Добро испланираната зимска резерва го намалува ризикот од недостиг, расипана храна и нагли промени во оброкот. Пресметката се прави преку дневниот внес на сува материја, бројот на грла, должината на зимскиот период и дополнителна залиха од најмалку 10–15 проценти.
Зимската исхрана на добитокот не треба да се планира според бројот на бали што моментално се гледаат во шталата. Производителот прво треба да утврди колку храна навистина има, колкава е нејзината тежина и каков е квалитетот. Истата количина во килограми не значи иста хранлива вредност, бидејќи сеното и силажата содржат различен удел на вода.
Потребите се менуваат според видот, расата, возраста, телесната тежина, кондицијата, производството на млеко или месо и фазата на бременост. Молзна крава, сувостојна крава, теле, овца во доцна бременост и јаре не можат да се хранат со иста пресметка по грло.
Практичниот план треба да опфати сено, силажа, концентрирана храна, минерално-витамински додаток, вода и безбедносна резерва. Кај високопроизводни животни, конечниот оброк треба да го провери ветеринар или стручно лице за исхрана на животни.
Пописот започнува со вага, а не со проценка од око
Направете список на сите животни и поделете ги во групи со слични потреби: молзни крави, сувостојни крави, телиња, говеда во раст, овци, јагниња, кози и јариња. За секоја група запишете го бројот на грла, просечната тежина, производството и очекуваниот број зимски денови.
Измерете ја тежината на балите или пресметајте ја просечната тежина од неколку репрезентативни бали. Кај силажата проценете ја вкупната маса според димензиите и густината, а кај балираната силажа земете ја предвид и тежината на амбалажата. Концентратот чувајте го одвоено по вид и серија, за да може полесно да се следи потрошувачката.
Пописот треба да покаже колку храна е достапна за употреба, а не само колку е складирана. Оштетените, навлажнетите или сомнителните партии не треба да се вклучат во резервата додека не се проверат.
- Број на грла по категорија
- Просечна телесна тежина и производна намена
- Килограми или број на бали сено
- Количина силажа и проценет удел на сува материја
- Количина и вид на концентрат
- Очекувани денови на зимско хранење
Сувата материја е заедничката мерка за различни храни
Основната формула е: дневна потреба од сува материја × број на грла × број на зимски денови. Сувата материја е делот од храната што останува откако ќе се отстрани водата. Таа овозможува реална споредба меѓу сувото сено, влажната силажа и концентратот.
Сувото сено најчесто содржи околу 85–90 проценти сува материја. Силажата може да има приближно 25–60 проценти, зависно од културата, времето на косење и влажноста при силирањето. Затоа е потребно многу повеќе силажа во килограми за да се обезбеди иста количина сува материја како од сено.
За домашна пресметка, килограмите храна се претвораат во сува материја со формулата: количина свежа храна × удел на сува материја. Ако сеното има 90 проценти сува материја, 10 килограми сено обезбедуваат околу 9 килограми сува материја.
- Сено со 90 проценти сува материја: 10 килограми обезбедуваат околу 9 килограми сува материја
- Силажа со 35 проценти сува материја: 10 килограми обезбедуваат околу 3,5 килограми сува материја
- Концентратот обично има висок удел на сува материја, но не се одредува само според тежината на животното
Ориентири за говеда, овци и кози
За возрасно говедо од околу 600 килограми, дневниот внес на сува материја може ориентирно да се движи од 13 до 18 килограми. Пониската вредност може да одговара на одржување, додека потребите растат при лактација, раст, висок прираст или бременост.
Кај овца од 70 килограми, практичен почетен ориентир е околу 1,4 килограми сува материја дневно. Тоа одговара на приближно 1,6 килограми добро суво сено со 90 проценти сува материја. Овците во доцна бременост, особено со близнаци или тројки, имаат поголеми потреби.
Кај возрасна коза од 60 килограми, почетниот ориентир е околу 1,1–1,2 килограми сува материја, односно приближно 1,2–1,3 килограми суво сено. Млечните кози, козите во доцна бременост и младите животни може да бараат повеќе енергија и протеин.
- Говедо од 600 килограми: околу 13–18 килограми сува материја дневно
- Овца од 70 килограми: околу 1,4 килограми сува материја дневно како почетен ориентир
- Коза од 60 килограми: околу 1,1–1,2 килограми сува материја дневно како почетен ориентир
Пример: една крава и 120 зимски денови
Ако крава од 600 килограми треба да внесе 15 килограми сува материја дневно, за 120 дена се потребни 1.800 килограми сува материја. Ако оброкот е составен само од сено со 90 проценти сува материја, тоа се околу 16,7 килограми сено дневно.
За целиот период се потребни приближно 2.000 килограми сено без резервата. Доколку истата количина сува материја се обезбедува со силажа со 35 проценти сува материја, потребни се околу 43 килограми силажа дневно, односно приближно 5.140 килограми за 120 дена без дополнителната залиха.
Овој пример не значи дека секоја крава треба да добива само една храна. Во пракса, дел од сувата материја може да доаѓа од силажа, дел од сено, а концентратот се одзема од вкупната дневна потреба.
- Дневна цел: 15 килограми сува материја
- Период: 120 дена
- Вкупно без резерва: 1.800 килограми сува материја
- Само сено со 90% сува материја: околу 2.000 килограми
- Само силажа со 35% сува материја: околу 5.140 килограми
Безбедносната залиха се додава на основната потреба
На основната пресметка додајте најмалку 10–15 проценти. Оваа количина покрива растур, остатоци што животните не ги јадат, оштетени бали, загуби при складирање и неколку денови со отежнат пристап или прекин во набавката.
За примерот со една крава и 120 дена, 1.800 килограми сува материја со 15 проценти резерва стануваат 2.070 килограми сува материја. Тоа се околу 2.300 килограми сено со 90 проценти сува материја или околу 5.900 килограми силажа со 35 проценти сува материја.
Загубите може да бидат и поголеми ако храната се фрла на земја, ако хранилките се лошо поставени, ако тркалезните бали се оставаат отворени или ако складиштето пропушта вода. Во такви услови, резервата треба да се зголеми според реалното искуство на фармата.
- Основна количина × 1,10 = резерва од 10 проценти
- Основна количина × 1,15 = резерва од 15 проценти
- За 10 крави од примерот: околу 23 тони сено или 59 тони силажа со 15 проценти резерва
Концентратот се одредува според производството, не само според тежината
Концентрираната храна не треба механички да се додава врз целата количина сено и силажа. Ако животното треба да внесе 18 килограми сува материја, а 5 килограми сува материја ќе дојдат од концентрат, за сено и силажа остануваат 13 килограми сува материја.
Количината концентрат зависи од квалитетот на основната храна, производството на млеко или месо, прирастот, фазата на бременост и кондицијата. Добрата силажа и лиснатото, добро исушено сено може да ја намалат потребата, додека сиромашното и слабо сварливо сено бара корекција со енергија и протеин.
Кај овци во доцна бременост, ориентирот за концентрат може да биде околу 0,2–0,8 килограми дневно, но бројот на фетуси и квалитетот на силажата имаат големо влијание. Кај високопроизводни крави и кози, оброкот треба да се приспособи со анализа на храната и следење на производството.
- Пресметајте го вкупниот дневен внес на сува материја
- Одземете ја сувата материја што ја обезбедува концентратот
- Остатокот распределете го меѓу сено и силажа
- Следете ја кондицијата, млекото, прирастот и изметот
Постепена промена и правилно распоредување на оброците
Преминот од пасишна или летна исхрана кон зимски оброк треба да биде постепен. Новото сено, силажа или концентрат додавајте го во зголемени количества, додека старата храна постепено се намалува. Кај говедата промената кон оброк со повеќе концентрат обично се распоредува во период од неколку недели.
Кај овците, ако концентратот надминува околу 500–600 грама по грло дневно, поделете го во две хранења со растојание од најмалку осум часа. Тоа помага да се намали големата еднократна количина жито и да се одржи постабилно варење.
Секогаш обезбедете доволно влакнеста храна, чиста вода и минерално-витамински додаток соодветен за видот. Минерална смеса наменета за овци не треба автоматски да се користи кај кози, бидејќи потребите и ризикот од минерална токсичност не се исти.
- Менувајте ја храната постепено
- Не зголемувајте го житото одеднаш
- Поделете поголеми количества концентрат во повеќе хранења
- Обезбедете постојан пристап до чиста вода
- Користете минерали според видот и категоријата животни
Контрола на сеното и силажата пред хранење
Сеното треба да има природен изглед и мирис, без видлива мувла, гнил мирис, црни дамки, невообичаено загревање или прекумерна влажност. Сомнителните бали одделете ги од исправната храна и не ги мешајте со добар материјал за да се прикрие проблемот.
Силажата треба да има правилно затворање и што помалку оштетувања на пластиката. Пред отворање проверете дали амбалажата е цела. По отворањето, отстранувајте рамна и доволно дебела површина секој ден, за отворениот дел што пократко да биде изложен на воздух.
Кислородот го забрзува загревањето, развојот на квасци и мувла и губењето на хранливата вредност. Ако се појават сомнителен мирис, загреана маса или видлива мувла, храната извадете ја од оброкот и побарајте процена, а по можност и лабораториска анализа.
- Проверете мирис, боја, влажност и загревање
- Не користете храна со видлива мувла или гнил мирис
- Изолирајте ги сомнителните партии
- Одржувајте го затворањето на силажата цело
- По отворањето, намалете го времето на изложеност на воздух
Неделен надзор: животното го покажува резултатот од оброкот
Најмалку еднаш неделно проверете ја телесната кондиција, количината на изедена храна, остатоците во хранилката, изгледот на изметот и производството. Мали промени навреме се полесни за корекција отколку нагло слабеење или пад на млекото.
Ако животните губат тежина, имаат пролив, надуеност, слаб апетит или оставаат невообичаено многу храна, разгледајте го квалитетот на фуражата, достапноста на вода и точноста на мерките. Кај молзните животни следете го и дневното производство.
Планот за резерва ажурирајте го според реалната потрошувачка. Ако растурот е поголем од очекуваниот, променете ги хранилките или начинот на сервирање наместо само да купувате повеќе храна.
- Телесна кондиција и промена на тежината
- Дневен внес и количина на остатоци
- Изглед на изметот и знаци на надуеност
- Производство на млеко или прираст
- Достапност и чистота на водата
Прочитајте и на Zemjodelie.mk
Избрани текстови што директно ја дополнуваат темата.
Прегледајте ги копитата на овци, кози и говеда пред есенските дождови: препознајте куцање, поткаструвајте внимателно и одржувајте суви лежишта.
Прочитај →
АФПЗРР на 25 август исплати 85.784.580 денари на 1.159 одгледувачи на кози, како поддршка за одгледување кози за 2025 година. Просечно околу 74.000 денари по одгледувач. Агенцијата
Прочитај →
Заклучок
Зимската резерва се планира по групи животни и преку сува материја, а не само преку број на бали или килограми свежа храна. За секоја категорија пресметајте ја дневната потреба, помножете ја со бројот на зимски денови и додајте најмалку 10–15 проценти за растур и непредвидени загуби.
Пред употреба проверете ги сеното, силажата и концентратот, а секоја промена во оброкот направете ја постепено. Кај високопроизводни животни, овци во доцна бременост, млечни кози и млади грла, конечната пресметка нека ја потврди ветеринар или нутриционист за животни.
Најчесто поставувани прашања
