Кој е виновен за ниските откупни цени – земјоделците, трговците или државата?

Ниските откупни цени се хроничен проблем во македонското земјоделие. И покрај субвенциите, модернизацијата и зголемениот интерес за производство, голем дел од земјоделците и понатаму работат на граница на рентабилност.

Прашањето не е само кој е виновен, туку зошто системот создава услови каде што производителот е најслабата алка.

Овој текст претставува анализа од агрономски и економски аспект, со споредба со соседните држави и Европската унија, базирана на реални трендови и пазарна логика.

1. Производна цена vs откупна цена – основниот проблем

Во Македонија често постои јасен јаз помеѓу реалните трошоци и откупната цена.

Табела 1: Приближна економска пресметка (пример култури)

Кога откупната цена е под производната, земјоделецот работи со загуба. Ова не е изолиран случај, туку системска појава.

2. Споредба со соседните држави

Земјоделците во регионот се соочуваат со слични предизвици, но постојат важни разлики.

Табела 2: Споредба Македонија – Србија – Бугарија

Заклучок: земјоделците во Македонија работат со помали површини и значително помала организација, што директно влијае на цената.

3. Споредба со Европската унија

Табела 3: Македонија vs ЕУ модел

Во ЕУ, земјоделецот не продава само суров производ, туку учествува во синџир со додадена вредност.

4. Улогата на трговците и откупувачите

Откупувачите имаат доминантна позиција, особено во регионите со мал број откупни центри.

Клучни карактеристики:

• диктирање на цена во пик на сезона
• намалување на цена при зголемена понуда
• ограничена транспарентност

Ова создава пазар со нерамнотежа, каде што цената не е резултат на конкуренција, туку на позиција на моќ.

5. Улогата на земјоделците

Земјоделците не се само жртви, туку и дел од проблемот.

Клучни слабости:

• непланирано производство
• сите производители се насочуваат кон иста култура
• немање договори однапред
• зависност од моментален откуп

Ова доведува до класичен економски феномен: прекумерна понуда и пад на цена.

6. Улогата на државата

Државата има значајна улога, но пристапот често е краткорочен.

Проблеми:

• субвенционирање на производство без пазарна стратегија
• недоволна контрола на откупни цени
• слаба поддршка за задруги
• ограничени инвестиции во складишта и логистика

Резултат: зголемено производство без обезбеден пласман.

7. Синџир на вредност – каде се губи профитот

Табела 4: Пример – пат на производ (домати)

Разликата помеѓу производителот и крајната цена е огромна.

Заклучок: најмал дел од вредноста останува кај земјоделецот.

8. Кој е виновен?

Анализата покажува дека одговорноста е поделена:

• Земјоделците – недоволна организација и стратегија
• Откупувачите – доминација и манипулација со цена
• Државата – недостаток на системски решенија

Но суштинскиот проблем е во структурата на пазарот.

9. Решенија (стратегиски пристап)

1. Договорно производство

Фиксни цени и сигурен пласман.

2. Задруги и здружување

Зголемување на преговарачката моќ.

3. Инвестиции во складишта

Можност за чекање подобра цена.

4. Преработка

Создавање додадена вредност.

5. Извозна ориентација

Намалување на зависност од локален пазар.

6. Транспарентен пазар

Јавно достапни реални цени.

Заклучок

Ниските откупни цени не се резултат на еден фактор, туку на слаб систем со нерамнотежа во моќта и организацијата.

Додека земјоделството остане индивидуално, а пазарот неорганизиран, производителот ќе биде најслабата алка.

Промената не зависи од еден актер, туку од целосна трансформација на начинот на функционирање на секторот.

Придружете се во нашата заедница на Земјоделие.мк на Вибер, Телеграм, Фејсбук бидете дел од најголемето земјоделско семејство во кое сте секогаш добредојдени. 

Доколку нешто продавате или купувате посетете го огласникот WWW.PETEL.MK