Одводнувањето пред есенските дождови не се сведува само на копање канал. Земјоделецот треба да утврди каде влегува и се задржува водата, да ги исчисти пропустите и да обезбеди бавен, контролиран истек што нема да ја однесе почвата.
Пред почетокот на подолгите есенски врнежи, додека пристапот до парцелата е безбеден, потребна е обиколка на каналите, пропустите, меѓите и ниските точки. Календарскиот рок не е ист за сите подрачја: зависи од надморската височина, типот на почвата, културата и локалната прогноза.
Добро подготвената парцела не значи дека водата е насочена што е можно побрзо. Таа треба да има јасен и стабилен пат до одводниот приемник, но истекот да биде доволно бавен за да не создава бразди, ерозија и наталожување на почва во каналите.
Посебно внимание бараат младите овошни насади и есенските посеви. Долготрајното задржување вода околу кореновиот врат, како и движењето на тешка механизација по заситена почва, може да предизвика штета што ќе се забележи и по повлекувањето на водата.
Почнете со мапирање на водата, а не со копање
Првата обиколка треба да даде одговор на две прашања: од каде доаѓа водата и каде останува? Проверете ги рабовите на парцелата, деловите под патишта, местата покрај меѓите и сите точки каде по дожд се појавуваат кал или барички. Ниските точки означете ги со колче, фотографија или запис во работната тетратка.
Следете го природниот пад на теренот и забележете дали водата доаѓа од повисока парцела, пат, канал или соседен насип. Ако проблемот се повторува, причината може да биде затнат пропуст, набивање на почвата или лошо поставен излез, а не недостиг од уште еден ископ.
Проверете и каде водата го напушта имотот. Излезот треба да биде прооден, стабилен и без опасност од поткопување на меѓата или прелевање кон соседна парцела.
- Означете ги сите ниски точки и местата со траги од претходно задржување вода.
- Запишете дали водата доаѓа од повисок терен или се собира од самата парцела.
- Фотографирајте ги оштетените рабови, наносите и местата со бразди.
- Проверете ја целата траса до одводниот приемник, а не само една баричка.
Чистење на каналите: отстранете го наносот без да го затворите излезот
Одводните канали треба да се исчистат од наноси, гранки, трева, пластика и растителни остатоци. Работата е најефикасна кога се отстранува материјалот што го намалува профилот на каналот, а не кога без потреба се продлабочува целата траса.
Ископаната земја не смее да се натрупа пред излезот. Таквиот нанос може да изгледа како привремено решение, но при следниот дожд водата ќе се враќа кон парцелата или ќе се прелева преку патот. Материјалот треба да се оддалечи од протокот и да не создава нова пречка.
При чистењето внимавајте да не се урнат стрмните странични рабови. Ако каналот е веќе еродиран, потребно е да се размисли за поблаг профил, тревна заштита или друг начин на стабилизација според теренот.
- Исчистете ги наносите и растителните остатоци од дното и страничните рабови.
- Отстранете пластика, гранки и отпад што го стеснува протокот.
- Не ја оставајте ископаната земја пред излезот на каналот.
- Проверете дали водата може непречено да стигне до приемникот.
Пропустите се проверуваат од двете страни
Кај секој пропуст проверете ги и влезот и излезот. Затната решетка, насобраниот нанос, гранките или тревата го намалуваат протокот. Срушен раб или поткопан насип може да предизвика водата да излезе на патот, да се врати во насадот или да го оштети самиот премин.
Проверете дали цевката е проодна и дали има видливи пукнатини, поместување или затрупување. Ако проблемот е конструктивен, само отстранување на наносот нема да биде доволно. Пропустот може повторно да се затне или да пропушта вода под насипот.
Работете внимателно покрај патишта и јавни премини. За главни канали, јавни системи и хидромелиоративна инфраструктура не треба самостојно да се интервенира; обратете се до надлежните водостопански служби.
- Исчистете ја решетката и проверете дали се отвора целиот влез.
- Проверете го излезот за нанос, поткопување и прелевање.
- Побарајте пукнатини, поместена цевка или срушен раб.
- Пријавете оштетување на јавен систем до надлежната служба.
Ниските делови не се решаваат секогаш со нов ископ
Баричката во најнискиот дел често е последица на затнат одвод, голем доток од повисок терен или набивање на почвата. Ако веднаш се ископа подлабок канал, водата може да се забрза, да го продлабочи коритото и да ја однесе плодната почва.
Пред поголем зафат проверете дали почвата е пропустлива, дали има тврд или набиен слој под обработливиот слој и дали постојниот излез е доволно низок и прооден. Повторливиот проблем бара проценка на падот, почвата и целата одводна траса.
Не насочувајте вода кон соседна парцела или водотек без соодветна координација. Поголеми интервенции и зафати во системите за одводнување треба да се усогласат со локалните и водостопанските служби.
- Разликувајте затнат одвод од проблем со непропустлив или набиен слој.
- Проверете го дотекот од повисокиот терен пред да копате нов канал.
- Не создавајте нов излез кон соседна парцела без договор и проверка.
- Поголемите зафати планирајте ги со стручна проценка на падот и почвата.
На наклонет терен водата треба да се успори
На парцелите со пад целта не е да се создаде брз и концентриран млаз. Таквиот тек може да направи бразди, да го поткопа каналот и да ја изнесе најплодната почва. Ризикот расте кога површината е гола и обработката е изведена по падината.
Обработката попреку на падината, зачувувањето растителни остатоци, тревните појаси и плитките прекини на падот помагаат водата да се распредели и да навлезе постепено. Решението треба да се приспособи на наклонот, должината на падината, типот на почвата и културата.
Не оставајте гола почва каде што може да се избегне. Покривните култури можат да го намалат ударот на дождот и површинскиот истек, но на трајно влажни места може да имаат слаб развој. Затоа изборот треба да одговара на дренажата и локалната почва.
- Планирајте обработка попреку на падината, а не право надолу.
- Оставете растителни остатоци или воспоставете тревни појаси каде што е соодветно.
- Избегнувајте канал што испушта силен млаз директно по падината.
- Изберете покривна култура според влагата и пропустливоста на почвата.
Младите овошни насади не трпат вода околу кореновиот врат
По чистењето на каналите обиколете ги редовите во насадот. Проверете дали водата се собира околу стеблата, покрај насипите или во затворени вдлабнатини. Кај младите садници подолгото задржување вода околу кореновиот врат го зголемува ризикот од слаб развој и оштетување на кореновиот систем.
Не формирајте кружни вдлабнатини околу стеблата ако тие ја задржуваат водата. Почвата околу садницата треба да овозможи истекување, без да се открива коренот и без да се создава силен млаз што ќе го измива насипот.
Проверете ги и колците, врзувањето и стабилноста на младите дрвца. По дожд водата може да го поткопа насипот, да ја навали садницата или да наталожи кал во редот.
- Проверете го кореновиот врат и просторот околу секоја млада садница.
- Отстранете затворени вдлабнатини што ја задржуваат водата.
- Следете поткопување на насипите и навалување на садниците.
- Овозможете мирен истек меѓу редовите без изложување на коренот.
Есенските посеви и влажната почва бараат трпение
Есенските посеви не треба да се обработуваат со тешка механизација додека почвата е заситена. Возењето по таков терен ги гмечи порите низ кои се движат вода и воздух, создава набивање и може да го отежне никнувањето.
Преминувањето со трактор оставa траги што подоцна стануваат места за задржување вода. Ако е неопходно движење, однапред утврдете пристапни траси и избегнувајте непотребни преминувања низ ниските делови.
Ѓубриво и арско ѓубриво не треба да се расфрлаат на заситена почва, на стрмни терени или непосредно покрај водотеци. При такви услови хранливите материи полесно се движат со површинскиот истек и можат да стигнат до површинските и подземните води.
- Почекајте почвата да има доволна носивост пред влез со тешка механизација.
- Ограничете ги преминувањата и не возете низ најниските точки.
- Не расфрлајте ѓубриво на заситена почва или непосредно покрај водотек.
- Следете ги трагите од механизацијата како можни идни места за задржување вода.
Контрола по првиот посилен дожд
Работата не завршува со првото чистење. По првиот посилен дожд направете повторна обиколка и споредете ја состојбата со фотографиите и белешките. Така ќе се види дали одводната траса навистина функционира или само привремено изгледа проодна.
Проверете ги влезовите на каналите, излезите од пропустите, меѓите и патиштата. Нов нанос, бразда или поткопан раб покажува каде текот е премногу силен или каде приемникот не може да ја прими водата.
Во насадите побарајте навалени садници и кал околу стеблата, а кај посевите проверете дали има изедначено отекување и дали се создаваат нови барички. Секоја промена внесете ја во тетратката за следното одржување.
- Побарајте нови бразди и наноси на влезот од каналите.
- Проверете дали водата преминала преку пат или меѓа.
- Исправете ги навалените млади садници и стабилизирајте ги поткопаните насипи.
- Запишете што функционирало, а што бара трајно решение.
Прочитајте и на Zemjodelie.mk
Избрани текстови што директно ја дополнуваат темата.
Покривните култури по жетвата ја штитат почвата од ерозија, ја намалуваат појавата на плевели и додаваат органска материја. Практичен водич за избор и сеидба.
Прочитај →
Кои земјоделски здруженија се активни во Македонија? Издвоивме 172 здруженија од регистарот на граѓански организации, од тутунари и сточари до органски производители, со општина, г
Прочитај →
Заклучок
Пред есенските дождови, направете систематска обиколка: означете ги ниските точки, исчистете ги каналите и проверете ги пропустите од двете страни. Не ја затворајте одводната траса со ископана земја и не создавајте брз истек на наклонетите парцели.
Младите насади заштитете ги од вода околу кореновиот врат, а есенските посеви од набивање со механизација и непотребно расфрлање ѓубриво на заситена почва. Ако проблемот се повторува, потребно е да се испита целата траса и причината за дотекот, наместо постојано да се копа истото место.
Најчесто поставувани прашања
