Младите ореви и лешници во првите зими се чувствителни на глодари, триење од колци и нагли промени во влагата околу коренот. Воздушеста заштитна мрежа, правилно врзување и чист круг околу стеблото обезбедуваат заштита без создавање влажна средина за гниење и болести.
Есенската работа во насадите со млади ореви и лешници не завршува со садењето или со последното наводнување. Пред постудениот период треба да се провери секое стебло, особено во насади покрај меѓи, канали, тревни површини и места каде што има глувци, зајаци или друг ситен дивеч.
Најчестата грешка е стеблото да се обвитка со најлон, стара крпа или материјал што ја задржува влагата. Таквата заштита може да го намали проветрувањето, да го навлажни долниот дел од кората и да создаде услови за оштетување. Друг проблем е премногу стегнатото врзување, кое со ветер или растење го засекува младото стебло.
Заштитата треба да ја приспособите на местото. Во повисоки и ветровити насади поголем проблем може да биде сушењето на надземниот дел и лулањето на садницата, додека во ниски, тревни и влажни парцели почесто се појавуваат глодари и задржување вода. Затоа истиот материјал не е подеднакво добар за секоја локација.
Прво прегледајте го стеблото и местото околу него
Пред поставување заштита, отстранете ја тревата и растителните остатоци што го допираат стеблото. Така полесно ќе се забележат гризење, пукнатини, повреди од косилка или траги од триење со потпорниот колец. Прегледот направете го на суво време, кога кората не е мокра и калта не го покрива кореновиот врат.
Кај младите ореви, а особено кај тенките ластари и садници, оштетувањето може да биде кружно околу стеблото. Ако глодарот ја отстрани кората во поголем обем, прекинот на спроводните ткива може сериозно да го ослаби или исуши дрвото. Кај лешникот треба да се проверат и младите изданоци од основата, бидејќи тие често се наоѓаат ниско и лесно се оштетуваат.
Погледнете и дали водата се собира покрај стеблото. Заштитната обвивка не треба да се користи за да се прикрие лоша дренажа, набивање на почвата или постојано влажна јама.
- Проверете траги од гризење, стругање и оштетена кора.
- Отстранете трева и остатоци што лежат директно до стеблото.
- Проверете дали колецот или врската го трие стеблото.
- Забележете каде се задржува вода по дожд или наводнување.
Изберете мрежа што штити, но пропушта воздух
За заштита од глодари најпрактична е цврста пластична или метална мрежа со доволно ситни отвори, поставена околу стеблото како цилиндрична обвивка. Таа треба да биде стабилна, но да не ја притиска кората. Мрежата треба да го отежне пристапот од земјата до стеблото, а не да стане втора кора под која се собира кондензација.
Пластичните штитници се прифатливи ако се наменети за овошки, имаат отвори за проветрување и не се затворени како најлонска кеса. Кај многу млади садници може да се употреби и двослојна заштита, но меѓу стеблото и надворешниот материјал мора да има простор. Материјалот што се распаѓа, пушта влакна или впива вода не е добар избор за цела зима.
Обвивката не треба да се закопа длабоко во земја. Доволно е долниот раб да биде поставен така што глодарот да не може лесно да влезе под него, без да се создаде корито што собира вода. Ако има зајаци или друг повисок дивеч, заштитата треба да го покрие делот што реално може да биде достигнат, а не само најдолниот сантиметар од стеблото.
- Користете воздушеста и цврста мрежа, не непропустлив најлон.
- Оставете мал простор меѓу мрежата и кората.
- Проверете дали долниот раб е стабилен, но не задржува вода.
- Изберете висина според присутните глодари и дивеч на парцелата.
Врзувањето не смее да го засече стеблото
Штитникот се фиксира за посебен колец или за сопствен потпорен систем, наместо да се стега околу стеблото. Ако заштитата мора да се врзе за садницата, употребете широка и еластична врска што дозволува мало поместување и растење. Тенка жица, канап или пластична лента може да направи тесен жлеб во кората, особено ако зимските ветрови ја нишаат садницата.
Потпорниот колец треба да биде поставен така што врската да не го трие стеблото. Проверете дали колецот е стабилен во почвата, но не го забивајте во кореновиот врат или во зона со многу плитки корени. Кај лешниците, кои често развиваат повеќе изданоци, не врзувајте цел сноп премногу цврсто; изберете кои изданоци се задржуваат и оставете им простор.
По првиот посилен ветер повторно прегледајте ги врските. Материјалот може да се намести, да се олабави или да го притисне стеблото. Зимската заштита не е поставување еднаш засекогаш, туку опрема што треба повремено да се провери.
- Врската да биде широка, еластична и лесно прилагодлива.
- Колецот да не го трие стеблото при ветер.
- Не користете тенка жица директно околу кората.
- По ветер и влажен снег проверете дали заштитата се поместила.
Чист круг околу стеблото, но без гола и набита почва
Кругот околу стеблото треба да биде чист од висока трева, плевели и дебели растителни остатоци. Така се намалува засолништето за глувци и полесно се следи дали има оштетување. Работењето треба да биде плитко и внимателно, бидејќи младите ореви и лешници може да имаат корени блиску до површината.
Не ја оставајте почвата целосно гола и разронета на стрмни или ветровити места. По потреба може да се постави органска покривка околу зоната на коренот, но таа не треба да се натрупа до стеблото. Помеѓу покривката и кората оставете јасен воздушен простор, за влагата да не се задржува во кореновиот врат.
Слама, лисја и друг органски материјал се прифатливи само ако се суви, чисти и поставени на начин што не создава гнездо за глодари. Во насади со изразен проблем со глувци подобра е умерена, контролирана покривка и почеста проверка отколку дебел слој што останува недопрен цела зима.
- Отстранете ја тревата што го допира стеблото.
- Работете плитко за да не ги повредите површинските корени.
- Не натрупувајте слама, лисја или компост до кората.
- Следете дали покривката станува засолниште за глодари.
Зимското сушење не се решава со затворање во фолија
На отворени и повисоки места младото дрво може да губи вода преку надземните делови додека коренот во студена почва не може доволно да ја надомести. Ризикот е поголем при сув ветер, сончеви зимски денови и недоволна почвена влага пред замрзнување. Заштитата од мрежа и стабилното врзување го намалуваат механичкиот стрес, но не го заменуваат правилното управување со влагата.
Пред трајно заладување проверете ја влагата во кореновиот слој. Ако почвата е сува и условите дозволуваат, умерено наводнување може да помогне, но не полевајте во замрзната, натопена или слабо дренирана почва. Количината и потребата зависат од типот на земјиштето, возраста на садницата, врнежите, надморската височина и изложеноста на ветер.
Не затворајте го стеблото со црна фолија или дебел непропустлив материјал за да го спречите сушењето. Таквиот слој може да ја зголеми температурата на сонце, да задржи кондензација и да ја оштети кората при наизменично затоплување и ладење.
- Проверете ја влагата во кореновиот слој пред студениот период.
- Не наводнувајте во натопена или замрзната почва.
- Заштитете од ветер со стабилен колец и воздушеста мрежа.
- Избегнувајте непропустливи обвивки директно на кората.
Разлики меѓу орев и лешник што треба да ги земете предвид
Кај оревот најчесто се штити едно централно стебло или младо стебло со јасно избрана форма. Поради мазната и чувствителна кора, триењето од колец, мрежа или врска може брзо да остави повреда. Заштитата треба да стои исправено и да не се потпира на стеблото при ветер.
Лешникот природно образува повеќе изданоци од основата. Ако насадот се одгледува како грмушка, заштитата треба да го опфати долниот дел без да ги притиска изданоците во тесен сноп. Ако се формира едно стебло, отстранувањето на несаканите изданоци се прави внимателно и со чист алат, а не со кршење.
Во двата насади треба да се избегнува оставање на исечени гранчиња, купови трева и неискористени материјали непосредно покрај садниците. Тие можат да го отежнат прегледот и да им обезбедат засолниште на глодарите.
- Оревот бара особено внимание на триењето по мазната млада кора.
- Кај лешникот не стегајте ги повеќето изданоци во еден тесен сноп.
- Отстранувајте несакани изданоци со чист и остар алат.
- Не оставајте купови гранки и трева покрај насадот.
Што да направите на изложена и на влажна парцела
На ветровита парцела приоритет се стабилноста и намалувањето на лулањето. Проверете ја длабочината и цврстината на колецот, исправете ги навалените садници и наместете ја врската така што стеблото да не удира во потпората. Ако се поставува мрежа, таа треба да биде доволно крута за да не се претвори во едро при силен ветер.
На ниска или тешка почва, прво решете го истекувањето на површинската вода. Не затворајте го кореновиот врат со земја, слама или фолија и не правете вдлабнатина што собира вода. Заштитниот круг треба да биде чист и прооден, со услови за постепено сушење по врнежите.
На места со глодари, проверувајте ги рабовите на мрежата и патеките во тревата. Ако оштетувањето се повторува, само повисока обвивка можеби нема да биде доволна; потребни се уредување на просторот и соодветни мерки дозволени за конкретната култура и локалните услови.
- На ветровити места зајакнете ја потпората, не ја затегнувајте врската.
- На влажни парцели спречете собирање вода околу кореновиот врат.
- На тревни меѓи следете ги патеките и засолништата на глодарите.
- Не пренесувајте едно решение од висока сува парцела на ниска тешка почва.
Кратка контрола по поставувањето
Откако ќе ја поставите заштитата, поминете покрај секоја садница и проверете ја од земјата до врвот на мрежата. Ниту една врска не треба да ја засекува кората, а ниту еден дел од заштитата не треба да лежи во кал или да ја допира влажната почва на начин што ја затвора циркулацијата на воздухот.
Контролата повторете ја по силен ветер, обилен влажен снег или нагло затоплување. Влажниот материјал може да се слегне, мрежата може да се навали, а глодарите може да направат отвор под долниот раб. На крајот од зимата заштитата не се отстранува автоматски во ист ден за сите парцели; се проценува според условите, присуството на глодари и опасноста од доцно оштетување.
Секој отстранет или оштетен штитник исчистете го пред повторна употреба. Материјалот со остри рабови, пукнатини или траги од распаѓање подобро е да се замени отколку да ја повреди младата кора.
- Проверете ја мрежата, врската, колецот и просторот до почвата.
- Направете дополнителен преглед по ветер или влажен снег.
- Поправете ги отворите под штитникот веднаш штом ќе се појават.
- Не употребувајте материјал со остри рабови или распукана пластика.
Заклучок
Младите ореви и лешници пред зима треба да имаат чист и проветрен простор околу стеблото, стабилна потпора и заштитна мрежа што го спречува гризењето без да ја притиска кората. На ветровити места приоритет се врската и потпората, а на влажни и тревни парцели контролата на водата и глодарите.
Со редовен преглед по ветер и врнежи навреме ќе се откријат олабавена мрежа, засечена врска или оштетена кора. Така зимската заштита останува помош за младото дрво, а не причина за задржана влага и дополнителни повреди.
Најчесто поставувани прашања
