
- поставете соодветна ограда или правилно монтиран електричен пастир, каде што е дозволено и изводливо;
- пронајдете ги местата каде животните редовно влегуваат;
- пратете писмено известување до корисникот на ловиштето за повторливиот проблем и чувајте копија – тоа е доказ дека навреме сте предупредиле.
⚠️Никако: отрови, импровизирани замки, нелегални електрични уреди или било што што може да ги загрози луѓето, домашните животни и дивечот.
🥾 Од Земјоделие шопЛовна чизма Ultra TigarЗа ниви покрај шума, кал и грмушки.Погледни ја чизмата →
🥾 Од Земјоделие шопЛовна чизма Balkan hunter високаВисока чизма за густиот шумски раб.Погледни ја чизмата →
Смеете ли сами да ги ловите дивите свињи?
Не. Тоа што нивата е ваша не ви дава право на лов. Ловот е уреден со закон – дозволи, периоди, ограничувања. Дури и по повеќекратна штета, не смеете да поставувате недозволени замки или да користите оружје спротивно на прописите. Ако има непосредна опасност за луѓето во селото, известете ги надлежните служби.
Чизми за ноќното дежурство и утринскиот обиколок
Ниви покрај шума, кал, роса и долги есенски ноќи на стража. Добри чизми не ја спасуваат пченката, но ве држат суви и топли додека ја чувате и ја документирате штетата.
🥾 Од Земјоделие шопЛовна чизма Balkan hunter winter TigarЗа долгите зимски дежурства покрај шумата.Погледни ја чизмата →
Сите модели и цени ги имате во категоријата ловечки чизми во Земјоделие шоп.
7 чекори по напад од диви свињи
Фотографирајте ја нивата веднаш – културата и трагите.
Запишете ги податоците – датум, катастарска општина, број на парцела, приближна површина.
Зачувајте докази за заштитата – фотографии од ограда и плашила, сметки.
Утврдете кој управува со ловиштето.
Пратете писмено известување и побарајте увид.
Побарајте стручна процена, особено кај поголема штета.
Ако нема спогодба – адвокат, за одговорноста и роковите.
Заклучок: штетата од диви свињи не оставајте ја без документи
Зад секој ред пченка или компир стојат семе, ѓубриво, гориво, работна сила и многу часови труд. Природно е да прашате кој ќе ви ја врати загубата. Но законот не предвидува автоматска исплата за секоја штета од диви свињи.
Заштитете ја нивата навреме, а ако штетата сепак се случи – документирајте ја веднаш и утврдете кој е надлежен за ловиштето. Не потпирајте се на усни ветувања. Писменото известување, фотографиите, податоците за парцелата и стручната процена можат да бидат пресудни. Не можете да го контролирате движењето на дивите свињи, но можете да го заштитите својот труд.
Најчесто поставувани прашања
Кој плаќа ако диви свињи ми ја уништат пченката? +−
Корисникот или управувачот на ловиштето, освен во периодот на ловостој. Мора да се исполнети и другите услови, меѓу кои и заштитата на нивата.
Дали мора да имам ограда околу нивата? +−
Законот не пропишува иста мерка за секоја парцела, но бара соодветна заштита. Без никаква заштита, надоместот може да биде одбиен.
Можам ли да барам надомест ако штетата се случила ноќе? +−
Да. Ноќта не го исклучува барањето. Важни се доказите, режимот на лов во тој период и заштитните мерки.
Мора ли да докажам дека штетата ја направиле диви свињи? +−
Да. Фотографии од трагите, увид на терен и стручна процена помагаат да се докаже причината.
Што ако немам фотографии? +−
Можете да се обидете со други докази, но фотографиите направени веднаш по штетата се најсилниот доказ.
Мора ли државата да плати затоа што дивечот е државен? +−
Не. Одговорноста зависи од видот на дивечот. За диви свињи одговара корисникот на ловиштето, под законските услови.
Што ако ловечкото друштво не сака да изврши увид? +−
Чувајте доказ дека сте ги известиле, обратете се до надлежните институции и побарајте правен совет.
Смеам ли да поставам електричен пастир? +−
Да, тој е меѓу мерките за заштита што ги наведува законот. Мора да биде соодветен, безбеден и поставен според правилата и упатството на производителот.
ℹ️Законска основа: Закон за дивечот и ловството („Службен весник“ бр. 263/2023, со подоцнежните измени), особено членовите 73, 74 и 76; одлука на Уставниот суд У.бр.168/2024 од 26 февруари 2025 година.
⚠️Правна напомена: Текстот е информативен. Правото на надомест зависи од видот на дивечот, режимот на лов, заштитните мерки и важечките прописи. Информациите проверете ги со надлежните институции, а за конкретно барање консултирајте се со правен стручњак.
