Доцната зелена салата и спанаќот можат да останат здрави во леја и во постудениот дел од есента, но само ако навреме се отстранат оштетените листови и се избегне задржување влага под покривката. Начинот на заштита треба да се приспособи на положбата на парцелата, надморската височина, ветерот и тоа дали насадот е на отворено или во низок тунел.
Во октомври на многу парцели зелената салата и спанаќот сè уште се во бербена состојба, особено во потоплите и заштитени места. На повисоки и отворени терени развојот забавува порано, а листовите почесто се изложени на влага, ветер и ноќно заладување.
Најголемиот проблем не е само измрзнувањето. Растение што останува долго влажно, со набиени или пожолтени листови, може да почне да гние од средината и болеста лесно да се прошири на соседните растенија. Затоа заштитата не значи едноставно целосно затворање на лејата.
Пред покривање треба да се направи кратка, но внимателна проверка: кои растенија се здрави, кои се преодени, каде се собира вода и дали покривката може да се подигнува за проветрување. Така се намалува загубата без непотребно трошење материјал и без создавање влажна средина под тунелот.
Прво одделете го здравото од преоденото
Здравата зелена салата има цврсти, исправени листови со природна боја за сортата. Кај спанаќот листовите треба да бидат еластични, без слузест површински слој, непријатен мирис или меки темни дамки. Растението може да биде помало, но ако срцевината е здрава и листовите се цврсти, сè уште има употреблива вредност.
Преоденото растение обично се препознава по омекната розета, жолтеење од долните листови, вдлабнати дамки и листови што се лепат еден за друг. Таквите растенија не треба да се оставаат под истата покривка со здравите, бидејќи влагата и распаѓањето го зголемуваат ризикот за соседниот дел од лејата.
- Здраво растение: цврсти листови, чиста средина и природна боја.
- Сомнително растение: омекнати листови, почетно пожолтување или локални дамки.
- За отстранување: слуз, гниење, лош мирис или широка темна промена на ткивото.
Отстранувањето на листовите мора да биде чисто и умерено
Оштетените надворешни листови отстранувајте ги кога се суви, без непотребно газење по лејата. Не кинете голем број здрави листови само за растението да изгледа „чисто“; тие му помагаат да ја задржи силата и ја штитат внатрешната розета.
Кај салатата, ако оштетувањето е само на надворешните листови, извадете ги до основата без да ја повредите срцевината. Кај спанаќот може да се берат поголемите здрави листови, но не оставајте распаднати листови да лежат меѓу растенијата или на влажна почва.
Собраниот материјал со јасни знаци на гниење не ставајте го во гајби со здрава берба. Алатот и рацете треба да бидат чисти, особено ако се преминува од сомнително растение кон здрав ред.
- Работете по суво време, ако условите го дозволуваат.
- Не оставајте отсечени листови на површината на лејата.
- Берете ја здравата салата одделно од материјалот за отстранување.
- Избегнувајте силно газење и набивање на влажната почва.
Кога умерено покривање помага
Покривката има смисла ако ги ублажува ноќното заладување, ветерот и губењето топлина од површината на почвата. На отворено поле може да се користи лесен агротекстил или ниска конструкција што не лежи директно врз листовите, особено кај салата со повисока розета.
Покривањето треба да биде умерено. Ако материјалот е спуштен до земја без можност за подигнување, во сончевиот дел од денот може да се создаде задржана влага и кондензација. Тоа е особено проблематично за густи насади, каде воздухот тешко циркулира.
На повисоки и ветровити места покривката треба добро да се прицврсти, но без да се затвори секој отвор. Во пониски, заштитени и потопли положби обично е поважно проветрувањето отколку дополнителното затворање преку целиот ден.
- Користете покривка што пропушта воздух и светлина, а не тешка фолија директно врз листовите.
- Оставете простор меѓу растението и материјалот каде што е можно.
- Прицврстете ги рабовите против ветер, но предвидете странично отворање.
- Проверувајте ја внатрешноста по сончев период и по влажна ноќ.
Проветрувањето е дел од заштитата
Нискиот тунел се проверува секое утро кога има услови за тоа. Ако на внатрешната страна има многу капки, листовите се влажни или воздухот е тежок и застоен, страничниот дел треба да се подигне за да излезе влагата.
Во облачни и влажни денови проветрувањето може да биде пократко, но не треба целосно да се прескокнува ако под покривката се собира кондензација. Во сончеви периоди отворите се потребни уште повеќе, бидејќи внатрешноста брзо се загрева и влагата останува околу листовите.
Навечер покривката повторно може да се спушти ако положбата е изложена и растенијата се здрави. Кај пониски, заштитени места не мора секогаш да се затвора целосно; одлуката зависи од тоа колку брзо се суши лејата и дали има струење на воздухот.
- Проверете ги тунелите по влажна ноќ.
- Отворете од страна, наместо целосно да ја отстраните покривката.
- Не оставајте затворен тунел по силно сончево загревање.
- Вратете ја покривката пред вечер само ако тоа е потребно според положбата.
Разликите по надморска височина го менуваат пристапот
На повисоки места есенското заладување може да го забави сушењето на листовите и побрзо да ја прекине бербената зрелост. Таму покривката може да биде потребна порано, но редовното проветрување и отстранувањето на оштетените листови остануваат неопходни.
Во котлини и на места со слаб проток на воздух, проблемот често е утринската влага што долго се задржува во лејата. Целосно затворање преку цел ден може да направи поголема штета од самото заладување.
На падини со добар одвод и струење на воздухот условите може да се разликуваат од соседната рамна парцела. Земјоделецот треба да ја гледа конкретната леја: влажноста на почвата, состојбата на листовите и времето потребно за сушење се покорисни од една општа шема за цела Македонија.
- Повисока и отворена парцела: заштитете од ветер и следете го оштетувањето на листовите.
- Ниска и затворена положба: дадете предност на сушење и проветрување.
- Рамна влажна парцела: проверете ги местата каде водата се задржува.
- Падина со добар одвод: не ја затворајте лејата непотребно во текот на денот.
Наводнување и почва пред покривање
Пред покривање не додавајте вода по навика. Ако почвата е веќе влажна, дополнителното наводнување го продолжува периодот во кој листовите и површината остануваат влажни. Наводнувајте само кога растенијата навистина покажуваат потреба и насочете ја водата кон почвата, а не врз розетата.
Креветите и леите со добар одвод се посигурни за доцната берба. На тешки почви, плитките канали меѓу редовите и расчистувањето на затнатите места можат да помогнат водата да не стои околу кореновиот врат.
Не обработувајте ја влажната почва со тешка механизација. Набивањето го намалува воздушниот простор, го забавува одводнувањето и може да го влоши пропаѓањето на растенијата.
- Проверете ја влажноста пред секое наводнување.
- Наводнувајте во основата, не по листовите.
- Отстранете затнати места каде водата се собира.
- Не влегувајте со тешка механизација во влажна леја.
Берба без дополнителни повреди
Доцната берба треба да се планира според состојбата на растението, а не само според големината. Ако салатата е добро развиена и срцевината е цврста, отстранувањето на целото растение може да спречи подоцнежно пропаѓање во лејата. Кај спанаќот, постепеното берење на здравите поголеми листови овозможува преостанатите листови да останат проветрени.
Не берете мокри листови за складирање или продажба ако можете да почекате да се исушат. Водата меѓу листовите забрзува омекнување и распаѓање во гајбата. Ставајте ја бербата во чисти, плитки садови и не ја притискајте со тешки слоеви.
Секое растение со почетно гниење прво одделете го од здравата берба. Не обидувајте се со сечење на сомнителен дел да го спасите материјалот заедно со квалитетната стока, бидејќи преостанатата состојба може брзо да се влоши.
- Берете кога листовите се суви и цврсти.
- Користете чист нож или раце без грубо кинење.
- Не полнете длабоки гајби со тежок слој листови.
- Сомнителната берба чувајте ја одделно од здравата.
Проверка на лејата по секое заладување
По студена ноќ не носете одлука само според изгледот на надворешните листови. Некои листови може привремено да омекнат, а растението да остане здраво во средината. Почекајте да се стабилизираат условите и проверете дали ткивото се враќа, дали има воденести дамки и дали срцевината останува цврста.
Растенијата со трајно воденести, проѕирни или темни делови треба да се следат одделно. Ако оштетувањето се шири, отстранете ги навреме за да не останат како извор на распаѓање во густата леја.
Запишете кои делови од парцелата најбрзо се оштетуваат. Таа белешка е корисна за избор на место, густина на садење и поставување ниски тунели во следната есен.
- Проверете ја средината на розетата, не само надворешните листови.
- Разликувајте привремено омекнување од трајно воденесто ткиво.
- Одделете ги оштетените места од здравиот дел.
- Забележете ги разликите меѓу рамниот, нискиот и повисокиот терен.
Едноставен распоред за работа во лејата
Работата може да се организира во кратки проверки наместо во еднократно целосно покривање. Прво отстранете ги растенијата и листовите со јасно гниење, потоа проверете ја водата и состојбата на почвата, а дури потоа наместете ја покривката.
Следниот ден повторно проверете дали материјалот допира до листовите, дали има наталожена кондензација и дали страничните рабови се стабилни. Ако лејата е сува и проветрена, не додавајте дополнителна заштита само затоа што покривката е при рака.
Со ваков пристап се избегнуваат две чести грешки: оставање болен материјал под тунелот и претерано затворање на здравите растенија.
- Прегледајте ги растенијата и отстранете го сомнителниот материјал.
- Проверете ја влажноста и одводнувањето.
- Наместете ја покривката без да ги притиска листовите.
- Следниот ден проверете кондензација и проветрување.
- Берете го здравиот материјал одделно и навреме.
Прочитајте и на Zemjodelie.mk
Избрани текстови што директно ја дополнуваат темата.
Кондензацијата во активен пластеник се намалува со правилно утринско проветрување, внимателно вечерно затворање, полевање до коренот и подобро растојание меѓу растенијата.
Прочитај →
Заклучок
Доцната зелена салата и спанаќот најдобро се чуваат со чиста леја, умерена заштита и редовно проветрување. Отстранете ги преодените растенија, не додавајте вода без потреба и приспособете го покривањето на конкретната положба и надморска височина.
Здравото растение не треба да се задуши под покривка за да се заштити од заладување. Прегледот на листовите и почвата секој ден со услови за работа носи подобра одлука од автоматско целосно затворање на насадот.
Најчесто поставувани прашања
