Есенското садење дуња може да даде добар почеток само ако парцелата не задржува вода и кореновиот врат остане на правилно ниво. На тешка почва поголем ризик е задушувањето и гниењето на коренот отколку недостигот од вода.
Дуњата често се избира за места каде што другите овошки потешко успеваат, но тоа не значи дека поднесува долготрајно задржување вода околу коренот. Особено по есенски дождови, плитка подземна вода, непропустлив слој или тешка глинеста почва може да ја ослабат садницата уште пред да започне зимата.
При есенско садење во Македонија условите значително се разликуваат меѓу рамничарски, котлински и повисоки места. Во пониските и влажни парцели прво треба да се процени одводнувањето, а не само да се ископа поголема јама. На повисок и проветрен терен ризикот може да биде помал, но и таму водата што се собира околу садницата останува сериозен проблем.
Добрата подготовка се темели на избор на пропустливо место, работа со почвата без создавање мазни непропустливи ѕидови и внимателно поставување на кореновиот систем. Садницата не треба да се „закопа“ подлабоко за да биде постабилна; стабилноста се обезбедува со правилно затворање на почвата, потпорен колец и разумно наводнување.
- Изберете место на кое водата не се задржува по дожд.
- Коренот мора да биде жив, влажен и без непријатен мирис.
- Копајте широка и растресита, а не непотребно длабока јама.
📖 ВО ОВОЈ ТЕКСТ
Заклучок
Парцела што ја пропушта водата е првиот услов
Изберете место на кое водата не се задржува по дожд.
Пред копањето набљудувајте ја парцелата по врнежи и проверете дали на истото место остануваат барички или влажни дамки подолго од околината. Ниските делови, затворените вдлабнатини и местата под кои има непропустлив слој бараат дополнително внимание. Ако водата се собира таму и кај постојните овошки, новата дуња нема да го реши проблемот.
Најповолно е местото да има природен пад или можност вишокот вода безбедно да се одведе. Одводниот канал не смее да ја насочува водата кон соседните парцели, пат или објект. На мала површина може да помогне садење на благо подигнат ред, но само ако водата навистина има каде да истече.
Проверете и што се наоѓа под обработливиот слој. Ако лопатата наидува на тврда, збиена или леплива преграда, коренот подоцна може да остане во плиток влажен простор. Таквата почва прво се подобрува со обработка и одводнување, а не со додавање големо количество материјал само во садилната јама.
- Избегнувајте најниска точка во парцелата и места каде што дождовницата се слева.
- Проверете дали механизацијата или честото одење создало збиен слој.
- Оставете простор околу редот за површинската вода да не се насочува кон стеблото.
Проверете ја садницата пред да влезе во почвата
Коренот мора да биде жив, влажен и без непријатен мирис.
Садницата со гол корен не треба да стои изложена на сонце и ветер додека се подготвува местото. Корените се прегледуваат, а скршените и нагмечените делови се отстрануваат со чист и остар алат. Не треба непотребно да се скратува здравиот корен само за да се вклопи во премала јама.
Кај садници со коренова бала проверете дали обвивката е стабилна и дали корените не се исушени или спирално збиени. Садниот материјал треба да биде јасно означен според подлогата и сортата, бидејќи подлогата влијае врз бујноста, прилагодувањето кон почвата и начинот на поставување.
Сувиот корен може кратко да се навлажни пред садењето, но не треба долго да стои потопен во вода. Доколку се користи почвен материјал за подобар контакт со коренот, тој треба да биде чист и без свежо концентрирано ѓубриво што може да го оштети коренот.
- Не оставајте го коренот откриен додека копате или пренесувате садници.
- Отстранете ги само оштетените делови, без грубо кинење на ситните коренчиња.
- Проверете го местото на калемење и не го покривајте со почва.
Јамата не смее да стане корито за вода
Копајте широка и растресита, а не непотребно длабока јама.
На тешка почва длабока јама со мазни странични ѕидови може да се наполни со вода и да делува како подземно корито. Коренот тогаш се наоѓа во влажен простор од кој водата тешко се движи надолу. Затоа страните на јамата треба да се разбијат и олабават, особено ако копањето оставило мазна, набиена површина.
Димензиите не треба да се одредуваат со една општа мерка за сите садници. Тие зависат од големината на коренот, видот на подлогата, обработливиот слој и состојбата на парцелата. Јамата треба да овозможи корените да се распоредат природно, без свиткување нагоре или кружно притискање.
Ако под јамата има непропустлив слој, неговото пробивање може да биде корисно само ако водата има природен пат кон подлабок или страничен пропустлив слој. Дупка под коренот без излез може да го зголеми задржувањето вода. Во таква ситуација подигнат ред или промена на местото е посигурно решение.
- Олабавете ги страничните ѕидови кога почвата е измазнета од копањето.
- Не правете длабока шахта со вода под коренот.
- Работете со почва што е ронлива, а не целосно натопена и леплива.
Поставување на коренот без длабоко закопување
Кореновиот врат поставете го приближно на нивото на околната почва, а местото на калемење оставете го над земјата. Точното поставување се проверува со права летва или со рачката на алатот поставена преку јамата. Подоцнежното слегнување на растресената почва треба да се земе предвид, но не треба да се создава висок насип што ќе го затрупа стеблото.
Корените се распоредуваат во различни насоки и се покриваат постепено со ситна почва. Секој слој лесно се притиска со рака или со стапалото, без силно газење што би ја набило тешката почва. Воздушните празнини околу коренот се непожелни, но уште полошо е создавање збиен и водонепропустлив слој.
Материјалот изваден од површинскиот слој може да се искористи за затворање на коренот ако е чист и без грутки. Свежо ѓубриво не се става директно до корените. Компост или добро разложена органска материја се додава умерено и рамномерно, само ако е зрела и ако не ја претвора зоната на коренот во сунѓер што долго задржува вода.
- Распоредете ги корените без остри превиткувања.
- Оставете го местото на калемење над површината.
- Затворајте со ситна почва и проверувајте ја исправеноста на стеблото.
- Не газете силно околу стеблото за да ја „заклучите“ садницата.
Што да направите ако почвата е тешка и леплива
Ако почвата се лепи за алатот и се размачкува, садењето во тој момент може да создаде збиени грутки и мазни слоеви. Подобро е да се почека краток период почвата да се просуши до состојба во која се рони, без да се претвора во прашина. Во спротивно, и правилно поставената садница може да остане во слабо проветрен коренов простор.
Не решавајте ја глината со додавање само песок во мала јама. Таквата мешавина може да создаде различен слој меѓу јамата и околната почва и да го забави движењето на водата. Подобрувањето е поефикасно кога се работи пошироко во редот, со органска материја што е добро разложена и со внимателно разредување на збиениот слој.
На местата со повторливо задржување вода, подигнувањето на садниот ред може да помогне. Висината и ширината се одредуваат според теренот и можноста водата да се одведе; висок ред без страничен излез само ја префрла водата кон соседниот дел.
- Не обработувајте натопена глина со тешка механизација.
- Не мешајте голема количина песок само во една јама.
- Размислете за подигнат ред или друга парцела ако проблемот се повторува.
- Оставете обработен простор околу идната коренова зона за да не се создаде тесен саден џеб.
Водата по садењето: навлажнете, но не поплавувајте
По затворањето на јамата, водата треба да го спои коренот со почвата, а не да остане со часови околу стеблото. Количината и потребата зависат од влажноста на почвата, дождот, изложеноста на ветер и типот на теренот. Ако почвата веќе е добро навлажнета, дополнително полевање може да направи повеќе штета отколку корист.
Водата се насочува кон зоната на коренот, без постојано натопување на кореновиот врат. По полевањето проверете дали се појавува вдлабнатина во која се собира вода. Таа се израмнува внимателно, а површината може да се покрие со умерен слој органски материјал, оддалечен од стеблото.
Во текот на есента следете ја влагата со проверка на почвата под површината, а не само со гледање на бојата на горниот слој. По обилни врнежи не полевајте по навика. Во суви периоди, особено на ветровити и повисоки места, проверката треба да биде почеста.
- Не оставајте трајна вдлабнатина околу стеблото.
- Не полевајте според календар, туку според состојбата на почвата.
- Не покривајте го кореновиот врат со слама, трева или компост.
- Отстранете ја водата што се слева од патека или повисок дел кон садницата.
Потпора, заштита и зимска проверка
Младата дуња треба да стои исправено и да не се ниша во почвата. Потпорниот колец се поставува така што врзувањето не го стега стеблото и не ја трие кората. Врската се проверува по дожд, ветер и слегнување на почвата.
Околу садницата исчистете ја тревата и плевелите, но не ја оставајте почвата гола ако постои опасност од силно сушење и ерозија. Органскиот покривач се распоредува во прстен околу растението, со слободен простор непосредно до стеблото. Материјалот треба да биде сув и чист, без знаци на гниење.
Во места со глодари или оштетувања од добиток, поставете физичка заштита што не ја притиска кората. Заштитата треба да дозволува проверка на стеблото и да не создава влажна затворена средина. По врнежи повторно проверете дали покривачот или земјата не се потпреле на стеблото.
- Проверете ја врската со колецот и оставете простор за раст.
- Држете го покривачот подалеку од кората.
- Заштитете ја садницата од глодари и механички оштетувања.
- По силен дожд проверете го наклонот, слегнувањето и собирањето вода.
Знаци дека дуњата страда од вишок вода
Проблемот со задржувањето вода не секогаш се гледа веднаш. Садницата може привремено да изгледа стабилно, а коренот да биде под стрес поради недостиг на воздух. Следете ја состојбата на почвата, мирисот околу кореновата зона и промените на стеблото, а не само надземниот изглед.
Меката, постојано влажна почва, непријатниот мирис, слегнувањето околу стеблото и појавата на оштетувања на кората се предупредувања дека водата не се движи правилно. Жолтењето или сушењето на младите делови може да има повеќе причини и не треба автоматски да се припише само на вишок вода.
Ако се појави проблем, прво прекинете со дополнително полевање и проверете ја површинската дренажа. Не откопувајте го коренот без јасна причина, бидејќи дополнителното нарушување на влажната почва може да го зголеми оштетувањето. Кај сериозно пропаѓање потребна е проценка на лице со стручно агрономско искуство, особено ако се работи за повеќе садници.
- Следете дали почвата се суши нормално меѓу врнежите.
- Побарајте меки или оштетени делови на стеблото.
- Не додавајте препарат без утврдена причина и проверена намена.
- Споредете ја проблематичната садница со друга на повисок или попропустлив дел.
Кратка проверка пред да ја затворите парцелата
Пред да завршите со есенското садење дуња, направете една проверка од местото на калемење до одводниот пат. Така навреме се откриваат грешките што подоцна тешко се поправаат во влажна или замрзната почва.
Секоја садница треба да има добро распоредени корени, стабилно стебло и површина што не собира вода. Ако една јама се однесува различно од другите, не израмнувајте ги сите места по навика; разликата може да покажува локален слој, стар канал или збиена зона што бара посебна поправка.
- Парцелата пропушта вода или има јасен безбеден излез.
- Коренот е покриен без превиткување и без воздушни празнини.
- Кореновиот врат и местото на калемење не се затрупани.
- Нема свежо ѓубриво директно до коренот.
- Површината е стабилна, но не е силно набиена.
- Потпората, заштитата и покривачот не ја допираат опасно кората.
Прочитајте и на Zemjodelie.mk
Избрани текстови што директно ја дополнуваат темата.
Паднатите лисја под овошките може да бидат органска материја или извор на ризик. Еве како да изберете меѓу собирање, уситнување и компостирање.
Прочитај →
Види ја продавницата →
Најчесто поставувани прашања
Заклучок
Успехот на есенското садење дуња најмногу зависи од водата: каде се движи, каде застанува и дали коренот останува со доволно воздух. На тешка почва не брзајте со копањето, не правете длабоки јами без излез и не ја закопувајте садницата подлабоко за да ја зацврстите.
Изберете пропустливо место, поставете го кореновиот врат правилно, затворете ја почвата без силно набивање и следете ја влагата по секој значаен дожд. Ако парцелата не може да се одводни, најбезбедна одлука е промена на местото или садење на соодветно подигнат ред, наместо да се ризикува пропаѓање на младата дуња.
